https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/issue/feed Rocznik Gdański 2021-06-24T09:14:11+02:00 prof. dr hab. Maria Mendel maria.mendel@ug.edu.pl Open Journal Systems <p>„Rocznik Gdański” jest polskim czasopismem naukowym wydawanym od 1927 roku, najpierw przez Towarzystwo Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku, a od 1956 roku przez Gdańskie Towarzystwo Naukowe. Zakres tematyczny publikowanych tekstów obejmuje zagadnienia związane z Gdańskiem i Pomorzem. Czasopismo ma charakter interdyscyplinarny, dzięki czemu na łamach rocznika problematyka miasta i regionu prezentowana jest z perspektywy badań m.in. historycznych, etnograficznych, socjologicznych, geograficznych, literaturoznawczych, językoznawczych czy związanych z historią sztuki. Szczególne miejsce na łamach „Rocznika Gdańskiego” znalazła tematyka kaszubska. W 2002 roku Rada Miasta Gdańska przyznała „Rocznikowi Gdańskiemu” Honorowe Odznaczenie Medal Księcia Mściwoja II za zasługi dla Miasta Gdańska, wysoki poziom naukowy i upowszechnianie wiedzy o Gdańsku i Pomorzu.</p> <p>Adres storny internetowej czasopisma: <a href="http://rocznikgdanski.gtn.cba.pl/" target="_blank" rel="noopener noreferrer" data-auth="NotApplicable">http://rocznikgdanski.gtn.cba.pl/</a>&nbsp;</p> https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5786 Słowo od Redaktora. Na fali historii 2021-06-24T08:06:41+02:00 Agnieszka Pawłowska‑Kubik agnieszka.pawlowska-kubik@gumed.edu.pl 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5787 Gaszenie pożarów dawnego Gdańska na przykładzie porządków ogniowych z XVI w. 2021-06-24T08:36:44+02:00 Bogusław Ulicki b.ulicki@b.ulicki.neostrada.pl <p>Artykuł przedstawia treść gdańskiego porządku ogniowego (<em>Fewers Ordnung</em>) z 1539 r. razem z jego aktualizacjami z lat 1565 i 1587. Dokument z 1539 r., dotychczas nie prezentowany i nie omawiany, jest ogniwem pośrednim między najstarszymi wilkierzami, skąpo opisującymi problematykę gaszenia pożarów, a odrębnymi i jednolitymi od tego roku przepisami przeciwpożarowymi. Niniejsze opracowanie, choć w niewielkim zakresie, nawiązuje do pracy Tadeusza Maciejewskiego <em>Ustawodawstwo przeciwpożarowe w dawnym Gdańsku</em> (1454–1793), opublikowanej w periodyku „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” w 2017 r.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5788 Ferdinand Gottlob Schichau i jego stocznia 2021-06-24T08:38:00+02:00 Waldemar Borzestowski w.borzestowski@wp.pl <p>Ferdinand Gottlob Schichau swoją zawrotną karierę zawdzięczał niezwykłej pracowitości, energii, a także wybitnym uzdolnieniom. Urodzony w 1814 r. w Elblągu, był absolwentem Królewskiego Instytutu Technicznego (Königliches Gewerbe­­‑Institut) w Berlinie. Podczas zagranicznego stypendium zapoznał się z wiodącymi kierunkami industrializacji w Europie, zafascynowała go produkcja maszyn parowych i ich wykorzystywanie w przemyśle. Odrzucił propozycję zatrudnienia w dużym przedsiębiorstwie, pragnął budować wszystko od podstaw, samodzielnie. W 1837 r. założył w Elblągu mały Zakład Budowy Maszyn, pracowało w nim ośmiu mężczyzn. Taki był początek firmy, która pod koniec wieku zatrudniała tysiące robotników. Obdarzony genialnym wyczuciem nie tylko w zakresie nowinek technicznych, ale również koniunktury, F.G. Schichau wszystkie swoje przedsięwzięcia doprowadził do pełnego rozkwitu. W 1893 r. w przemysłowym krajobrazie Gdańska zaistniała nowa struktura, stocznia Schiffswerft von F. Schichau. Zakład okrętowy posiadał sześć pochylni i pod względem możliwości budowy dużych statków należał do przodujących w Niemczech. W przedsiębiorstwach należących do firmy Schichaua budowano lokomotywy, ogromne okręty wojenne (pancerniki i krążowniki), pogłębiarki portowe, a także aparaturę dla cukrowni i maszyny do tartaków. Tuż przed I wojną światową armator Norddeutscher Lloyd zamówił w stoczni dwa rekordowej wielkości pasażerskie olbrzymy – legendarne transatlantyki „Columbus”.