Kino według PiS-u. Film jako element polityki historycznej rządu Zjednoczonej Prawicy w latach 2015–2023
Słowa kluczowe:
film historyczny, polityka historyczna, Polska Fundacja Narodowa, Prawo i Sprawiedliwość, Raport Pileckiego, Witold PileckiAbstrakt
Artykuł charakteryzuje instytucjonalny wymiar wykorzystania filmu historycznego do realizacji polityki historycznej rządu Zjednoczonej Prawicy w latach 2015–2023. Omawia cele i strategię MKiDN oraz sposób ich realizacji na przykładzie produkcji Raportu Pileckiego (2023). Wskazuje, że przemysł filmowy podporządkowano celom politycznym na skutek wytworzenia instrumentów stymulujących ich realizację przez podmioty prywatne i niepubliczne. Projekt oceniono jako częściowo udany: dystrybucja filmów historycznych sprzyjała pełnieniu funkcji edukacyjnej, choć nie udało się stworzyć filmu wyraziście wpisującego się w politykę historyczną ZP o zasięgu międzynarodowym.
Downloads
Bibliografia
Filmografia
Historia Roja, reż. J. Zalewski, 2016
Niezwyciężeni, reż. M. Miciński, 2017.
Wyklęty, reż. K. Łęcki, 2017.
Dywizjon 303. Historia prawdziwa, reż. D. Delić, 2018.
Legiony, reż. D. Gajewski, 2019.
Piłsudski, reż. M. Rosa, 2019.
Mistrz, reż. M. Barczewski, 2020.
Filip, reż. M. Kwieciński, 2022.
Orlęta. Grodno ‘39, reż. K. Łukaszewicz, 2022.
Orzeł. Ostatni patrol, reż. J. Bławut, 2022.
Silent Twins, reż. A. Smoczyńska, 2022.
Chłopi, reż. D. Welchman, 2023.
Raport Pileckiego, reż. K. Łukaszewicz, 2023.
Kos, reż. P. Maślona, 2023.
Zielona granica, reż. A. Holland, 2023.
Czerwone maki, reż. K. Łukaszewicz, 2024.
Opracowania
48. FPFF: Raport Pileckiego – konferencja prasowa, https://www.youtube.com/watch?v=RbYMyA5avTo.
Adamski Ł., Kaczyński został wyśmiany za postulat o potrzebie „hollywoodzkiego filmu o polskiej historii”. Gruzini taki film o swojej jednak zrobili, https://wpolityce.pl/kultura/269925-kaczynski-zostal-wysmiany-za-postulat-o-potrzebie-hollywoodzkiego-filmu-o-polskiej-historii-gruzini-taki-film-o-swojej-jednak-zrobili.
Chłopi, https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=1254261.
Chwedoruk R., Polityka historyczna w Europie – periodyzacja i wiodące dyskursy, „Studia Politologiczne” 2015, nr 35.
Cyra A., Józef Cyrankiewicz jako więzień KL Auschwitz, https://dzieje.pl/artykulyhistoryczne/jozef-cyrankiewicz-jako-wiezien-kl-auschwitz.
Czaputowicz skrytykował władze. Gliński doradza mu dłuższy urlop, https://www.youtube.com/watch?v=qbaVDQQNBOE.
Dróżdż D., Prawica grzmi, że PISF dał kasę na „antypolski” film. PISF: Nie dofinansowaliśmy „Wesela”, ale…, https://wyborcza.pl/7,101707,27696659,prawica-pisf-dal-kase-na-wesele-smarzowskiego-pisf-zaprzecza.html.
Film „Raport Pileckiego” pokazany premierowo, https://www.polskieradio.pl/399/7979/Artykul/3231706,Film-Raport-Pileckiego-pokazany-premierowo.
Foks M., Klucz Pileckiego wciąż czeka na odnalezienie, https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/nie-tylko-o-ksiazkach/112217,Klucz-Pileckiego-wciaz-czeka-na-odnalezienie.html.
Gac K., Dyrektor Muzeum II Wojny Światowej odpowiada na ataki poprzedników. „Muzeum zastałem w chaosie”, https://dorzeczy.pl/kraj/50118/dyrektor-muzeumii-wojny-swiatowej-odpowiada-na-ataki.html.
Gawlas-Zajączkowska A., Polityka historyczna Prawa i Sprawiedliwości na przykładzie wybranych zagadnień dotyczących upamiętniania Holokaustu w świetle rekomendacji instytucji Unii Europejskiej, „Rocznik Integracji Europejskiej” 2024, nr 18.
