"Śniło mu się, że nie spał”: Ontologiczna niestabilność w powieści Jamesa Robertsona "The Fanatic"

Abstrakt

Powieść The Fanatic Jamesa Robertsona, której akcja toczy się w Szkocji w XVII oraz XX wieku, należy uznać za przykład historycznej metafikcji, podejmującej problematykę związków między przeszłością a teraźniejszością oraz natury historycznych i fikcyjnych reprezentacji. Artykuł dowodzi, że model świata stworzony w powieści The Fanatic charakteryzuje ontologiczna i epistemologiczna niestabilność, widoczna na wszystkich poziomach konstrukcji tekstu. Dwa główne wątki, siedemnastowieczny i dwudziestowieczny, choć z początku wydają się niezależne od siebie, z biegiem akcji coraz częściej zaczynają się przenikać, co sprawia, że niemożliwe staje się ustalenie, co należy do przeszłości, a co do teraźniejszości, co jest „prawdziwe”, a co wyobrażone. Status ontologiczny opowiadanych wydarzeń również jest niestabilny, często bowiem okazuje się, że są to fałszywe wspomnienia, halucynacje lub złudzenia bohaterów. Status samych bohaterów także jest podważany przez aluzje intertekstualne, wskazujące na ich fikcjonalność. Wreszcie status i wiarygodność pozornie trzecioosobowego, heterodiegetycznego narratora w miarę upływu czasu z również okazują się coraz bardziej dyskusyjne. Powieść nie jest jednak wyrazem rozpaczy w obliczu niemożności zaoferowania wiarygodnej historycznej rekonstrukcji; wręcz przeciwnie, to właśnie owa niestabilność pozwala na ciągłą reinterpretację i odnawianie się przeszłości w teraźniejszości i rzeczywistości w fikcji.