</p> <p>Ślady działalności zakładów Schichaua wciąż daje się zauważyć w wielu miejscach, a jego postać przeszła do legendy. Artykuł stanowi opowieść o założycielu, jego spadkobiercach i przedsiębiorstwach przez nich prowadzonych. Starałem się przedstawić te aspekty działalności firmy, które uznać wypada za kluczowe. To szkic historyczny, przedstawiający losy ogromnego w swej skali przemysłowego przedsięwzięcia, które szczyt swego rozwoju osiągnęło na przełomie XIX i XX w. Było wizytówką Gdańska i miastem w mieście. Zagościło w literaturze i jest stałym elementem wyobraźni historycznej każdego, kto zajmuje się dziejami miasta.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5789 Zbrodnia pomorska 1939 r. w powiecie tczewskim: sprawcy, ofiary, pamięć, odpowiedzialność 2021-06-24T08:39:25+02:00 Monika Tomkiewicz monika.tomkiewicz@ipn.gov.pl <p>Zbrodnia pomorska 1939 r. była przede wszystkim eksterminacją dziesiątek tysięcy przedstawicieli polskiej inteligencji, rozstrzelanej w ramach „Inteligenzaktion”, ale także rolników, robotników i rzemieślników, zamordowanych przez niemieckich sąsiadów. Po zajęciu powiatu tczewskiego przez wojska niemieckie od 2 września 1939 r. władze okupacyjne zaczęły tworzyć obozy internowania i punkty zbiorcze w więzieniach dla ludności polskiej. Na terenie powiatu tczewskiego miejsca takie znajdowały się w więzieniach sądowych w Tczewie i Gniewie, Szkole Rzemieślniczej w Tczewie, na terenie Fabryki „Arkona” w Tczewie, na terenie zamku w Gniewie oraz w Seminarium Duchownym w Pelplinie. Stamtąd więźniowie wywożeni byli do miejsc straceń w Lesie Szpęgawskim i w koszarach w Tczewie. Egzekucje poprzez rozstrzelanie na terenie koszar prowadzili członkowie załogi obozu „Internierungslager” i komanda SA w Gdańsku. Rozstrzeliwań dokonywano głównie na terenie dawnej prochowni&nbsp;i na placu ćwiczeń za koszarami. Ciała zamordowanych były grzebane na terenie koszar. Zginęło tam wówczas około 120 osób. W grupie tej byli pracownicy polskiej administracji, przedstawiciele inteligencji, adwokacji, nauczyciele i duchowni (w tym 20 księży kapituły pelplińskiej). W wyniku prac ekshumacyjnych przeprowadzonych w 1945, 1947&nbsp;i 1976 r. zidentyfikowano zwłoki 79 osób. Obóz tczewski funkcjonował do stycznia&nbsp;1940 r. i w jego murach osadzono około 500 więźniów.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5790 Reakcje duchowieństwa w Trójmieście na zapowiedzi normalizacji stosunków między państwem a Kościołem rzymskokatolickim po Grudniu ’70 2021-06-24T08:40:32+02:00 Piotr Abryszeński piotr.abryszenski@ipn.gov.pl Daniel Gucewicz daniel.gucewicz@ipn.gov.pl <p>Zmiany personalne na najwyższych stanowiskach państwowych wywołane brutalnym stłumieniem protestów w Grudniu ’70 spotkały się z pozytywną reakcją większości społeczeństwa, również duchownych Kościoła katolickiego. Jednak władze zdawały sobie sprawę, że nie wystarczy to do szybkiego uspokojenia nastrojów. Jednym z narzędzi służących legitymizacji nowej ekipy rządzącej stała się deklaracja gotowości do dialogu i normalizacji stosunków z Kościołem. Była ona sygnałem skierowanym zarówno do duchowieństwa, jak i do wiernych. Proces rozpoczęła wymiana korespondencji prymasa Stefana Wyszyńskiego z premierem Piotrem Jaroszewiczem, co otworzyło drogę do spotkań przedstawicieli Episkopatu Polski z przedstawicielami władz PRL. Rozmowy te przeniosły się również na poziom lokalny.</p> <p>Deklaracje współpracy oraz towarzyszące im kurtuazyjne gesty zasadniczo spotykały się z zadowoleniem księży. Liczyli oni, że dzięki temu uda się pozytywnie zakończyć wiele nierozwiązanych dotychczas spraw i postulatów zgłaszanych władzom. Efektem rozmów było uregulowanie kwestii własności na Ziemiach Zachodnich i Północnych, uchylenie urzędowego obowiązku prowadzenia ksiąg inwentarzowych przez duchowieństwo czy realizacja części kościelnych postulatów dotyczących budownictwa sakralnego. Symbolem złagodzenia polityki władz była zgoda na budowę kościoła na gdańskim Przymorzu – dynamicznie rozwijającej się dzielnicy, której mieszkańcy od lat zabiegali o swoją świątynię. Znamienny był również zwrot kościoła św. Stanisława w Gdańsku‑Wrzeszczu na cele sakralne, o co bezskutecznie starano się od zakończenia wojny. Komuniści nie byli chętni do zbyt dużych ustępstw i stopniowo odzyskiwali kontrolę nad procesem normalizacji. Jednak nawet sam prymas Wyszyński dostrzegał pozytywne strony tego procesu.