Studia Rossica Gedanensia https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG <p style="text-align: justify; line-height: 40px;"><strong>Interdyscyplinarne czasopismo naukowe gdańskich rusycystów.&nbsp;</strong>Podejmuje zagadnienia związane z językiem, literaturą, kulturą i historią Rosji, a także komparatystyką i informatologią (bibliologią). Do druku przyjmowane są teksty w języku polskim, rosyjskim i angielskim.</p> Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego pl-PL Studia Rossica Gedanensia 2449-6715 Od Redaktorów https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5391 Zbigniew Kaźmierczyk Katarzyna Wojan Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 15 16 Зачем японцам Aмериканские синонимы? https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5573 <p>В статье рассматриваются синонимы японского языка, имеющие американское происхождение. Анализируются причины формирования заимствований и пути их развития.</p> Владимир Михайлович Алпатов Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 19–25 19–25 10.26881/srg.2020.7.01 Факторы неологизации в русском языке рубежа XX–XXI веков https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5574 <p>В статье на материале лексикографических изданий начала ХХI века и современных медийных текстов рассматриваются основные пути пополнения словарного состава русского языка на рубеже ХХ–ХХI веков: внешние заимствования из других языков, семантическое калькирование и семантическая деривация, словообразовательная деривация. В результате исследования определены основные факторы неологизации в современном русском языке: внешние, экстралингвистические факторы, связанные с экономическими, социально-политическими, культурными и идеологическими изменениями в России на рубеже ХХ–ХХI веков, а также социально-психологические и внутриязыковые факторы, связанные с тенденциями к интернационализации, демократизации в языке, к языковой экономии и эвфемизации речи.</p> Еленa Александровна Ждановa Лариса Викторовна Pацибурская Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 26–37 26–37 10.26881/srg.2020.7.02 Референция официального текста https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5575 <p>В статье рассматривается референция официального текста на примере указов мэра Москвы за период март-июнь 2020 г. Были рассмотрены логико-семантический и прагматический аспекты референции. Конкретно-референтные именные группы в текстах называют участников ситуации, организующих помощь населению и отвечающих за это. Конкретно-референтны также именные группы, называющие локусы заражения. Именные группы, называющие адресата помощи, не относятся к конкретным объектам внеязыковой действительности. Анализ текста с помощью программы Istio.com позволяет определить частотность лексики, а это показывает степень значимости участника ситуации для говорящего.</p> <p>Так в тексте, составленном из указов мэра Москвы за период с марта по июнь 2020&nbsp;г., в фокусе внимания адресанта оказывается имя существительное гражданин, что свидетельствует о направленности текста и важности для говорящего данного участника ситуации.</p> Ольга Евгеньевна Фролова Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 38–48 38–48 10.26881/srg.2020.7.03 Префикс за- в сочетании с заимствованными глаголами в русском языке https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5576 <p>This article provides some observations on how the Russian prefix za- functions in relation to loan verbs. Out of 270 unprefixed loan verbs, 241 verbs with the prefix zawere attested and analyzed. Such a high activity (89.2%) of the prefix can be explained by its wide polysemy. Among the high frequency verbs, the prefix demonstrates its perfectivizing function when its spatial semantics correlate with that of the base-verb or implicate it. For the rest of the za-verbs, although less frequently used, inchoative and intensive semantics are observed. However, while inchoative semantics are recognized only among the verbs of certain semantic groups, intensive semantics are distributed more widely. Among loan verbs, several verbs denote the process of assigning some features to the object, and therefore suggest the degree of intensity of the action and productively connect to the verbs. On the other hand, among loan verbs, there are not many verbs that designate physical actions and are subjected to various spatial modifications. Spatial modification per se is not a characteristic of the prefixation of loan verbs.</p> Даики Хоригути Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 49–58 49–58 10.26881/srg.2020.7.04 Praktyka transkrypcji współczesnego języka rosyjskiego na znaki polskiego alfabetu w świetle reguł wydawnictwa naukowego PWN (na podstawie eksperymentu badawczego) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5577 <p>The article discusses the results of a research experiment performed on a group of students at Adam Mickiewicz University in Poznań. The students were asked to transcribe Russian texts into the Polish alphabet without any previous training in transcription. The aim of the study was to examine natural inclinations of Polish native speakers in terms of the transcription of the Russian language and to compare the results of the study with the rules of transcription and transliteration used by the Polish Scientific Publishers PWN. Another aim of the study was to confront the obtained data against the outcomes of the analysis of the transcription of Russian texts in the Polish press.