Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR <p>JĘZYK – SZKOŁA – RELIGIA to czasopismo punktowane poświęcone interdyscyplinarnym analizom zależności ujętej w tytułowej triadzie. Od 2020 r. ukazuje się jako kwartalnik.</p> pl-PL fpojsr@ug.edu.pl (dr Beata Jędrzejczak) czasopismaug@ug.edu.pl (Agnieszka Kranich-Lamczyk) Sat, 30 Oct 2021 14:12:01 +0200 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Torcular Christi w literaturze polskiego baroku. Wybrane przykłady https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6218 <p>W artykule omówiono motyw <em>torcular Christi</em> występujący w poezji barokowej. Mistyczna tłocznia ma proweniencję starotestamentową, a w tradycji chrześcijańskiej łączy się z <em>Viae Dolorosae</em>. W poezji religijnej XVII w. ujawnia się w porównaniu krwi Chrystusa do soku wyciśniętego w prasie z owocu winorośli i jest wykorzystywana w kreowaniu barokowego obrazu makabrycznej Męki Chrystusa. Obecność i symbolika tego motywu została przedstawiona na podstawie wybranych tekstów A. Rożniatowskiego, W. Potockiego, J.A. Morsztyna, W. Kochowskiego, W. Bartoszewskiego, K. Bolesławiusza, A. Wieszczyckiego i K. Miaskowskiego. Zwrócono też uwagę na motywy dolorystyczne – integralnie związane z Pasją – i na ich paralelną relację z męką Matki Bożej: udręczeniu Jezusa towarzyszą duchowe męczarnie Maryi. Ustalono, że kontemplacja zmaltretowanego i krwią zbroczonego ciała Zbawiciela i dramatu Jego Matki dostarcza sensualnych wrażeń, które przez wiarę umożliwiają przekroczenie granic zmysłowej percepcji i „przebóstwienie” ludzkiej zmysłowości oraz edukują człowieka baroku.</p> Krystyna Krawiec-Złotkowska Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6218 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Synkretyzm religijny w powieści „Dziurdziowie” Elizy Orzeszkowej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6207 <p>W niniejszym artykule autorka dokonuje analizy zjawiska synkretyzmu religijnego występującego w powieści <em>Dziurdziowie</em> Elizy Orzeszkowej. Przedmiotem jej rozważań są zatem relacje zachodzące między reliktami dawnych wierzeń słowiańskich a religią chrześcijańską na terenie XIX-wiecznej wsi białoruskiej. Owo zagadnienie autorka omawia, opierając się na wybranych przykładach zaczerpniętych z literatury podmiotu, stanowiących podstawę do scharakteryzowania sfery obyczajowo-obrzędowej ludności wiejskiej. Na podstawie zebranych materiałów autorka wysuwa kolejno wnioski na temat istoty ludowego światopoglądu, nierozerwalnie związanego z kwestią szeroko pojmowanej religijności ludowej.</p> Aleksandra Matyjasik Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6207 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 O biblijnych odniesieniach w „Nowym Abrahamie” Wandy Daleckiej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6208 <p>W artykule podjęta została problematyka biblijnych inspiracji w literaturze zaangażowanej społecznie. Interpretacji poddano nowelę Wandy Daleckiej <em>Nowy Abraham</em>, w której odniesienia do Księgi Rodzaju stały się punktem wyjścia dla refleksji na temat aksjologii życia społecznego na przełomie XIX i XX w. Pokazana została logika implementacji biblijnej fabuły w noweli, której bohaterowie utożsamiają się z postaciami ze Starego Testamentu – po to, by skonfrontować się z ich doświadczeniami i obnażyć niedostatki społeczne swoich czasów. Opowieść o Abrahamie i Izaaku tworzy kontrapunkt dla losów bohaterów noweli Daleckiej, przez co autorka dramatyzuje ich przeżycia, formułując jednocześnie myśl o braku wartości chrześcijańskich w życiu społecznym pierwszych lat XX w.