</p> <p>Artykuł przedstawia pierwsze reakcje duchowieństwa w Trójmieście na normalizację stosunków między państwem a Kościołem rzymskokatolickim po rewolcie grudniowej 1970 r. Jest rozwinięciem i uzupełnieniem tez zawartych w książce <em>Grudniowa kolęda. Kościół katolicki w Trójmieście wobec Grudnia ’70</em> (Gdańsk–Warszawa 2020).</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5791 Prominenci i marionetki. Prozopografia egzekutywy KW PZPR w Gdańsku w latach 1975–1990 2021-06-24T08:41:33+02:00 Piotr Brzeziński piotr.brzezinski@ipn.gov.pl <p>W artykule opisano portret zbiorowy członków egzekutywy i sekretariatu Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Gdańsku w latach 1975–1990. Zanalizowano dane społeczne i demograficzne (płeć, wiek, miejsce urodzenia, pochodzenie społeczne, wykształcenie, zawód) oraz przebieg kariery politycznej 97 osób wchodzących w skład kierownictwa lokalnego ośrodka partii komunistycznej. Tekst zawiera też krótkie noty biograficzne wybranych dygnitarzy partyjnych. Przestawiony materiał jest wynikiem kilkuletnich badań i opiera się na bogatym materiałem źródłowym. Autor korzystał z dokumentów przechowywanych w: Archiwum Państwowym w Gdańsku, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku, Katowicach, Rzeszowie i Warszawie, Archiwum Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku oraz Centralnego Archiwum Wojskowego w Rembertowie. Uzupełnieniem kwerend archiwalnych była lektura dostępnej literatury przedmiotu, analiza archiwalnej prasy i zebrane przez autora relacje świadków historii. Artykuł oparty jest na wybranych fragmentach książki <em>Zwijanie sztandaru. Komitet Wojewódzki PZPR w Gdańsku w latach 1975–1990 (2019). Jest też kontynuacją książki Zapomniani dygnitarze. Pierwsi sekretarze Komitetu Wojewódzkiego PPR/ PZPR w Gdańsku w latach 1945–1990. Szkice biograficzne</em> (2013). Obie książki są jednymi z pierwszych tego typu monografii wśród polskich publikacji historycznych.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5792 Gdańska koncepcja praw człowieka. Szkic z filozofii praw człowieka wokół treści Karty Powinności Człowieka proklamowanej 2 września 2000 r. w Gdańsku 2021-06-24T09:07:11+02:00 Tomasz Snarski tomasz.snarski@prawo.ug.edu.pl <p>Artykuł stanowi próbę studium z filozofii praw człowieka w oparciu o treść Karty Powinności Człowieka (zamiennie: gdańskiej Karty) podpisanej i ogłoszonej 2 września 2000 r. w Gdańsku. W opracowaniu przedstawiono okoliczności opracowania i przyjęcia Karty, przeanalizowano jej postanowienia oraz zaproponowano w oparciu o nie zarys gdańskiej koncepcji praw człowieka. Autor rozważa również znaczenie gdańskiej Karty w kontekście kategorii pedagogiki miejsca sformułowanej przez Marię Mendel. Pośród różnych cech wyróżniających gdańską koncepcję praw człowieka za najistotniejszą uznać należy wzajemne konieczne powiązanie praw człowieka z określonymi wobec nich powinnościami, ujmowanymi jako wskazania moralnego postępowania. Co więcej, w ujęciu Karty Powinności Człowieka prawa człowieka mają wybitnie moralny charakter, stanowiąc w pierwszym rzędzie kategorię praw moralnych. Na podstawie interpretacji postanowień tegoż dokumentu można także mówić o zaniechaniu wypełnienia przez podmiot moralny powinności człowieka jako swoistym przypadku naruszenia praw człowieka.