Academic Scientific JournalsLexemes designating emotions of surprise in biblical text (based on the fourth edition of the Polish Millennium Bible)
DOI:
https://doi.org/10.26881/bp.2026.1.01Keywords:
surprise, emotions, lexical-semantic field, Polish, BibleAbstract
The article examines the contexts in which lexemes from the lexical-semantic field of surprise are used in the Polish Millennium Bible. The subject of interest is lexical means of naming surprise-related emotions, lexical labels applied to phenomena regarded as unexpected, and metaphorical terms expressing conventionalised symptoms of surprise. The analysis has shown that lexemes naming emotions from the group related to surprise are widely represented in the biblical texts, and can refer to a variety of situational stimuli, including those of a metaphysical nature and others concerning people’s everyday lives. As a result of the analysis of attestations of the use of this vocabulary, thematic constraints on the causes of the feelings of surprise denoted by particular lexemes may be identified. The observations also lead to the conclusion that the use of the analysed vocabulary is subject to limitations related to the literary genres to which particular biblical texts belong.
Downloads
References
Arystoteles (1988). Retoryka. Poetyka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Bočkarev, Andrej E. (2018). “Ob udivlenii kak lingvospecifičnom kon-cepte russkogo âzyka”. Vestnik NGU. Seriâ: Lingvistika i Mežkulʹturnaâ Kommunikaciâ 16/2: 90–100.
Celle, Agnès, Anne Jugnet, Laure Lansari, Emilie L’Hôte (2017). “Expressing and describing surprise”. In: Agnès Celle, Laure Lansari (eds.). Expressing and Describing Surprise. Amsterdam: John Benjamins, 215–244.
Celle, Agnès, Maud Pélissier (2022). “Surprise questions in spoken French”. Linguistics Vanguard 8/2: 287–302.
Darwin, Charles R. (1872). The Expression of the Emotions in Man and Animals. London: John Murray.
DeLancey, Scott (2001). “The mirative and evidentiality”. Journal of Pragmatics 33/3: 369–382.
Doliński, Dariusz (2007). “Ekspresja emocji: Emocje podstawowe i pochodne”. In: Jan Strelau (ed.). Psychologia: Podręcznik akademicki 2: Psychologia ogólna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 351–368.
Dorofeeva, Nataliâ V. (2002). Udivlenie kak èmocionalʹnyj koncept. Dissertation. Krasnodar: Kubanskij Gosudarstvennyj Tehnologičeskij Universitet.
Dzienisiewicz, Daniel (2024a). “Forma i pragmatyka aktów mowy wyrażających zdziwienie w języku polskim”. Językoznawstwo 20/1: 129–149.
Dzienisiewicz, Daniel (2024b). “Struktura i właściwości pragmatyczne kilkuwypowiedzeniowych replik dialogowych informujących o zdziwieniu (na materiale współczesnej prozy polskiej)”. Półrocznik Językoznawczy Tertium 9/1: 106–129.
Dzienisiewicz, Daniel (2024c). “Repliki dialogowe informujące o emocjach z pola zdziwienia (na materiale współczesnych utworów prozatorskich napisanych w języku polskim, rosyjskim i angielskim)”. Studia Linguistica 43: 111–131.
Gluškova, Tatʹâna S., Gleb V. Gorbunov (2022). “Âzykovaâ reprezentaciâ èmocionalʹnogo sostoâniâ udivleniâ v russkom i anglijskom âzykah”. Vestnik Omskogo Gosudarstvennogo Pedagogičeskogo Universiteta. Gumanitarnye Issledovaniâ 34/1: 70–76.
Grzesiuk, Anna (1995). Składnia wypowiedzi emocjonalnych. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Izard, Kèrrol (1980). Èmocii čeloveka. Moskva: Izdatelʹstvo MGU.
Kovšova, Mariâ L. (2014). “Âzykovoj «portret» russkogo udivleniâ: Leksičeskie, frazeologičeskie i poslovičnye sposoby opisaniâ”. Vestnik Novgorodskogo Gosudarstvennogo Universiteta 77: 25‒28.