Herbut K., Piotr Gliński o filmie „Raport Pileckiego”: chcę, żeby ten film pełnił funkcje edukacyjne, https://www.pap.pl/aktualnosci/piotr-glinski-o-filmie-raport-pileckiego-chce-zeby-ten-film-pelnil-funkcje-edukacyjne.
IPNtv: Niezwyciężeni, https://www.youtube.com/watch?v=M7MSG4Q-4as.
IPNtv: The Unconquered, https://www.youtube.com/watch?v=Q88AkN1hNYM; http://www.niezwyciezeni-film.pl/movie.html?watch.
Jedliński D., Krzysztof Łukaszewicz: nie zamierzam wypinać piersi do orderów za dokończenie „Raportu Pileckiego”, https://kultura.onet.pl/film/wywiady-i-artykuly/krzysztof-lukaszewicz-nie-zamierzam-wypinac-piersi-do-orderow-za-dokonczenie-raportu/s1w37c8.
Jedliński D., Leszek Wosiewicz odsunięty od filmu o Pileckim. „Chcieli mi pokazać, gdzie jest moje miejsce”, https://kultura.onet.pl/film/wywiady-i-artykuly/leszekwosiewicz-odsuniety-od-filmu-o-pileckim-chcieli-mi-pokazac-gdzie-jestmoje/4yzbn90.
Jędrzejczak H., Jakość wyklęta. Recenzja filmu „Historia Roja”, https://kulturaliberalna.pl/2016/03/22/jedrzejczak-jakosc-wykleta-historia-roja/.
Kalicka J., Witek P., Polityka historyczna, [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, wsp. J. Kalicka, Warszawa 2014.
Kay J., Auschwitz drama ‘Enemy Of My Enemy’ from ‘1917’ producer Jayne-Ann Tenggren takes shape, https://www.screendaily.com/news/auschwitz-drama-enemyof-my-enemy-from-1917-producer-jayne-ann-tenggren-takes-shape/5184936.article.
Kler, https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=1247186.
Korus J., Hudzik A., Tak PiS kręcił historyczne kino. 38 mln zł za film, który miał być pomnikiem [KULISY], https://www.newsweek.pl/polska/rotmistrz-pilecki-kulisypowstawania-filmu-ktory-mial-byc-pomnikiem-polityki/w3fgb0w.
Kowalczyk K., Polityka historyczna rządu RP na przykładzie działalności Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2015-2023), „Historia i Polityka” 2023, nr 45.
Kruszyńska A., MKiDN: odwołano Radę Polskiej Fundacji Narodowej, https://dzieje.pl/wiadomosci/mkidn-odwolano-rade-polskiej-fundacji-narodowej.
Kurpiewski P., Historia na ekranie Polski Ludowej, Gdańsk 2017.
Kurpiewski P., Święty Witold Pilecki wobec bezczelnego Tadeusza „Kosa” Kościuszki. Medialne dyskusje o filmach Kos i Raport Pileckiego z perspektywy politycznej i artystycznej recepcji, „Images” 2025, nr 47.
Laureaci konkursu scenariuszowego MKiDN, https://pisf.pl/aktualnosci/laureacikonkursu-na-scenariusz-filmu-fabularnego-z-zakresu-historii-polski/.
Leszczyński A., II wojna światowa trwała pół wieku – według filmu wyprodukowanego przez IPN. Wyliczamy nadużycia, https://oko.press/ii-wojna-swiatowa-trwala-pol-wieku-wedlug-filmu-wyprodukowanego-ipn-wyliczamy-naduzycia.
Leszczyński A., Sąd: propagandowy film IPN ma zniknąć z Muzeum II Wojny. Częściowe zwycięstwo historyków, https://oko.press/sad-propagandowy-film-ipn-niezwyciezeni-znika-z-muzeum-ii-wojny.
Łupak S., Film o Pileckim. Ministerstwo kultury zmienia reżysera. Kto dokończy film i za jaką kwotę?, https://film.wp.pl/film-o-pileckim-ministerstwo-kultury-zmieniarezysera-kto-dokonczy-film-i-za-jaka-kwote-6556444374042753a.
Łupak S., Leszek Wosiewicz: Piotr Gliński chwalił mój film o Pileckim, https://film.wp.pl/leszek-wosiewicz-piotr-glinski-chwalil-moj-film-o-pileckim-6557526828173441a.
Minister Gliński na „ślubie Pileckiego”. Była nawet inscenizacja wesela, https://tvn24.pl/polska/piotr-glinski-na-inscenizacji-slubu-rotmistrza-pileckiego-ra642335-ls3182300.
