Niepełnosprawność- Dyskursy Pedagogiki Specjalnej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc <p>Wydając ogólnopolski kwartalnik "Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej" stawiamy sobie za cel aktualizację problemów z zakresu pedagogiki specjalnej. Jest to możliwe między innymi dzięki wykraczaniu poza ramy tej dyscypliny. Prezentujemy zatem rozwiązania praktyczne, badania empiryczne oraz teorię, które pozwalają na niepełnosprawność spojrzeć interdyscyplinarnie.</p> Instytut Pedagogiki, WNS, UG pl-PL Niepełnosprawność- Dyskursy Pedagogiki Specjalnej 2080-9476 Od Redakcji https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6352 Sławomira Sadowska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 7 9 Kompetencje komunikacyjne osób z ADHD – przegląd literatury https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6353 <p>Przegląd obejmuje artykuły opublikowane w ciągu ostatnich 20 lat dotyczące kompetencji komunikacyjnych (w tym pragmatycznego użycia języka) osób z ADHD. Istnieje potencjalna zależność pomiędzy ADHD a używaniem języka w społecznym kontekście, czytaniem i pisaniem oraz rozpoznawaniem ekspresji twarzy. Większość artykułów sugeruje, że osoby z ADHD mają wiele problemów w społecznej komunikacji, jednak wyniki badań są niekonsekwentne, ponieważ część z nich wskazuje na brak takiej zależności. Przedyskutowano możliwe przyczyny tych rozbieżności. Badane grupy są heterogeniczne ze względu na różny stopień trudności i współwystępowanie zaburzeń. Dokonany przegląd wskazuje, że pomimo rozbieżności istnieją dowody na zależność pomiędzy ADHD a problemami w komunikacji. Sformułowano wskazania dla dalszych badań i praktyki psychologicznej i pedagogicznej.</p> Anna Wojnarska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 11 25 Matryce i odbitki – próba refleksyjnego odczytania charakterystyk osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Część I https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6354 <p>Artykuł przedstawia część rezultatów badawczych uzyskanych w ramach projektu dotyczącego treści i znaczenia charakterystyk osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Biorąc pod uwagę mnogość tekstów tego rodzaju ograniczono się do wyboru kilku najbardziej reprezentatywnych spośród nich. Zamierzeniem autorów było zwrócenie uwagi na potencjał tkwiący w tych opracowaniach i niebezpieczeństwa związane z nieprawidłowym ich odczytywaniem. Zaproszenie do przemyśleń na ten temat rozpoczęto od przedstawienia zasadności podjętych działań badawczych i ich założeń koncepcyjnych. W niniejszym artykule poddano analizie zagadnienia odnoszące się do właściwości rozwoju osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, zróżnicowania wewnątrzgrupowego omawianej populacji, uwzględniania w charakterystykach grupy odniesienia, sposobu wartościowania opisywanych cech oraz ukazywania powiązań pomiędzy poszczególnymi właściwościami funkcjonowania opisywanej zbiorowości. Informacje dotyczące formy analizowanych charakterystyk zostaną przedstawione w kolejnej publikacji.</p> Sławomir Olszewski Katarzyna Parys Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 26 39 Uczenie i uczenie się dziecka z niepełnosprawnością intelektualną https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6355 <p>W niniejszym artykule przyglądam się zagadnieniom związanym z mechanizmami odpowiadającymi za przebieg uczenia się, rozumianego jako proces konceptualizacji wiedzy oraz zagadnieniom związanym z uczeniem (nauczaniem) dziecka z niepełnosprawnością intelektualną. Rozważania osadzone zostały przede wszystkim w kontekście społeczno-kulturowej teorii rozwoju człowieka, psychologii rozwojowej i poznawczej. Perspektywy, które tworzą ramy niniejszego artykuły to perspektywa uczącego się dziecka i perspektywa osoby uczącej dziecko. Staram się wskazać zarówno obszary deficytowe odpowiedzialne za trudności w uczeniu się i poznawaniu świata przez dziecko z niepełnosprawnością intelektualną (deficyty w zakresie strategii poznawczych, pamięciowych, metapoznawczych) oraz możliwości, płaszczyzny i sposoby wspierania procesu uczenia się przez dorosłego. Wskazuję znaczenie intersubiektywności, instruktażu, doświadczenia upośrednionego uczenia oraz podkreślam konieczność adekwatnej konstrukcji otoczenia, w którym funkcjonuje dziecko. Uznaję, iż responsywny (gotów odpowiadać na potrzeby dziecka), dorosły stanowi integralny element procesu konceptualizacji wiedzy przez dziecko. Ucząc, sam jednocześnie uczy się, jak wspierać uczące się dziecko z niepełnosprawnością intelektualną.