Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweAnaliza akustyczna polskiego /r/ w pozycjach nieprzylegających do samogłoski
DOI:
https://doi.org/10.26881/bp.2021.1.03Słowa kluczowe:
dźwięki rotyczne, polski, redukcja fonetycznaAbstrakt
Artykuł przedstawia wyniki badania mającego na celu określenia cech akustycznych polskiego dźwięku /r/ w kontekstach, w których nie przylega on do samogłoski. W przeciwieństwie do niektórych języków słowiańskich, np. czeskiego czy chorwackiego, polski fonem /r/ nie jest zgłoskotwórczy w takim otoczeniu. Wyniki badania sugerują, że fizyczna realizacja fonemu /r/ zależy głównie od pozycji dźwięku /r/ w sylabie oraz od sposobu artykulacji następnej spółgłoski. W nagłosie sylaby, /r/ ma często realizację drżącą, jeśli następny dźwięk jest wybuchowy lub nosowy, np. w słowie krnąbrny, szczelinowy alofon jest natomiast częstym wariantem w zbitkach spółgłoskowych, w których /r/ znajduje się przed spółgłoską szczelinową, np. w słowie drżenie. W artykule opisano ponadto inne alofony dźwięku /r/: bezdźwięczny drżący, szczelinowy, zwarto wybuchowy i jednouderzeniowy. Zaobserwowano również nieliczne przypadki elizji. Zgromadzone dane wskazują ponadto, że stopień redukcji fonetycznej dźwięku jest wyższy w wygłosie niż w nagłosie.
Downloads
Bibliografia
Baltazani, Mary (2009). “Acoustic characterization of the Greek rhotic in clusters”. Selected Papers from the 18th ISTAL 18: 87–95.
Bičan, Aleš (2013). Phonotactics of Czech. Frankfurt am Main: Peter Lang.
Blecua, Beatriz (2001). Las vibrantes del Espanol: Manifestaciones acusticas y procesos fonéticos. Unpublished PhD dissertation. Barcelona: Universidad Autonoma de Barcelona.
Browne, Wayles (1993). “Serbo-Croatian”. In: Bernard Comrie, Greville G. Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 306-386.
Bybee, Joan (2001). Phonology and Language Use. Cambridge: Cambridge University Press.
Carlton, Lawrence (1990). Introduction to the Phonological History of the Slavic Languages. Columbus, Ohio: Slavica Publishers, Inc.
Celata, Chiara, Chiara Meluzzi, Irene Ricci (2016). “The sociophonetics of rhotic variation in Sicilian dialects and Sicilian Italian: Corpus, methodology and first results”. Loquens 3(1),e025. doi: http:// dx.doi. org/10.3989/loquens.2016.025.
Comrie, Bernard, Greville G. Corbett (eds.) (1993). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge.
Demolin, Didier. 2001. “Some phonetic and phonological observations concerning /ʀ/ in Belgian French”. In Hans van de Velde, Roeland van Hout (eds.). R-atics: Sociolinguistic, Phonetic and Phonological Characteristics of /r/. Brussels: Etudes and Travaux 4, 63–74.
Francis, Nelson W., Henry Kučera (1982). Frequency Analysis of English Usage. Boston: Houghton Mifflin.
Gussmann, Edmund (2007). The Phonology of Polish. Oxford: Oxford University Press.
Howitt, Dennis, Duncan Crummer (2005). Introduction to Statistics in Psychology. London: Pearson Education.
Huntley, David (1993). “Old Church Slavonic”. In: Bernard Comrie, Greville G. Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 125–186.
Jaworski, Sylwester (2014). “A comparison of Croatian syllabic [r] and Polish obstruentised [r]”. In: Jacek Witkoś, Sylwester Jaworski (eds.). New Insights into Slavic Linguistics. Frankfurt am Main: Peter Lang, 179–192.
Jaworski, Sylwester (2018). Rhotic Sounds in the Slavic Languages: An Acoustic Study. Hamburg: Verlag Dr. Kovač.
Jaworski, Sylwester, Edward Gillian (2011). “On the phonetic instability of the Polish rhotic /r/”. Poznań Studies in Contemporary Linguistics 47/2: 380–398.
Klemensiewicz, Zenon (1999). Historia języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ladefoged, Peter (1996). Elements of Acoustic Phonetics. Chicago – London: The University of Chicago Press.
Ladefoged, Peter and Ian Maddieson (1996). The Sounds of the World’s Languages. Oxford: Blackwell Publishers.
Lindau, Mona (1985). “The story of /r/”. In: Victoria A. Fromkin (ed.). Phonetic Linguistics: Essays in Honor of Peter Ladefoged. New York: Academic Press, 157–168.
Łobacz, Piotra (2000). “The Polish rhotic: A preliminary study in acoustic variability and invariance”. Speech and Language Technology 4: 85–101.
Moszyński, Leszek (1984). Wstęp do filologii słowiańskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe.
Priestly, T. M. S. (1993). “Slovene”. In: Bernard Comrie, Greville G. Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 388–453.
Proctor, Michael I. (2009). Gestural Characterisation of a Phonological Class: The Liquids. An unpublished PhD dissertation. Yale University.
Recasens, Daniel, Maria D. Pallarès (1999). “A study of /ɾ/ and /r/ in the light of ‘‘DAC’’ coarticulation model”. Journal of Phonetics 27: 143–169.
Recasens, Daniel, Aina Espinosa (2007). “Phonetic typology and positional allophones for alveolar rhotics in Catalan”. Phonetica 63: 1–28.
Rothstein, Robert A. (1993). “Polish”. In: Bernard Comrie, Greville Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 686–757.
Schenker, Alexander M (1993). “Proto-Slavonic”. In Bernard Comrie, Greville Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 60–123.
Shevelov, George (1964). A Prehistory of Slavic: The Historical Phonology of Common Slavic. Heidelberg: Universitätsverlag Carl Winter.
Shevelov, George (1993). “Ukrainian”. In Bernard Comrie, Greville G. Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 947–997.
Shockey, Linda (2003). Sound Patterns of Spoken English. Oxford: Blackwell Publishing Ltd.
Solé, Maria-Josep (2002). “Aerodynamic characteristics of trills and phonological patterning”. Journal of Phonetics 30: 655–688.
Stieber, Zdzisław (2005 [1979]). Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sussex, Roland, Paul Cubberley (2006). The Slavic Languages. Cambridge: Cambridge University Press.
Timberlake, Alan (1993). “Russian”. In: Bernard Comrie, Greville G. Corbett (eds.). The Slavonic Languages. London – New York: Routledge, 827–885.
Townsend, Charles E., Laura Janda (1996). Common and Comparative Slavic: Phonetics and Phonology. Columbus: Slavica Publishers Inc.
Wiese, Richard (2001). “The unity and variation of (German) /r/”. Etudes and Travaux 4: 11–26.
Żygis, Marzena (2005). “(Un)markedness of trills: The case of Slavic r-palatalisation”. Zeitschrift fur Slawistik 50: 383–407.
