Prawda i znaczenie w labiryncie ironii – refleksja nad fikcją literacką Muriel Spark

Abstrakt

Artykuł podejmuje rozważania na temat prawdy w fikcji literackiej Muriel Spark (1918–2006), pisarki angielskiej która już w swojej pierwszej powieści, The Comforters (Pocieszyciele), dała wyraz post-modernistycznemu profilowi własnej twórczości literackiej. Wydanie The Comforters zbiegło się w czasie z jej konwersją na rzymski katolicyzm, a sama pisarka wyraźnie podkreślała wpływ, jaki przyjęcie religii katolickiej miało na jej twórczość powieściopisarską. Główny punkt odniesienia w dyskusji stanowi stwierdzenie Spark, że powieść, którą ona sama definiuje w kategoriach fikcyjnego kłamstwa, jest w istocie poszukiwaniem absolutnej prawdy. To paradoksalne na pierwszy rzut oka wyznanie, znajduje odzwierciedlenia w całej twórczości Spark, która łączy na pozór nieprzystające do siebie elementy, jak postmodernistyczne predylekcje, katolicką religijność, a nade wszystko głębokie przekonanie autorki o niepodważalności prawdy absolutnej. Artykuł skupia się głównie na dwóch powieściach: The Only Problem (Jedyny problem) i Symposium (Uczta), które podejmują dialog z postmodernistyczną perspektywą relatywizacji prawdy bądź też jej całkowitej negacji w koncepcji “post-prawdy”. Przedstawiona analiza ukazuje jak dyskurs narracyjny podąża za wyznacznikiem prawdy mimo, albo przy pomocy, ciągłego podważania cząstkowych znaczeń generowanych łącznie poprzez tekst powieści oraz czytelnika jako odbiorcy przesłania tekstu. Artykuł podkreśla znaczenie ironii, która w powieściach Spark staje się najbardziej efektywną strategią zbliżania się do prawdy absolutnej, a ta w jej twórczości pozostaje wciąż trwałą, chociaż nieuchwytną, wartością skrywaną pod wielością znaczeń i interpretacji.