Minister Gliński świadkiem na ślubie Pileckiego, czyli rekonstrukcja kuriozalna, https://www.newsweek.pl/polska/rekonstrukcja-slubu-rotmistrza-witolda-pileckiegoglinski-swiadkiem/1hh04w8.
Niezwyciężeni, https://edukacja.ipn.gov.pl/edu/multimedia-1/filmy/91827,Niezwyciezeni.html.
Nijakowski L.M., Polska polityka pamięci. Esej socjologiczny, Warszawa 2008.
Olszewski M., Historia Roja. Nowa polityka historyczna w praktyce [KOMENTARZ], https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7%2C42699%2C19820579%2Chistoria-roja-nowa-polityka-historyczna-w-praktyce-komentarz.html?
P. Gliński o filmie „Raport Pileckiego”: chcę, żeby ten film pełnił funkcje edukacyjne, https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/p-glinski-o-filmie-raport-pileckiego-chce-zebyten-film-pelnil-funkcje-edukacyjne.
Pilecki wniebowzięty na koniu. Tym filmem PiS zamierzał pobić Niemców i podbić Hollywood, https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pilecki-wniebowziety-na-koniutym-filmem-pis-zamierzal-podbic-hollywood/bkcghtz.
Pilecki’s Report (2023), https://www.boxofficemojo.com/title/tt11912616/credits/?ref_=bo_tt_tab.
Piotr Gliński: demokracja w Polsce umarła. Ta władza jest dyktaturą, https://www.youtube.com/watch?v=I9PLn9DG3tw.
Plaskota T., NASZ WYWIAD. Leszek Wosiewicz, reżyser filmu o rotmistrzu Pileckim: Chciałbym, żeby nasz film był porównywalny do wielkich światowych produkcji, https://wpolityce.pl/historia/382972-nasz-wywiad-leszek-wosiewicz-rezyserfilmu-o-rotmistrzu-pileckim-chcialbym-zeby-nasz-film-byl-porownywalny-dowielkich-swiatowych-produkcji.
Plaskota T., NASZ WYWIAD. Leszek Wosiewicz: Wydawało się, że wszyscy czekają na film o Rotmistrzu Pileckim. Rzeczywistość jest jednak inna, https://wpolityce.pl/polityka/435931-wosiewiczwydawalo-sieze-wszyscy-czekaja-na-film-o-pileckim.
Polska historia na ekranach. Prawie 40 filmów historycznych w produkcji!, http://mkidn.gov.pl/pages/posts/polska-historia-na-ekranach.-prawie-40-filmowhistorycznych-w-produkcji-9175.php.
Posłanka PiS Anna Sobecka interweniuje u ministra w sprawie „Kleru”, https://www.rp.pl/kosciol/art9628691-poslanka-pis-anna-sobecka-interweniuje-u-ministraw-sprawie-kleru.
Premier: promocją Polski za granicą zajmie się Polska Fundacja Narodowa, https://dzieje.pl/aktualnosci/premier-promocja-polski-za-granica-zajmie-sie-polskafundacja-narodowa.
Premiera filmu „Historia Roja”. „Reżyser spłacił kredyt zaufania”, https://polskieradio24.pl/artykul/1589323,premiera-filmu-historia-roja-rezyser-splacil-kredyt-zaufania.
Priorytet 2 Produkcja filmów fabularnych – Sesja 2/2019, https://pisf.pl/dotacje/?pageId=11316.
Priorytet 3 Filmy fabularne – Sesja 2/2018, https://pisf.pl/dotacje/?pageId=11133.
Priorytet 3 Filmy fabularne – Sesja 3/2018, https://pisf.pl/dotacje/?pageId=11180.
Producentka od Jamesa Bonda pracuje nad filmem o Pileckim. Prof. Marco Patricelli: Pilecki powinien stać się tak samo znany na świecie jak Schindler, https://www.pap.pl/aktualnosci/producentka-od-jamesa-bonda-pracuje-nad-filmem-opileckim-prof-marco-patricelli-pilecki.
Program Prawa i Sprawiedliwości 2019.
Pułżański T., Czy Witold Pilecki zdemaskował Józefa Cyrankiewicza jako niemieckiego konfidenta w KL Auschwitz?, https://wiadomosci.wp.pl/czy-witold-pilecki-zdemaskowal-jozefa-cyrankiewicza-jako-niemieckiego-konfidenta-w-kl-auschwitz-6126038132177025a.