</p> Katarzyna Pawelczak Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 40 52 Projektowanie uniwersalne jako perspektywa metodyczna edukacji włączającej https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6357 <p>Celem artykułu jest prezentacja modelu uniwersalnego projektowania jako kluczowej strategii rozwoju edukacji włączającej. Wychodząc od rozumienia inkluzji jako troski o wysoką jakość procesów uczenia – nauczania w odniesieniu do każdego ucznia (nie tylko osób z niepełnosprawnością) zaprezentowano zasady UDL (Universal Learning Design), odnosząc się do postulatów zapewnienia: 1) różnorodnych środków przekazu informacji w czasie zajęć dydaktycznych, 2) możliwości różnorodnych form ekspresji i prezentowania osiągnięć edukacyjnych oraz 3) różnorodnych form motywowania do pracy. Ukazano ponadto podobieństwa i różnice w replikacjach uniwersalnego projektowania w kontekście edukacji (oprócz UDL: UDI – Universal Instructional Design i UDA – Universally Designed Assessments). Na pierwszy plan wysuwa się szerokie rozumienie dostępności uczenia się – nauczania, wychodzące poza warunki dostępności percepcyjnej i fizycznej. W takim ujęciu UDL może być potraktowane jako zbiór wytycznych, jak efektywnie organizować proces edukacji w ogóle (poza aspektem uwzględniania specjalnych potrzeb uczniów). Jednocześnie trzeba pamiętać, że model ten nie stanowi algorytmu postępowania. Responsywność i elastyczność nauczyciela jest wpisana w istotę wykorzystywania w działaniu materiałów uniwersalnie zaprojektowanych.</p> Tomasz Knopik Beata Papuda-Dolińska Katarzyna Wiejak Grażyna Krasowicz-Kupis Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 53 69 Uczniowie z chorobami przewlekłymi w szkole: w kręgu możliwości wspierania uczniów przez nauczyciela w zakresie stałego przyjmowania leków https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6359 <p>Dzieci ze schorzeniami przewlekłymi zwykle nie otrzymują w środowisku edukacyjnym wsparcia w zakresie realizacji koniecznych procedur zdrowotnych. Chodzi tu przede wszystkim o przyjmowanie leków w chorobach przewlekłych i wykonywanie innych czynności medycznych (np. mierzenie poziomu cukru we krwi). Najczęściej to rodzice muszą rezygnować z pracy, by wspierać dziecko w ich wykonywaniu. Mimo wieloletnich starań nie wypracowano obowiązującego modelu opieki nad dzieckiem z chorobą przewlekłą w szkole czy przedszkolu. Niewątpliwie potrzeby tej grupy dzieci są zróżnicowane i stanowią wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej i systemu edukacji, a nie tylko dla nauczycieli. Analizy dotyczą sytuacji dzieci z chorobą przewlekłą, kwestii prawnych związanych z prawem do edukacji, jak i samej ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami. Autorka przeprowadziła także sondażowe badania na temat gotowości nauczycieli do podawania uczniom stale przyjmowanych leków. Głos nauczycieli jest ważnym elementem projektowania i konstruowania bezpiecznego dla dziecka procesu edukacji. Niezbędne jest zatem przygotowanie jednoznacznych i spójnych rozwiązań prawnych.