</p> Daniel Dzienisiewicz Maria Dzienisiewicz Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 59–70 59–70 10.26881/srg.2020.7.05 Dziewiętnastowieczne słowniki pisarek rosyjskich: (nie tylko) generalia bibliograficzno-historycznoliterackie https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5578 <p>Artykuł przedstawia najstarsze słowniki pisarek rosyjskich (dane bibliograficzne i kontekst historycznoliteracki): 1. <em>Katalog bibliograficzny rosyjskich pisarek</em> (1826) Stiepana Russowa, 2. <em>Materiały do historii rosyjskich kobiet autorów Michaiła Makarowa</em> (opublikowane w czasopiśmie „Damskij żurnal” w latach 1830 i 1833), 3. <em>Słownik bibliograficzny pisarek rosyjskich</em> (1889) Nikołaja Golicyna, 4. <em>Nasze pisarki. Słownik bibliograficzny pisarek rosyjskich</em> (1891) Stiepana Ponomariowa. Kontekst interpretacyjny stanowi pierwszy rosyjski słownik pisarzy (Nikołaja Nowikowa, 1772). Przedmiotem rozpatrzenia jest struktura i zawartość słowników.</p> Magdalena Dąbrowska Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 73–87 73–87 10.26881/srg.2020.7.06 Имитация жанра жития в литературе российского постмодернизма (на примере романа Владимира Шарова «Будьте как дети» https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5579 <p>The author analyzes the features of imitation and simulation of the vita genre in the literature of Russian postmodernism in the contexts of Vladimir Šarov’s novel Bud’te kak deti. It is concluded that 1) being a postmodernist writer, Vladimir Šarov only imitated and simulated religiosity; 2) Vladimir Šarov’s prose can be interpreted in the categories of deconstruction of traditional identity and religiosity as one of its foundations; 3) Vladimir Šarov transplanted the main compositional and plot features of the vita genre into a postmodernist text for their further simultaneous deconstruction and (re)invention.</p> Максим Кирчанов Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 88–99 88–99 10.26881/srg.2020.7.07 Культуротворческая роль канона в художественной системе Максима Богдановича https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5581 <p>В статье исследуется культуротворческая роль и значение канона, определяется функция и значение коммуникативно-диалоговых стратегий в художественной системе классика белорусской литературы Максима Богдановича. Обращаясь к каноническим образцам, поэт культивировал идею о едином культурном пространстве как закономерном итоге культурно-исторического развития.</p> Валерий Александрович Максимович Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 100–109 100–109 10.26881/srg.2020.7.08 Источники знания о географии российской империи как основа геополитических представлений Ф.М. Достоевского https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5582 <p>Статья посвящена изучению источников знания Достоевского о географии Российской империи в докаторжный период жизни. Исследование выполнено в рамках историко-литературного подхода с привлечением методов геополитических исследований. В статье проанализированы пособия по географии, по которым учился молодой Достоевский; проведены параллели между их содержанием и геополитическими воззрениями писателя в 1860–1870-е гг., а также показана роль житийной литературы и журнала «Отечественные записки» в формировании геополитической картины мира Достоевского.</p> Мария Владимировна Михновец Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 110–122 110–122 10.26881/srg.2020.7.09 Фильм «Кроткая» Сергея Лозницы: противоречия интерпретации и рецепции https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5584 <p>В статье произведен сопоставительный анализ кинокартины Кроткая Сергея Лозницы с одноименным рассказом Ф.М. Достоевского. Прослежена сюжетносмысловая связь, типологические параллели и метафизическое единство. Отмечен контекст выстраивания «мира-тюрьмы», в котором пребывают героини произведения и ленты. Обращено внимание на возможность нового прочтения текста Достоевского, а также понимания особенностей поэтики писателя. Статья отражает комплексный взгляд на пересечение различных видов искусства.