</p> Dorota Kielak Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6208 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Światło wiary. Motyw słońca i jego chrześcijańskie konotacje w poezji Krystyny Saryusz-Zaleskiej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6209 <p>Artykuł przynosi omówienie sposobu funkcjonowania motywu słońca w poezji Krystyny Saryusz-Zaleskiej (1874–1945). Na gruncie twórczości poetyckiej młodopolskiej autorki nie mamy do czynienia ani z prostym utożsamieniem słońca z Boską potęgą, ani ze stałym przyporządkowaniem go którejś z Boskich postaci (Bóg, Chrystus, Maryja). Nie każde przywołanie słońca wiąże się z liryczną emanacją boskości; nie zawsze kiedy poetka wykorzystuje akcenty słoneczne, kontekst metafizyczny jest wyłączny lub choćby dominujący. Wiele jest bowiem w poezji Saryusz-Zaleskiej przykładów solarnego uniwersalizmu, kiedy słońce staje się symbolem życia, kiedy współtworzy efektowne pejzaże (morskie, górskie), kiedy pozwala w odpowiednim świetle pokazać piękno krajobrazu Włoch czy Dalmacji. Równocześnie jednak nie można mówić o trwałej sekularyzacji tego motywu, mimo wszystko bowiem wątki religijne bardzo często łączą się ze słońcem.</p> Marek Kurkiewicz Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6209 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Święty Wojciech w naszej literaturze, także u młodopolskiej poetki https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6210 <p>To kolejny rozdział pracy o św. Wojciechu w naszej literaturze. Tym razem mamy tu o dramatach S. Kuczyńskiego <em>Miłość zwycięża</em> i M. Kulikowskiej <em>Król Bolesław Chrobry</em>. W obu mówi się o dawnych wierzeniach, z którymi zmaga się św. Wojciech, ale najwięcej jest na ten temat w pierwszym utworze, artystycznie jednak słabszym od dramatu Kulikowskiej. U niej św. Wojciecha interesuje nie tyle zmaganie nowej wiary ze starą, ile sytuacja umierającego króla. Wszak śmierć i miłość interesowały Młodą Polskę – a Kulikowska była właśnie jej poetką.</p> Tadeusz Linkner Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6210 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 „Niespodzianka. Prawdziwe zdarzenie w czterech aktach” Karola Huberta Rostworowskiego, czyli opowiedziana na nowo historia Niobe i Medei https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6211 <p><em>Niespodzianka</em> (1928) Karola Huberta Rostworowskiego, będąca pierwszą częścią trylogii dramatycznej, została uznana przez krytyków za najważniejszą sztukę XX-lecia międzywojennego. Rostworowskiego, jako dramaturga o światopoglądzie chrześcijańskim, interesowała przede wszystkim obecność zła w ludzkiej duszy. <em>Niespodzianka</em> wpisuje się w znaną ze wcześniejszych sztuk pisarza historię ludzi słabych i nikczemnych, którzy nie potrafi ą wznieść się na wyższy poziom rozwoju duchowego i poddać działaniu Łaski. Rodzi to konflikt pomiędzy grzechem a ładem moralnym. Niespodzianka jest tragedią Matki, która z miłości macierzyńskiej popełniła straszną zbrodnię. Przez pomyłkę zabiła przybysza, w którym nie rozpoznała własnego syna, po to by uratować drugiego i zapewnić mu lepszy byt. Wstrząs moralny rodzi w niej sumienie. Ostatecznie wygrywa dobro zakorzenione w ludzkiej duszy. Sztukę przepaja ironia tragiczna. Jednocześnie <em>Niespodzianka</em> daje się odczytać jako opowiedziana na nowo historia mitycznych Niobe i Medei, aby dać głos milczącym kobietom będącym ofiarami źle rozumianego patriarchatu.</p> Maria Jolanta Olszewska Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6211 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 „Duch nowoczesności” – w kręgu bajek Józefa Jankowskiego https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6212 <p>Artykuł prezentuje różnorodność bajek Józefa Jankowskiego, który nadaje temu gatunkowi nowoczesne znaczenie. Bajki są bowiem opowieściami o marzeniu, nieskończoności, porządkują chaos świata, interpretują trudną rzeczywistość. Analiza i interpretacja utworów pozwala zadać pytanie o definicję nowoczesności. Jankowski pojmował ją jako istotny element dyskursu estetycznego. Nowoczesność była dla modernistów ważnym wyzwaniem. Postrzegali ją oni jako podstawę światopoglądu, którego etapy rozwoju wyznaczała zaś sztuka.