Roxborough S., Biopic on Polish Resistance Fighter Witold Pilecki Planned (Exclusive), https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/feo-aladag-makebiopic-polish-resistance-fighter-witold-pilecki-1268012/.
Sandecki M., Zapadł prawomocny wyrok w sprawie Muzeum II Wojny Światowej. Końcowy film IPN będzie musiał zostać usunięty, https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,29669524,jest-prawomocny-wyrok-w-sprawie-muzeum-iiwojny-koncowy-film.html.
Sesja 2/2021, https://pisf.pl/dotacje/sesja-2-2021-3/.
Sosnowski A., NASZA RELACJA. Trzy wybitne dzieła, czyli inauguracja nowej polityki historycznej. Na sali Szczerski, Gliński, Kolarski… i marszałek Piłsudski, https://wpolityce.pl/polityka/275550-nasza-relacja-trzy-wybitne-dziela-czyli-inauguracja-nowej-polityki-historycznej-na-sali-szczerski-glinski-kolarski-i-marszalek-pilsudski?.
Spółki się buntują. Nie chcą już płacić na Polską Fundację Narodową, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/spolki-sie-buntuja-nie-chca-juz-placic-napolska-fundacje-narodowa/qen5jsx.
Zmiany w Muzeum II Wojny Światowej. „Wyczyścimy Myszki Miki”, https://dorzeczy.pl/kraj/570537/wnuk-chcemy-przywrocic-pierwotny-ksztalt-wystawy-stalej-wmiiws.html.
Stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ws. pominięcia „Historii Roja” na Festiwalu Filmowym w Gdyni, http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/stanowisko-ministra-kultury-i-dziedzictwa-narodowego-ws.-pominiecia--historii-roja--na-festiwalu-filmowym-w-gdynii6524.php.
Strategia na rzecz Odpowiedzianego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą na 2030), Warszawa 2017.
Szczęśniak A., „Mogę sto godzin mówić, na co wydano pieniądze”. Gliński bronił Polskiej Fundacji Narodowej jak niepodległości, https://oko.press/glinski-bronilpolskiej-fundacji-narodowej-jak-niepodleglosci.
Traba R., Historia jako przestrzeń dialogu, Warszawa 2008.
Tutaj W., Jak zdjąć bohatera z pomników?, „Magazyn Filmowy” 2023, nr 9, s. 34.
Urbańska M., Filmowe zarządzanie pamięcią. Kino polskie 2005–2020, Kraków 2022.
Uroczysta Msza Św., orszak wraz z „parą młodą” i grupy rekonstrukcyjne. Upamiętniono rocznicę ślubu Pileckich. ZDJĘCIA i WIDEO, https://wpolityce.pl/historia/292204-uroczysta-msza-sw-orszak-wraz-z-para-mloda-i-grupy-rekonstrukcyjne-upamietniono-rocznice-slubu-pileckich-zdjecia-i-wideo.
USA: Przedpremierowy pokaz filmu „Raport Pileckiego” w Muzeum Ofiar Komunizmu, https://dziennik.com/usa-przedpremierowy-pokaz-filmu-raport-pileckiego-wmuzeum-ofiar-komunizmu/.
Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o finansowym wspieraniu produkcji audiowizualnej (Dz.U. 2019, poz. 50), art. 13.
Wesele, https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=1257923.
Witek P., Film historyczny jako „gatunek dwojakiego rodzaju”. Kilka uwag metodologicznych o „(nie)użyteczności” teorii genologicznej, w refleksji o filmie historycznym, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F – Historia” 2011, nr 67.
Witold Pilecki (1901–1948), https://dzieje.pl/postacie/witold-pilecki-1901-1948.
Wyrażamy głębokie zaniepokojenie przeszkodami, na które napotyka produkcja filmu Historia Roja, czyli w ziemi lepiej słychać, https://wpolityce.pl/polityka/116285-wyrazamy-glebokie-zaniepokojenie-przeszkodami-na-ktore-napotyka-produkcja-filmu-historia-roja-czyli-w-ziemi-lepiej-slychac?wersja=mobilna.
Zalewski J., List Jerzego Zalewskiego do Prezydenta RP Andrzeja Dudy, http://jerzyzalewski.pl/zdarzylo-sie-w-polsce/95-list-jerzego-zalewskiego-do-prezydentarp-andrzeja-dudy.html.
Zmiany w Polskiej Fundacji Narodowej, https://www.gov.pl/web/kultura/zmiany-w-polskiej-fundacji-narodowej.
Uniwersyteckie Czasopisma Naukowe