</p> Сяргей Аляксандравiч Падсасонны Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 123–132 123–132 10.26881/srg.2020.7.10 Ściany labiryntu. Systemy narracyjne Franza Kafki i Nikołaja Gogola https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5594 <p>Oś tematyczną, a zarazem cel niniejszego artykułu, stanowi przede wszystkim wykazanie i komparatystyczna analiza rozlicznych podobieństw wybranych elementów systemów narracyjnych Franza Kafki i Nikołaja Gogola. W kontekście badania wykorzystany zostanie aparat pojęciowy wypracowany przez współczesną narratologię; określiwszy fokalizację, diegetyczność, rodzaj modusu narracyjnego, a ponadto umiejscowienie „filtrów” i „reflektorów” w ramach diegezy, autor wykazuje, w jaki sposób Gogol i Kafka kreują swoich narratorów, równolegle konstruując poczucie absurdu i wymuszając interpretację.</p> Filip Świerczyński Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 133–146 133–146 10.26881/srg.2020.7.11 Okoliczności śmierci Jaropołka Aleksandrowicza Siemionowa w świetle autobiograficznego wiersza „Słowo do poległych” https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5596 <p>The primary goal of the article is to introduce to the Polish audience the figure of Yaropolk Aleksandrovich Semyonov (1906–1950), a Russian-Soviet poet, literary scholar and critic, also widely unknown to his native philologists. In 1948, as a result of Stalin’s repressions, he was sent to a prison camp. After two years he was executed by a firing squad and the family was not notified of the killing. The direct cause for the arrest was his 1942 poem <em>A word to the fallen</em> written during the Great Patriotic War in which the author uncovered the organizational and military weakness of the Red Army and spoke negatively about his superiors – both his direct army generals and more distant ones – from the Kremlin. The poem was regarded as counter-revolutionary propaganda and, despite Semyonov’s military merits and the fact that the poem had been written six years before, the author was sentenced to a five-year stay at a prison camp. <em>A word for the fallen</em> is a powerful testament of ruthlessness, cynicism and bureaucracy of the Soviet system which was firmly intolerant of the truth showing its degeneration and non-humanitarian approach, a system which allowed careers to progress at any cost, even in such radical circumstances as the Great Patriotic War.</p> Grzegorz Ojcewicz Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 149–168 149–168 10.26881/srg.2020.7.12 Интерпретативный поворот в культуре постмодерна https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5598 <p>В статье раскрывается сущность и контексты интерпретативного поворота как одного из проявлений культуры постмодерна. Интерпретативный поворот связан с изменением подходов к определению культуры, стратегий и методологии ее изучения, расширением междисциплинарного поля ее исследований, трансформацией мировоззренческих парадигм в сторону плюралистической картины мира.</p> Элина Усовская Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 171–178 171–178 10.26881/srg.2020.7.13 Niemiecka i sowiecka okupacja ziem Drugiej Rzeczypospolitej (1939–1941). Refleksje na marginesie dyskusji dotyczących prób porównania polityki okupantów https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5600 <p>Tekst zawiera próbę refleksji, sformułowanej na marginesie dyskusji prowadzonej w środowisku polskich historyków, publicystów i polityków (obecnej także na arenie międzynarodowej w postaci kontrowersji pomiędzy współczesną polską i rosyjską polityką historyczną), a wynikającej z prób porównywania niemieckiej i sowieckiej okupacji ziem polskich w latach 1939–1941. Część jej uczestników odmawia zestawiania rzeczywistości obu okupacji, argumentując, że nie pozwala na to wyjątkowy stopień opresyjności polityki niemieckiej wobec Polaków, związany ze strategią ich fizycznej, biologicznej eksterminacji. Niektórzy wskazują na masowy charakter represji sowieckich w latach okupacji 1939–1941, mający przewyższać zasięgiem ówczesne działania Niemców. Inni badacze dokonują porównania obu okupacji, dostrzegając zarówno podobieństwa (dążenie do trwałej likwidacji polskiej państwowości i narodu polskiego jako wspólnoty politycznej, eksterminacja elit, terror, praca przymusowa, deportacje do obozów koncentracyjnych i łagrów), jak i różnice w ich charakterze (niemiecki dogmat konieczności biologicznej likwidacji narodu polskiego, sowieckie dążenia do połączenia wybiórczej eksterminacji fizycznej z masową indoktrynacją).</p> Przemysław Waingertner Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 181–198 181–198 10.26881/srg.2020.7.14 Portret i ikona https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5601 <p>n</p> Michaił Jampolski Bogusław Żyłko Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 201–229 201–229 10.26881/srg.2020.7.15 Opowieść o Franciszku Malewskim. [Rec.:] Александр Федута, “Филомат в Империи. Документальная повесть о Франтишке Малевском”. Минск: Лимариус, 2019, 464 с. (Aleksandr Feduta, «Filomat v Imperii. Dokumental’naâ povest’ o Františke Malevskom». Minsk: Lima https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5602 <p>Artykuł zawiera omówienie utworu białoruskiego badacza Aleksandra Fieduty Filomata w Imperium. Opowieść dokumentalna o Franciszku Malewskim (Limarius, Minsk 2019 – Александр Федута, Филомат в