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5793 Wpływ pandemii COVID­­‑19 na pomorski rynek pracy 2021-06-24T09:07:55+02:00 Mateusz Rutkowski maria.mendel@ug.edu.pl <p>W artykule podjęto próbę oceny wpływu pandemii COVID­­‑19 na pomorski rynek pracy. Autor analizuje zmiany poszczególnych wskaźników opisujących sytuację na pomorskim rynku pracy oraz omawia trudności, z jakimi w sferze zawodowej w wyniku pandemii borykają się przedstawiciele szczególnych grup na rynku pracy – kobiety i osoby młode. Wnioski wskazują na negatywny wpływ pandemii COVID­­‑19 na regionalny rynek pracy i zatrudnienie, a z negatywnymi konsekwencjami przyjdzie mierzyć się jeszcze długo po ustaniu pandemii.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5795 "Restituta". Author’s family life meanders in Gdańsk and Pomerania 2021-06-24T09:08:58+02:00 Zbigniew Cywiński zcywin@wp.pl <p>W stulecie odrodzenia Polski w 1918 r. poczułem potrzebę dotknięcia życia Polaków w Prusach przed I wojną światową i później – w Polsce okresu międzywojennego, w nazistowskich Niemczech (1939–1945) i w Polsce powojennej od 1945 r.; miejsce ograniczono do historycznego Pomorza Nadwiślańskiego.</p> <p>Podejście ogólne zastępuję krótkim opisem niektórych zdarzeń przypadkowych dotyczących mojej własnej rodziny, które mogą być charakterystyczne dla owych szczególnych czasów. W niniejszej pracy takie stanowisko odniesiono też w ograniczony sposób do warunków powstawania przypadków w ludzkim życiu.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5796 Wspomnienie o tym, jak fizycy toruńscy pomagali w utworzeniu ośrodka fizyki na Uniwersytecie Gdańskim 2021-06-24T09:10:21+02:00 Józef Szudy szudy@fizyka.umk.pl <p>W artykule krótko opisano rolę fizyków związanych z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu (Aleksander Jabłoński, Alfons Kawski, Jerzy Grzywacz, Roman S. Ingarden, Jan Fiutak, Eugeniusz Czuchaj, Józef A. Heldt) w utworzeniu ośrodka fizyki na Uniwersytecie Gdańskim. Przedstawiono także niektóre aspekty współpracy pomiędzy tymi uniwersytetami, która przyczyniła się do rozwoju badań w zakresie fizyki atomowej, molekularnej i optycznej oraz fizyki teoretycznej.</p> 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5798 Dajmy szansę nauce. O działalności i problemach towarzystw naukowych w Polsce oraz o tym, co mogą one dać społeczeństwu, z Jerzym Błażejowskim i Marią Mendel rozmawia Jędrzej Dudkiewicz 2021-06-24T08:23:30+02:00 Jerzy Błażejowski jerzy.blazejowski@ug.edu.pl Maria Mendel pedmm@ug.edu.pl Jędrzej Dudkiewicz dudkiewicz.jedrzej@gmail.com 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5799 O wielowymiarowości badań nad dziejami Kaszubów. Z Józefem Borzyszkowskim, autorem III i IV tomu "Historii Kaszubów w dziejach Pomorza", oraz Cezarym Obrachtem­­‑Prondzyńskim, autorem V tomu, rozmawia Aleksandra Kurowska­­‑Susdorf 2021-06-24T08:24:37+02:00 Józef Borzyszkowski instytutkaszubski@wp.pl Aleksandra Kurowska-Susdorf a.kurowska-susdorf@amw.gdynia.pl Cezary Obracht-Prondzyński wnscop@ug.edu.pl 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5801 Konferencja naukowa „Rocznik Gdański: 1927–2017. Pamięci redaktorów, Władysława Pniewskiego i Franciszka Kręckiego, zamordowanych w KL Stutthof 22 marca 1940 roku”, Gdańsk, 27 stycznia 2018 r 2021-06-24T08:25:52+02:00 Agnieszka Pawłowska‑Kubik apkubik@gumed.edu.pl 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5802 „Głosy Wolności” w Gdańsku. 110 artystów, 110 plakatów, 35 krajów – wystawa plakatów z międzynarodowej kolekcji 2021-06-24T08:26:55+02:00 Karolina Podoska karolina_podoska@wp.pl 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5804 Informacja o członkach Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, którzy odeszli w 2020 r. 2021-06-24T08:29:37+02:00 Maria Mendel pedmm@ug.edu.pl 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c) https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/rocznikgdanski/article/view/5803 Wierny sługa dobrego prawa. Profesor Jarosław Warylewski (1959–2020) 2021-06-24T08:28:12+02:00 Tomasz Snarski tomasz.snarski@prawo.ug.edu.pl 2020-12-16T00:00:00+01:00 Copyright (c)