Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweKobieta jako ofiara. Analiza wydźwięku morderstw w prasie krakowskiej II RP
Słowa kluczowe:
kobieta, zabójstwo, wydźwięk, prasa krakowska, negativity biasAbstrakt
Analiza podejmuje tematykę przedstawiania kobiet jako ofiar morderstw w prasie krakowskiej w okresie II Rzeczypospolitej. Obejmuje artykuły prasowe, które relacjonują wydarzenia związane między innymi z wokandą sądową, rozpatrując konteksty konstruowania obrazu kobiety jako ofiary przemocy. Szczegółowo zostaną omówione dwa reprezentatywne dla tego czasu przypadki: „Pięknej Zośki” – Zofii Paluch (maj 1927) oraz Elżbiety Zaremby (grudzień 1931). Celem jest ukazanie tych przypadków ze szczególnym uwzględnieniem ich prasowego odbioru i interpretacji przez lokalną opinię publiczną, wykorzystując do analizy elementy teorii negativity bias oraz narzędzia Korpusomat i CLARIN.
Downloads
Bibliografia
Źródła prasowe
A.D., Tragiczny film, „Głos Narodu” 1932, nr 117.
Anonimowym „Trybunałom” nie wolno sądzić sądu! Głosy nie na miejscu w sprawie Rity Gorgonowej, „IKC” 1933, nr 109.
Czy Gorgonowa stanie przed sądem doraźnym?, „IKC” 1932, nr 8.
Czy uczyniła to Gorgonowa?, „Tajny Detektyw” 1932, nr 2.
Dziś rozpoczyna się sensacyjny proces o zamordowanie „Pięknej Zośki”, „Głos Narodu” 1927, nr 328.
Dziki morderca przed sądem, „Czas” 1927, nr 283.
Gorgonowa na ławie oskarżonych, „IKC” 1932, nr 115.
Gorgonowa nie poczuwa się do winy, „Głos Narodu” 1932, nr 114.
Gorgonowa nie stanie przed sądem doraźnym, „Czas” 1932, nr 11.
Gorgonowa stanie przed sądem doraźnym, „IKC” 1932, nr 10.
Gorgonowa, Drożyński i społeczeństwo, „IKC” 1932, nr 120.
Obrona Gorgonowej żąda wyznaczenia poza lwowskiego sądu, „IKC” 1932, nr 111.
Paluch zasądzony na 15 lat więzienia, „Głos Narodu” 1927, nr 336.
„Piękna Zośka” ofiara bestialstwa męża, „IKC” 1927, nr 30.
Plamy na futrze Gorgonowej nie były krwią Zarembianki, „IKC” 1932, nr 133.
Powódź plotek i wywiadów zaciemnia sprawę zbrodni w willi inż. Zaremby, „IKC” 1932, nr 9.
Rozprawa Palucha dobiega końca, „Głos Narodu” 1927, nr 335.
Rozprawa przeciw Gorgonowej (kronika krakowska), „Czas” 1933, nr 53.
Rozszalały tłum kobiet chciał ukamieniować Gorgonową, „IKC” 1932, nr 119.
Sprawa Rity Gorgonowej, „Głos Narodu” 1933, nr 64.
Sprawa Rity Gorgonowej! Dzisiaj pierwszy dzień procesu o zamordowanie śp. Lusi Zarembianki, „IKC” 1932, nr 114.
Straszliwa tajemnica zbrodni w Brzuchowicach, „IKC” 1932, nr 11.
Śledztwo w sprawie mordu śp. Zarembianki w trybie doraźnym. Zarządzenie wizji lokalnej – przed pogrzebem zamordowanej, „IKC” 1932, nr 4.
Tajemnica różowego pokoju. Czy mógł ktoś inny zamordować Elżbietę Zarembiankę?, „Tajny Detektyw” 1932, nr 4.
Tajemnicze zamordowanie córki inżyniera, „Głos Narodu” 1932, nr 3.
Tragedia „Pięknej Zośki”. Zamordował żonę, a poćwiartowawszy zwłoki, rzucił je do rzeki, „IKC” 1927, nr 333.
Tragedia „Pięknej Zośki”. Zeznania artysty malarza Stachiewicza, „IKC” 1927, nr 334.
Tragedia współczesnej rodziny i tajemnica lwowskiej zbrodni. Dlaczego cała Polska śledzi sprawę Gorgonowej?, „IKC” 1933, nr 86.