</p> Beata Antoszewska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 70 84 Doświadczenia ojców dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu – przegląd badań https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6360 <p>Zaburzenia ze spektrum autyzmu (<em>autism spectrum disorders</em>, ASD) obecnie diagnozowane są coraz częściej. Niezależnie od przyczyn wyjaśniających dane zjawisko zagadnienie to dotyczy coraz większej liczby rodzin. Ostatnie dekady przyniosły imponujący wzrost liczby badań obejmujących liczne wątki tematyczne w tym dotyczące rodzicielstwa a ich wyniki wskazują, że skutki posiadania dziecka z ASD podobnie jak samo zaburzenie są wieloaspektowe, złożone i obciążające, wpływając na wszystkie obszary funkcjonowania rodziców i rodziny. Na tle ogólnej liczby badań nad rodzicielstwem niewiele jest tych, które podmiotem swoich dociekań uczyniły ojców dzieci z ASD. Artykuł przedstawia przegląd wyników badań skoncentrowanych na doświadczeniach rodziców w tym na doświadczeniach ojców.</p> Anida Szafrańska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 85 95 Emancypacyjne działania matek wykorzystujących media cyfrowe na rzecz „łatania” systemu adopcji dziecka z niepełnosprawnością w Polsce https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6361 <p>Tworzenie rodzin adopcyjnych dla dzieci z niepełnosprawnością jest nadal problemem społecznym. Artykuł porusza ten temat z perspektywy dwóch zaangażowanych matek adopcyjnych, które adoptowały dziecko/dzieci z niepełnosprawnością oraz działają na rzecz tworzenia innych rodzin adopcyjnych, wykorzystując w tych działaniach media cyfrowe. Celem badań było ukazanie unikalnych doświadczeń badanych matek adopcyjnych. Główny problem badawczy brzmiał: jakie są doświadczenia matek adopcyjnych dzieci z niepełnosprawnością działających w mediach cyfrowych na rzecz tworzenia kolejnych rodzin adopcyjnych dla dzieci z niepełnosprawnością? Badania przeprowadzono w paradygmacie interpretatywnym. Zastosowaną metodą była interpretacyjna analiza fenomenologiczna – IPA (ang. Interpretative Phenomenological Analysis). Dane zostały pozyskane z wykorzystaniem wywiadu. Analiza wyłoniła trzy główne tematy: 1) osobiste doświadczanie problemu, który dotyka osobistych przeżyć badanych oraz ich głębokich przekonań; 2) świadome pogłębianie przez badane wiedzy w tym temacie; 3) aktywne działania na rzecz rozwiązywania problemu (m.in. stworzenie grupy w mediach społecznościowych oraz nieformalnej procedury postępowania). Wszystkie tematy łączy wykorzystywanie mediów cyfrowych.</p> Urszula Bartnikowska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 96 111 „Mój syn ma autyzm” – analiza narracji ojca https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6362 <p>Ojcostwo jest ważnym wydarzeniem w życiu mężczyzny. Może być doświadczeniem niezwykle satysfakcjonującym, rozwijającym, a także stresującym, zwłaszcza gdy dotyczy dziecka z zaburzeniami rozwoju. Jak wskazują badania skutki posiadania dziecka z ASD, podobnie jak samo zaburzenie, są wieloaspektowe, złożone i obciążające, wpływając na wszystkie obszary funkcjonowania rodziców i rodziny. Ostatnie lata przyniosły wzrost zainteresowania doświadczeniami ojców dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Liczba badań prowadzonych w paradygmacie ilościowym, jak i jakościowym wzrasta. Ojcowie coraz częściej angażują się w opiekę i wychowanie dziecka, co pozwala im lepiej poznać potrzeby i możliwości dziecka. Artykuł to doniesienie z badań, którego celem było poznanie doświadczeń ojca dziecka z ASD.</p> Anida Szafrańska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 112 128 Depresja u matek i ojców osób z zespołem Downa z głębszą niepełnosprawnością intelektualną w cyklu życia rodziny https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6363 <p>Głównym celem prezentowanych w rozdziale badań jest próba odpowiedzi na pytanie czy i jeżeli tak, to w jakim stopniu rodzice osób z zespołem Downa z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębszym (umiarkowanym i znacznym) doświadczają depresji oraz na ile nasilenie depresji jest powiązane z płcią rodzica i etapem cyklu życia rodziny. Badania przeprowadzone na grupie 120 rodziców ujawniły, że nasilenie depresji wiąże się z płcią rodzica, bowiem badani ojcowie cechowali się wyższym poziomem depresji niż matki. Badania ujawniły też zróżnicowanie nasilenia depresji u rodziców w zależności od cyklu życia rodziny. Nasilenie depresji kształtowało się od objawów depresji umiarkowanej w grupie rodziców dzieci od 30 miesiąca do 6 lat do zmniejszenia nasilenia na granicy poziomu depresji łagodnej w grupie rodzin z dziećmi od 6 do 13 lat i braku depresji w grupie rodzin z dziećmi w wieku od 13 do 20 lat oraz do ponownego wzrostu do poziomu depresji umiarkowanej w grupie rodzin z dziećmi „opuszczającymi” dom.