Academic Scientific JournalsVillage Councils as a Component of the Local Governance System and Civic Participation in Poland
Keywords:
auxiliary unit, participation, village council, village fund, village headAbstract
The aim of this study is to analyze the role of village councils (wójt) as a fundamental link in the local government system and an instrument of civic participation in Poland. The work aims to demonstrate the importance of village councils in local governance, representing residents’ interests, and activating rural communities in public life. The main research question is to determine the extent to which village councils serve as an effective link in the local government system and an instrument for civic engagement of rural residents.
Village administrative units in Poland are auxiliary units of municipalities, operating primarily in rural areas. Their primary purpose is to represent the interests of rural residents and support municipal governments in carrying out local tasks. In practice, they are involved in, among other things, small-scale investments, social initiatives, resident integration, and the maintenance and improvement of local infrastructure. The Village Fund Act, which strengthened the financial independence of village administrative units, was crucial for their operation. It increased the transparency of the rules for allocating and accounting for funds and facilitated residents’ meaningful influence on decisions regarding the allocation of funds. As a result, civic participation improved, and village administrative units gained greater opportunities to implement local projects that meet the needs of residents.
Downloads
References
Funkcjonowanie funduszy sołeckich w wybranych gminach województwa pomorskiego. Informacja o wynikach kontroli z dnia 12 lipca 2023 r., https://www.nik.gov.pl/najnowsze-informacje-o-wynikach-kontroli/fundusze-solecke-w-pomorskiem.html.
Gołębiowska A., Istota samorządu terytorialnego w świetle postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., [w:] Administracja publiczna – uwarunkowania prawne, organizacyjne i społeczne, red. A. Gołębiowska, Warszawa 2015.
Gołębiowska A., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej a samorząd terytorialny, [w:] Funkcjonowanie samorządu terytorialnego – uwarunkowania prawne i społeczne, red. A. Gołębiowska, P.B. Zientarski, Warszawa 2016.
Gołębiowska A., Zientarski P.B. (red.), Sołectwo – studium prawnoustrojowe, Warszawa 2017.
Hebda J., Z sołtysem i wójtem przez wieki. Opowieść o dziejach urzędu sołtysa i wójta w Polsce, Tarnów–Warszawa 2016.
Jałgos-Dębska G., Sołectwo w strukturze samorządu terytorialnego, https://witrynawiejska.org.pl/2024/09/02/solectwo-w-strukturze-samorzadu-terytorialnego/.
Kuta W., Sołtysowe po nowemu. Senat pracuje nad nowelizacją ustawy, https://www.portalsamorzadowy.pl/zmiany-w-prawie/soltysowe-po-nowemu-senat-pracujenad-nowelizacja-ustawy,523555.html.
Łukomska J., Od dróg do wspólnot. Ewolucja, praktyka i kierunki zmian funduszu sołeckiego w Polsce (2010–2024), „Analizy i Opinie” 2025, nr 6.
Naczelny Sąd Administracyjnego, Sygn. Akt III OSK 954/23 – wyrok z dnia 30 lipca 2024 r.
Nowela grudniowa do Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r., Dz.U. 1989, nr 75, poz. 444.
Ptak A., Sołectwa w systemie władzy lokalnej, Warszawa 2016.
Rocznik Statystyczny Rzeczpospolitej Polskiej. Rejestr TERYT – informacje o jednostkach pomocniczych gmin: sołectwach, osiedlach, dzielnicach, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/bazy-danych/teryt.
Ustawa z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, Dz.U. 1990, nr 21, poz. 124.
Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, Dz.U. 2025, poz. 1684 z późn. zm.
Ustawa z 8 marca 1990 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, Dz.U. 1990, nr 16, poz. 96.
Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t. j. Dz.U. 2025, poz. 1153 z późn. zm.
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, Dz.U. 1990, nr 32, poz. 191.
Ustawa z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim, Dz.U. 2025, poz. 1436.
Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim, Dz.U. 2009, nr 52, poz. 420.
Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, Dz.U. 2014, poz. 301.
Ustawa z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, Dz.U. 2024, poz. 1246.
Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz.U. 2023, poz. 1073, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych w drodze rozporządzenia, Dz.U. 2003, nr 166, poz. 1612 z późn.zm.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym, Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95.
Wyrozumski J., Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1982.
Zalecenie REC (2001)19 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie uczestnictwa obywateli w życiu publicznym na szczeblu lokalnym, przyjętego 6 grudnia 2001 r. na 776 spotkaniu ministerialnym, https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=09000016805e2c1e.