Krzempek, Monika (2019). “Kognitywna analiza semantyczna polskich wykrzykników”. Stylistyka 27: 117–134.
Krzempek, Monika (2021). “Wykrzykniki a emocje”. Stylistyka 30: 307–322.
Kutkovoj, Nikolaj A. (2013). “Udivlenie kak predmet socialʹno-psihologičeskogo issledovaniâ”. Nacionalʹnyj Psihologičeskij Žurnal 3/11: 47–53.
Mellers, Barbara, Katrina Fincher, Caitlin Drummond, Michelle Bigony (2013). “Surprise: A belief or an emotion?”. Progress in Brain Research 202: 3–19.
Miceli, Maria, Cristiano Castelfranchi (2015). Expectancy and Emotion. Oxford: Oxford University Press.
Mihajlova, Ekaterina A. (2010). “Èmociâ udivleniâ i sposoby eë otraženiâ v sovremennom russkom âzyke”. Nauka i Sovremennostʹ 5: 52–56.
Mikołajczuk, Agnieszka (2011). “Mówiąc o uczuciach: między naturą i kulturą: O podstawach konceptualizacji uczuć w kontekście semantycznych badań porównawczych”. Etnolingwistyka: Problemy Języka i Kultury 23: 67–82.
NIV – New International Version. Available at https://www.biblegate-way.com/. Accessed 24.02.2026.
Nowakowska-Kempna, Iwona (1986). Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wykładnikami predykatów uczuć. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Nowakowska-Kempna, Iwona (1995). Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Prolegomena. Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie.
Onians, John (1994). ““I wonder...”: A short history of amazement”. In: John Onians (ed.). Sight and Insight: Essays on Art and Culture in Honour of E. H. Gombrich at 85. London: Phaidon Press, 11–33.
Ortony, Andrew, Gerald L. Clore, Allan Collins (1988). The Cognitive Structure of Emotions. Cambridge: Cambridge University Press.
Orwińska-Ruziczka, Elżbieta (1992). Funkcje językowe interiekcji w świetle materiału słowackiego i polskiego. Kraków: Universitas.
Reisenzein, Rainer (2000). “The subjective experience of surprise”. In: Herbert Bless, Joseph P. Forgas (eds.). The Message Within: The Role of Subjective Experience in Social Cognition and Behavior. New York: Psychology Press, 262–279.
Rett, Jessica, Beth Sturman (2021). “Prosodically marked mirativity”. In: Daniel Reisinger, Marianne Huijsmans (eds.). Proceedings of the 37th West Coast Conference on Formal Linguistics. Somerville: Cascadilla Proceedings Project, 1–20.
RSV – Revised Standard Version of the Bible. Available at https://www.biblegateway.com/. Accessed 24.02.2026.
Sieradzka-Mruk, Agnieszka (2016). „Radość i nadzieja, smutek i trwoga” w nabożeństwie drogi krzyżowej: Wybrane aspekty ewolucji dyskursu religijnego w XX wieku na przykładzie leksyki dotyczącej uczuć. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Sworowska, Anna (2019). “Wykrzykniki jako jednostki wyrażające emocje w przekładzie z języka szwedzkiego na język polski”. Prace Językoznawcze 3: 185–202.
Wąsik, Zdzisław (1979). Typologia strukturalna wypowiedzeń pytajnych (na materiale wybranych współczesnych języków indoeuropejskich). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Wiatrowski, Przemysław (2010). Morfologiczne i leksykalne wykładniki negatywnych emocji w „Przewodniku Katolickim” z lat 1895–2005. Poznań: Wydawnictwo Rys.
Wierzbicka, Anna (1971). Kocha. Lubi. Szanuje. Medytacje semantyczne. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Witwicki, Władysław (1994). Psychologia uczuć i inne pisma. Warszawa: PWN.
Wołk Mariola (2017). “W poszukiwaniu klucza do semantycznego opisu pojęcia zdziwienia”. Poradnik Językowy 9: 47–62.
WSJP – Żmigrodzki, Piotr (ed.) (2007–). Wielki słownik języka polskiego PAN. Available at https://wsjp.pl/. Accessed 3.03.2025.