</p> Karolina Kaliszewska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 129 145 Głuchoniewidomi jako (nie)widoczna i (nie)słyszalna grupa osób z niepełnosprawnością – komunikat z badań https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6364 <p>Na gruncie nauk społecznych oraz humanistycznych w Polsce badania akademickie nad problemem głuchoślepoty podejmowane są sporadycznie. Głuchoślepota traktowana jest jako trudny przedmiot badań naukowych. Artykuł stara się przybliżyć i zrozumieć jak głuchoślepota organizuje świat społeczny reprezentantów badanego środowiska, a także jakie sposoby oraz strategie radzenia sobie w życiu codziennym podejmują osoby głuchoniewidome. Niniejsze opracowanie ukazuje głuchoślepotę jako doświadczenie, które niejednokrotnie wyklucza osoby dotknięte tą złożoną niepełnosprawnością z zakresu oddziaływania organizacji pozarządowych, a jednocześnie czyni szczególnie problematyczną możliwość ich współdziałania z instytucjami pomocy społecznej. Odnosząc się do niewidoczności/ukrytości instytucjonalnej i organizacyjnej osób głuchoniewidomych artykuł ukazuje ich skomplikowaną sytuację jako (nie)widocznej i (nie)słyszalnej grupy osób z niepełnosprawnością.</p> Tomasz Kasprzak Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 146 167 „Człowiek obok nas” – potencjał przekazu tekstów na blogu matki dziecka z zespołem Downa w osłabianiu praktyk dyskryminujących osoby z niepełnosprawnością https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6365 <p>Artykuł podejmuje temat potencjału przekazu tekstów na blogu matki dziecka z zespołem Downa w kontekście osłabiania praktyk dyskryminacyjnych wobec osób z niepełnosprawnością. Zaprezentowane zostaje zjawisko dyskryminacji, praktyk dyskryminacyjnych, ich źródeł i skutków oraz możliwości ich niwelowania, ze szczególnym uwzględnieniem przekazu medialnego w tym kontekście. Badania przeprowadzone w celu ustalenia potencjału blogu polegały na analizie semiologicznej wpisów na nim zamieszczanych. Jej wynikiem było wyróżnienie trzech kręgów tematycznych mających znaczenie dla osłabiania praktyk dyskryminacyjnych wobec osób z niepełnosprawnością. Były to: podmiotowe traktowanie, uznawanie różnorodności i traktowanie osób z niepełnosprawnością jako aktywnych aktorów życia społecznego. Wskazano, czym różni się przekaz matki – autorki blogu – od społecznych uzgodnień dotyczących rozumienia niepełnosprawności, jakie praktyki dyskryminacyjne mogłyby ulec osłabieniu dzięki takiemu przekazowi oraz czy, a jeśli tak, to w jaki sposób może służyć to zmianie społecznej.</p> Magdalena Głowacka Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 168 185 Teatroterapia w pracy z dziećmi z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Projekt działań warsztatowych https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/6366 <p>Rośnie zainteresowanie programami terapeutycznymi opartymi na teatralnej grze, prowadzonymi w celu złagodzenia objawów ASD, a wraz z nim potrzeba stosowania oddziaływań opartych na dowodach. W niniejszym artykule zaprezentowano projekt teatroterapii skierowany do starszych dzieci z ASD i ich rodziców. Przedstawiono tu założenia, przebieg i opinie uczestników warsztatu teatroterapii, które zostały opisane przy użyciu dosłownych cytatów. Uzyskane obserwacje są obiecujące i wskazują, że dalsze badania ofert teatroterapii dla tej grupy uczestników są uzasadnione oraz mogą przynieść potencjalną poprawę funkcjonowania społeczno-emocjonalnego dzieci z ASD.</p> Justyna Leszka Anita Stefańska Prawa autorskie (c) 0 2021-12-09 2021-12-09 42 186 203