Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes <p style="text-align: justify;">Miscellanea Anthropologica et Sociologica to czasopismo założone w roku 1992, publikujące numery tematyczne poświęcone zagadnieniom socjologicznym i antropologicznym. Poszczególne numery redagowane są przez ekspertów w poruszanych dziedzinach. Każdy numer zawiera nie tylko serię tekstów poświęconych tematyce numeru, lecz również dział artykułów i recenzji dotyczących innych tematów. Naszym celem jest łączenie debat teoretycznych z badaniami empirycznymi obejmującymi szerokie spektrum zagadnień - od socjologii historycznej po sprawy współczesne oraz do psychologii społecznej po kultury świata. Szczególnie mile widziane są artykuły wnoszące twórczy wkład do teorii socjologicznej.</p> <p style="text-align: justify;">Miscellanea Anthropologica et Sociologica jest pismem recenzowanym. Języki, w których publikuje to: polski i angielski.</p> <p style="text-align: justify;">Wszystkie artykuły zamieszczane w naszym piśmie (za wyjątkiem tekstów przedrukowanych na licencji) objęte są ogólnym zezwoleniem na bezpłatne wykorzystanie w celach niekomercyjnych (Open Access).</p> <p style="text-align: justify;">Czasopismo jest obecne na liście ERIH Plus.</p> pl-PL wnsmka@ug.edu.pl (Michał Kaczmarczyk) czasopismaug@ug.edu.pl (Agnieszka Kranich-Lamczyk) Tue, 01 Mar 2022 19:46:00 +0100 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Kultura i cywilizacja – meandry znaczeniowe https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6760 <p>Artykuł podejmuje problem uporządkowania znaczeń związanych ze słowami „kultura” i „cywilizacja”. Kulturę można rozumieć jako czynność uprawy i rezultat tej czynności. W drugim znaczeniu zbliża się do pojęcia cywilizacji. Termin „kultura” akcentuje różnorodność świata; pojęcie cywilizacji zaś akcentuje istnienie większych i relatywnie jednorodnych całości. To pierwsze jest semantycznie szersze, to drugie zaś empirycznie obszerniejsze, lecz węższe pod względem znaczeniowym. Kultur jest i było bez liku, cywilizacji było najwyżej kilkanaście.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> Wojciech Daszkiewicz Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6760 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 O znaczeniu piękna i doświadczenia sacrum w sztuce dla cywilizacji w nawiązaniu do rozważań Feliksa Konecznego oraz wybranych autorów z XX w. https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6761 <p>Autor zastanawia się, czy specjalna odmiana sztuki religijnej, odnoszącej się do i problematyki stricte religijnej, niegdyś powszechna, wciąż jeszcze obecna jest w świecie Zachodu. Chociaż może doświadczyła ona już nieodwracalnej przemiany i w takiej postaci może być już co najwyżej pastiszem. Wobec tego funkcja wyrażania sacrum, dawania wyrazu „aktom uwielbienia” tego, co Najwyższe i Najważniejsze, realizowana jest innymi środkami. Obserwujemy zatem przeobrażanie się kultu z formy zbiorowej na bardziej indywidualny. Według autora doświadczanie sacrum w sztuce występuje obecnie raczej w wybitnych dziełach artystycznych, które stanowią wyraz doświadczeń właśnie bardziej indywidualnych. Nie oznacza to konieczności całkowitego abstrahowania od wspólnotowych wyobrażeń Absolutu. Pamiętając o pradawnych zjawiskach artystycznych, takich jak malarstwo naskalne, sięgając do lektury dawniejszych autorów, uzmysławiamy sobie, że potrzeby metafizyczne i „głód Absolutu” nie znikają całkowicie, lecz podlegają przeobrażeniom. Jakiego rodzaju są to przemiany, pomaga zrozumieć również inna lektura, a mianowicie teoretyków cywilizacji, takich jak Feliks Koneczny. Rzeczą oryginalną u Konecznego jest wpisywanie kategorii piękna i sztuk w porządek duchowy cywilizacji. Spojrzenie na sacrum przedstawiane w sztuce z perspektywy cywilizacyjnej, może pogłębiać nasze myślenie zarówno o sacrum, jak i o wielkiej sztuce. Na przykładzie słynnego dramatu Wyspiańskiego, komentowanego przez Konecznego, widać doskonale, jak przekaz artystyczny wpływa na język codzienny i na cały obieg kulturalny.</p> Romuald Piekarski Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6761 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 Sacrum w sztuce życia. Panteistyczne rozważania na bazie historiozofii Arnolda J. Toynbee’ego https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6762 <p>Autor śledzi obecność idei Sacrum w najważniejszej ze sztuk – w sztuce życia. Inspiracją jest teoria dziejów cywilizacji Arnolda J. Toynbee’ego, w myśl której główną i newralgiczną płaszczyzną ludzkich dziejów nie jest płaszczyzna potęgi materialnej, ale głębia kultury osiągana przez Wyższe Religie. Autor rozwija tezę Toynbee’ego o potrzebie wzniesienia się odrębnych Wyższych Religii na poziom globalnej jedności i myślenia transracjonalnego, to jest respektującego racjonalizm, choć sięgającego wyżej czy głębiej. Autor wskazuje współczesnych polskich intelektualistów idących również tą drogą.