Francis Dolarhyde i Smok: zmienny punkt narracji a źródło wiedzy w powieści Thomasa Harrisa "Czerwony smok"

Abstrakt

Artykuł ten poświęcony jest analizie sposobu narracji zastosowanej przez Thomasa Harrisa w Czerwonym smoku przy założeniu, że stanowi ona źródło wiedzy o świecie przedstawionym, a w szczególności dostarcza informacji o jednym z głównych bohaterów – Francisie Dollarhyde. Analiza zmiennego punktu prezentacji świata przedstawionego prowadzona jest poprzez nałożenie na siebie kluczowych pojęć epistemologicznych (wiedza, jej uzasadnienie czy ich źródła) oraz terminów literackich (perspektywy i głos narracji). Narrator Harrisa oscyluje pomiędzy trzema trybami: pseudo-percepcyjnym – bogatym w elementy opisowe pokazywaniem wydarzeń poprzez odniesienia do poznania zmysłowego; pseudo-introspekcyjnym – ukazującym świat przedstawiony z bliskiej subiektywnej perspektywy, wykorzystującym mowę pozornie zależną i strumień świadomości; oraz w trybie oświadczenia – wspartego na zasadzie skutku i przyczyny opowiadania o wydarzeniach (a nie ich pokazywania). Używając szerokiego wachlarza wewnątrztekstowych środków językowych narracja ta buduje bardzo wieloznaczny obraz rzeczywistości przedstawionej. W konsekwencji zastosowanego sposobu narracji jakikolwiek sąd logiczny będący konkluzją czytelniczą można podważyć a, co za tym idzie, główny bohater wymyka się poznaniu w epistemologicznym tego słowa znaczeniu.