</p> Hanna Ratuszna Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6212 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Credo narcystycznego nihilisty („Królestwo” E. Carrère'a) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6213 <p><em>Królestwo</em> Emmanuela Carrère’a to powieściowa historia pisarza dotkniętego łaską wiary, opowiedziana przez pisarza dotkniętego łaską niewiary, odczuwającego wewnętrzny imperatyw odbycia publicznej spowiedzi. Problematykę antropologii <em>Królestwa</em> Carrère’a można odczytać w kontekście <em>Alegorii przyjemności i cierpienia</em> Leonarda da Vinci, jednak francuski celebryta proponuje własny rodzaj alegorii – nazwijmy ją <em>Vinci à rebours</em> – w której świętość staje się cierpieniem, a powrót do grzechu to przyjemnie odzyskana wolność. Opisując tajemnicę człowieka, autor <em>Królestwa</em> buduje własne antykrólestwo; hedonizm i nihilizm są w nim bowiem silniejsze od tęsknoty za głębokim życiem duchowym.</p> Stefan Radziszewski Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6213 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Etos rycerski w XVI-wiecznych kazaniach na pogrzeby królów Polski https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6216 <p>Przedmiotem artykułu jest ukazanie obecności etosu rycerskiego w XVI-wiecznych kazaniach na pogrzeby królów Polski: Zygmunta Augusta i Stefana Batorego. Prezentacja oraz analiza fragmentów mów pogrzebowych ks. Marcina Białobrzeskiego i ks. Hieronima Powodowskiego z jednej strony ukazuje żywotność idei związanych z obrazem i cechami rycerza, z drugiej – dokumentuje aktualizowaną w XVI w. strategię konstruowania topiki pochwalnej zmarłego władcy w jej powiązaniu z tradycją starożytnej retoryki oraz z wymogami kompozycyjnymi antycznej oracji pogrzebowej. Kontekstem dla prowadzonych rozważań jest usytuowanie rycerskich wartości w perspektywie przekształcania się rycerstwa w stan szlachecki oraz dokonującej się ich transformacji w sarmackiej kulturze i sarmackiej wizji świata oraz „barokowej idei wojny”.</p> Leszek Teusz Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6216 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Moja Polska – moja Anglia. Rozważania na marginesie lektury „Marcina Kozery” Marii Dąbrowskiej w kontekście współczesnej emigracji do Wielkiej Brytanii https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6214 <p>Problem przedstawiony w artykule dotyczy sytuacji współczesnej polskiej emigracji żyjącej przede wszystkim w Wielkiej Brytanii. Tekst koncentruje się głównie na trudnym procesie odkrywania i kształtowania własnej tożsamości narodowej oraz indywidualnych więzi z Polską i krajem osiedlenia. Punktem wyjścia rozważań jest opowiadanie Marii Dąbrowskiej <em>Marcin Kozera</em> z 1927 r. Kryzys tożsamości głównego bohatera tej opowieści konfrontowany jest ze strategiami budowania własnej tożsamości przez współczesnych młodych emigrantów. Żyją oni zazwyczaj w <em>kulturze trzeciego miejsca</em>, czyli pomiędzy kulturą kraju pochodzenia a kulturą kraju goszczącego. Z tego powodu emigranci mają prawo do indywidualnego, różnorodnego rozumienia i poczucia polskości.</p> Agnieszka Rypel Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6214 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Nauczanie języka polskiego jako obcego wśród osób duchownych – wyzwania i rozwiązania. Studium przypadku https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6215 <p>Artykuł prezentuje wyniki badań dotyczących potrzeb szkoleniowych w zakresie nauczania języka polskiego jako obcego prowadzonych w grupie księży doktorantów z krajów Afryki studiujących na Wydziale Teologicznym UKSW w Warszawie. Przeprowadzone badanie potrzeb stało się podstawą do zaprojektowania skryptu do nauki języka polskiego jako obcego dla osób duchownych zatytułowanego <em>Szczęść Boże!,</em> którego pierwsza część ukazała się w 2021 r. Artykuł przedstawia, jak otrzymane wyniki badania potrzeb wpłynęły na konstrukcję podręcznika oraz programu nauczania.