&nbsp;&nbsp;</p> Piotr Skudrzyk Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6762 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 Sztuka w światopoglądzie Jerzego Prokopiuka https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6763 <p>Jerzy Prokopiuk jest autorem wielu publikacji poświęconych ezoteryce, często wypowiadającym się na temat sztuki, zwłaszcza literatury pięknej. Jego światopogląd, inspirowany głównie antropozofią Rudolfa Steinera, skupia się na rozwoju ponadnaturalnych zdolności człowieka za pośrednictwem ezoteryki, składającej się z trzech integralnych części: gnozy, mistyki oraz magii. Kluczowym momentem w ludzkim rozwoju jest przejście od poznania materialnego do poznania imaginatywnego, polegającego na przemianie myślenia racjonalno-empirycznego w myślenie o charakterze symbolicznym. Myślenie symboliczne można odnaleźć również w twórczości artystycznej, traktowanej również jako jeden z wyznaczników rozwoju osobowości, zdolnej na odpowiednim stopniu rozwoju do poznania rzeczywistości duchowej.&nbsp;</p> Michał Wróblewski Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6763 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 Rytuały sprawowania władzy. Przedstawienia „ubóstwionego” króla w tradycji Mezopotamii https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6764 <p>W pierwszej kolejności artykuł odnosi się do skomplikowanej relacji pomiędzy bogiem a władcą w tradycji mezopotamskiej, a żeby być bardziej precyzyjnym w okresie akadyjskim i nowoasyryjskim tej starożytnej cywilizacji. Komunikacja, aspiracja do boskości i nieśmiertelności była w przypadku władców czymś naturalnym i rządzący w różny sposób próbowali ją poprzez sztukę zaprezentować swoim poddanym i podbitym narodom. Królewskie panowanie w perspektywie ludzkiej było wymierne, natomiast w przypadku odwołania się do boskości stawało się nieskończone i w ten sposób odnosiło się do ideologii imperium. W taki sposób stworzono boską przestrzeń imperium ze specjalnym rytuałem objęcia w posiadanie tegoż imperium przez króla, namaszczonego w tym celu przez boga i pozostającego jego zastępcą lub wręcz ucieleśnieniem na ziemi. W celu zrozumienia tego fenomenu artykuł porusza kwestię zejścia „królewskości” na ziemię i boską epifanię w świecie. Ubóstwienie posągów i przedmiotów w tradycji mezopotamskiej było powszechnie akceptowane, a poprzez rytuał „otwarcia ust” posągi stawały się bytami boskimi. Wiele tych i podobnych rytuałów było z całą należytą świadomością wykorzystywanych ideologicznie i stanowiły widoczny dowód i symbol królewskiej potęgi.&nbsp;&nbsp;</p> Krzysztof Ulanowski Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6764 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 Teologiczny wymiar filmowych tekstów kultury rosyjskiej Pawła Łungina https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6765 <p>Artykuł jest kulturową analizą tekstów Łungina. Autor omawia podobieństwa obrazu świata w oczach tyrana i mnicha anachorety. Dowodzi, że antyświatowy dualizm gnostycko- -manichejski jest paradygmatem organizującym ich wyobraźnię teologiczną, jest matrycą modelującą binarnie obrazy natury i skorelowanych z nią dziejów oraz kondycji człowieka w sidłach namiętności i jest wzorcem eschatologicznej dysocjacji świata i zaświata. Świadomość egzystencjalna tak różnych bohaterów, jak car i mnich została przedstawiona jako ewokacja głębokich pokładów wschodniego chrześcijaństwa oraz wierzeń i idei sekciarskich. Rosja, jako państwo wcielonego manicheizmu, jest ukazana personalnie – w postaciach jej przywódców duchowych. Według autora głębia ukazanych archetypów organizujących światopogląd władców i poddanych pozwala mówić o filmach Łungina jako tekstach kultury.&nbsp;</p> Zbigniew Kaźmierczyk Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6765 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 Poezja mistyczna Baba Tahera https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6766 <p>W artykule przedstawiono na przykładzie utworów przypisywanych pierwszemu z wielkich perskich poetów sufickich niektóre tematy, które podejmuje „religijna literatura piękna” tego nurtu islamu (m.in. pytanie o zło, cierpienie i śmierć), a także kontrowersje wokół „ortodoksyjności” wyrażonych w ten sposób myśli (rzekomy panteizm, ateizm, determinizm i amoralizm, „zmysłowe” przedstawienie „duchowej” miłości).&nbsp;</p> Tomasz Kąkol Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6766 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100 Wprowadzenie https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6759 Romuald Piekarski, Krzysztof Ulanowski Prawa autorskie (c) 2022 Miscellanea Anthropologica et Sociologica https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/maes/article/view/6759 Tue, 01 Mar 2022 00:00:00 +0100