Империи. Документальная повесть о Франтишке Малевском, Лимариус, Минск 2019) oraz przegląd innych jego prac na temat historii literatury rosyjskiej oraz polsko-rosyjskich stosunków literackich i kulturalnych (2015–2019). Praca jest pierwszą biografią Franciszka Hieronima Malewskiego (1800–1870), prawnika, współzałożyciela Towarzystwa Filomatów, redaktora „Tygodnika Wileńskiego”. Artykuł przedstawia strukturę i treść utworu oraz wykorzystane materiały archiwalne. Biografia Malewskiego (życie zawodowe i prywatne) została zaprezentowana w porządku chronologicznym oraz na tle wydarzeń politycznych i kulturalnych. W utworze mowa jest o wielu osobach z otoczenia Malewskiego (Adam Mickiewicz, Wasilij Anastasiewicz, Tadeusz Bułharyn i in.), zawiera także opisy Rosji XIX wieku oraz odniesienia do romantyzmu. &nbsp;</p> Magdalena Dąbrowska Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 235–241 235–241 10.26881/srg.2020.7.16 Elegia (?) dla kanonu: [Rec.:] Harold Bloom, „Zachodni kanon. Książki i szkoła wieków”. Przeł. Bohdan Baran i Michał Szczubiałka (Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2019, ss. 643) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5603 <p>Artykuł zawiera omówienie książki Harolda Blooma <em>Zachodni kanon. Książki i szkoła wieków </em>(1994), wydanej w przekładzie polskim Bohdana Barana i Michała Szczubiałka w 2019 roku (Wydawnictwo Aletheia, 643 ss.). Książka zostaje przedstawiona w kontekście wcześniejszych teorii Blooma z zakresu komparatystyki literackiej, zawiera podstawowe informacje o ich znajomości przez polskich czytelników (<em>Lęk przed wpływem…</em> i in.). W artykule zostaje omówiona struktura książki: część pierwsza i ostatnia mieszczą rozważania teoretyczne na temat kanonu literackiego zatytułowane <em>Elegia dla kanonu</em> i <em>Elegijna konkluzja</em>, część środkową stanowi omówienie 26 pisarzy światowych, uznawanych przez Blooma za reprezentujących ścisły kanon literacki; książka jest zaopatrzona w aneks zawierający spis nazwisk pisarzy z „pełnego” kanonu literackiego z podziałem na epoki i kraje (Epoka teokratyczna, Epoka arystokratyczna, Epoka demokratyczna, Epoka chaotyczna: Proroctwo kanoniczności). W centrum kanonu Bloom umieszcza Williama Szekspira. Literaturę rosyjską w „ścisłym” kanonie reprezentuje Lew Tołstoj. Bloom ocenia pisarzy z punktu widzenia uniwersalności wymowy ich dzieł oraz stopnia oryginalności, której miarą jest inność i nowatorstwo w porównaniu z poprzednikami.</p> Magdalena Dąbrowska Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 242–248 242–248 10.26881/srg.2020.7.17 Рецензия на сборник очерков Войцеха Кайтоха „Osiem szkiców o dziełach kultury popopularnej. Dawnych i współczesnych” (Kraków 2019) [Восемь очерков о произведениях популярной культуры прошлого и настоящего (Краков 2019) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5604 <p>В рецензии представлен обзор сборника очерков Войцеха Кайтоха, известного польского филолога, о различных явлениях популярной культуры. На примерах фантастических рассказов С. Лема, А. Стругацкого и А.К. Толстого, детективной литературы, современных киноадаптаций Шекспира, вольтеровского «Кандида», а также российских сериалов автор демонстрирует, что развлекательные произведения в действительности могут затрагивать весьма серьезную проблематику.</p> Иван Бабоша Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 249–255 249–255 10.26881/srg.2020.7.18 "Twórcy rosyjskiego odrodzenia religijnego” –cykl wykładowy zorganizowany przez Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne w ramach „Gdańskich Wykładów Filozoficznych” (3 października – 12 grudnia 2019 roku, Gdańsk, Gdańska Biblioteka PAN, ul. Wałowa https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/SRG/article/view/5605 <p>Tekst ma charakter sprawozdania z cyklu dziesięciu wykładów poświęconych twórcom rosyjskiego odrodzenia religijnego, które odbyły się jesienią 2019 roku w Gdańskiej Bibliotece Polskiej Akademii Nauk. Cykl wykładowy został zorganizowany przez Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne w ramach projektu <em>Gdańskie Wykłady Filozoficzne</em>. Odbiorcy omawianego bloku tematycznego zaznajomili się z tradycją rosyjskiego renesansu religijnego przełomu XIX i XX wieku, zwanego Srebrnym Wiekiem w kulturze rosyjskiej – zostali zapoznani z rozwojem filozofii religijnej łączącej w ujmowaniu istnienia człowieka wymiar egzystencjalny, kulturowy i dziejowy. Przedstawiono sylwetki i dorobek naukowy głównych założycieli tej formacji intelektualnej: Fiodora Dostojewskiego i Włodzimierza Sołowjowa oraz ich następców: Mikołaja Bierdiajewa, Sergieja Bułgakowa, Mikołaja Fiodorowa, Jewgienija Trubeckoja, Pawła Florenskiego, Lwa Karsawina, Lwa Szestowa, Fiodora Stiepuna, Dymitra Mereżkowskiego, Iwana Iljina, Mikołaja Łosskiego, Siemona Franka, Georgija Florowskiego, Georgija Fiodotowa, Wasilija Rozanowa, Wiaczesława Iwanowa i innych.</p> Maria Urbańska-Bożek Copyright (c) 2020-12-15 2020-12-15 261–278 261–278 10.26881/srg.2020.7.19