</p> Karolina Zioło-Pużuk Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6215 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Normy poprawnościowe dotyczące leksyki religijnej jako przedmiot zainteresowania korektorów i redaktorów językowych https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6219 <p>W artykule przedstawiono problemy poprawnościowe z zakresu słownictwa religijnego, jakie zgłaszają redaktorzy i korektorzy będący członkami samopomocowej grupy na Facebooku. Na podstawie tych pytań (wyrażonych w formie postów) i odpowiedzi na nie (komentarzy) wyciągnięto wnioski dotyczące znajomości norm językowych i ich źródeł wśród redaktorów, sposobów radzenia sobie z trudnościami językowymi oraz stosunku redaktorów do języka religijnego i leksyki religijnej.</p> Joanna Ginter Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6219 Sat, 30 Oct 2021 00:00:00 +0200 Licealiści piszą o konsekwencjach podejmowanych decyzji. Analiza wybranych przykładów językowej konceptualizacji wyboru w pracach z matury próbnej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6201 <p>Tematem artykułu jest analiza materiału badawczego pochodzącego z uczniowskich rozprawek. Autorka rozważa sposób ujawniania się instrumentalnego i formacyjnego charakteru edukacji polonistycznej w wypowiedziach pisemnych uczniów. Analizuje leksykę wykorzystaną we wstępach wypracowań, zwłaszcza słowa kluczowe zadania. Podejmuje próbę odtworzenia językowej konceptualizacji problemu, który rozważali uczniowie na maturze próbnej z języka polskiego na poziomie podstawowym w 2021 r.: wpływ dokonywanych przez człowieka wyborów na jego życie.</p> Beata Udzik Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6201 Sat, 30 Oct 2021 00:00:00 +0200 Człowiek wobec Boga w wierszach nauczycielek-poetek z Pomorza (konceptualizacje językowe) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6203 <p>Celem artykułu jest ukazanie językowej kreacji Boga oraz stosunku człowieka do Najwyższego w poezji trzech nauczycielek-poetek mieszkających i pracujących na Pomorzu: Małgorzaty Borzeszkowskiej, Hanny Glok-Lejk i Anny Halasz. W tekście wykorzystano fragmenty 25 utworów, które pokazują analizowane konceptualizacje. Językowa kreacja Boga i relacji człowiek – Bóg w utworach nauczycielek-poetek z Pomorza wykorzystuje prosty język i słownictwo potoczne. Zastosowanie takiego języka podkreśla bliskość człowieka i Boga, ale pokazuje też słabą wiarę człowieka.</p> <p>Bóg ukazany jest jako zawsze obecny w życiu człowieka ze swoją miłością i troską. Człowiek wątpiący nie dostrzega tej obecności, człowiek kroczący drogą wyznaczoną przez Pana realizuje powołanie codzienną pracą, dążąc do Boga aż do ostatecznego zjednoczenia z Najwyższym.</p> Izabela Kępka Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6203 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 „[…] iam wezwała ieszcze Boga pomocy i błogosławieństwa” – kształt językowy wypowiedzi modlitewnych w dziewiętnastowiecznej kobiecej literaturze pamiętnikarskiej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6205 <p>Materiał wybrany do artykułu pochodzi z 11 pisanych przez kobiety tekstów o charakterze autobiograficznym. Autorki tych wspomnień należały do różnych warstw społecznych (arystokracji, szlachty, mieszczaństwa, inteligencji), miały różne wykształcenie i z różną sprawnością posługiwały się językiem polskim (były wśród nich literatki). W artykule poddano analizie te fragmenty pamiętników, w których nomen sacrum pojawia się w związku z szeroko rozumianymi przeżyciami religijnymi – w funkcji inicjowania krótkiej modlitwy lub tylko modlitewnego westchnienia. Zwrócono uwagę na sytuację komunikacyjną, przyjrzano się strukturze i funkcjom tych modlitewnych fragmentów.</p> Lucyna Warda-Radys Prawa autorskie (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6205 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Kaszubski ogród literackich różnorodności profesora Tadeusza Linknera https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6217 <p>-</p> Jan Walkusz Prawa autorskie (c) 2021 Język – Szkoła – Religia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/JSR/article/view/6217 Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200