Wielkie zainteresowanie procesem o mord w Brzuchowicach, „IKC” 1932, nr 12.
Winna czy niewinna? Dwa zwarte fronty opinii publicznej w sprawie Rity Gorgonowej, „IKC” 1933, nr 97.
Zabójca „Pięknej Zośki” skazany na 15 lat ciężkiego więzienia, „IKC” 1927, nr 339.
Zagadkowe morderstwo córki inżyniera we Lwowie. Sensacyjny splot wydarzeń i aresztowania, „IKC” 1932, nr 2.
Zamordowanie córki inżyniera, „Czas” 1932, nr 2.
Zatarg o toaletę Gorgonowej, „IKC” 1932, nr 114.
Opracowania
Andersen K., Djerf-Pierre M., Shehata A., The Scary World Syndrome: News Orientations, Negativity Bias, and the Cultivation of Anxiety, „Mass Communication and Society” 2024, nr 27(3), s. 502–524, https://doi.org/10.1080/15205436.2023.2297829.
Bailey Ch., The News Negativity Bias, 28.12.2023, https://chrisbailey.com/the-news-negativity-bias, (dostęp: 7.09.2025).
Cieślak M., Wybrane przypadki z praktyki sądowo-lekarskiej [w:] Jan Stanisław. Olbrycht, Zabójstwo, samobójstwo czy nieszczęśliwy wypadek, red. nauk. Jan Sehn, Warszawa 1964: [recenzja], „Palestra” 1965, nr 9/90, s. 46–51.
Czubińska-Durka A., Krótka historia małżeńska Joela Tickera, czyli jak mordercę rozpustnej żony uwolniono od winy i kary w procesie karnym we Lwowie 1–2 czerwca 1932 r., „Głos Prawa, Przegląd Prawniczy Allerhanda” 2020, t. 3, nr 1(5), s. 197–207.
Dudziński T., Sprawa zabójstwa strażnika granicznego Wincentego Kacheli z czerwca 1930 r. na łamach ówczesnej prasy polskiej, „Studia Łomżyńskie” 2021, t. XXXI, s. 27–44.
Esser F., Engesser S., Matthes J., Negativity [w:] Comparing political journalism, ed. C. de Vreese, F. Esser, D.N. Hopmann, Routledge, London–New York 2016, s. 89–109.
Galtung J., Ruge M.H., The Structure of Foreign News, „Journal of Peace Research” 1965, nr 2(1), s. 64–91.
Grzyb M., Kobieta jako ofiara zabójstwa: studium kryminologiczne, Krakowski Instytut Prawa Karnego, Kraków 2024.
Janicki K., Epoka milczenia. Przedwojenna Polska, o której wstydzimy się mówić, Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2018.
Janicki K., Przestępczość w II RP. 26% wszystkich skazańców należało do jednej mniejszości narodowej, https://wielkahistoria.pl/przestepczosc-w-ii-rp-26-wszystkich-skazancownalezalo-do-jednej-mniejszosci-narodowej/, (dostęp: 28.08.2025).
Koredczuk J., Aspekty proceduralne sprawy Gorgonowej, „Wrocławsko-Lwowskie Zeszyty Prawnicze” 2023, nr 1, s. 31–44.
Krajewski K., Przestępczość w II Rzeczypospolitej w świetle danych statystycznych, „Archiwum Kryminologii” 2012, t. XXXIV, https://doi.org/10.7420/AK2012M, s. 531–567.
Kurowicka A., Serafin E., Wróblewska-Trochimiuk E., The (Lost) Voice of a Woman: the Gorgonowa Case in Irena Krzywicka’s Narrative, „Poznańskie Studia Slawistyczne” 2016, nr 11, s. 127–142.
Łazarewicz C., Koronkowa robota. Sprawa Gorgonowej – dogłębna rekonstrukcja procesu i tła społecznego, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2018.
Moskalewicz M., Prasa poznańska wobec zabójstwa prezydenta Narutowicza: opinie, argumenty, retoryka, „Zeszyty Prasoznawcze” 2011, nr 209, s. 138–162.
Mueller W., Sprzeciw wobec zabójstwa ks. Stanisława Streicha w świetle prasy końca lat trzydziestych XX wieku, „Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie” 2022, nr 17, s. 171–192, https://doi.org/10.56583/frp.2253.
Olbrycht J., Przypadek zbrodniczego rozwałkowania zwłok, „Polska Gazeta Lekarska” 1933, nr 1 i 2.
Olbrycht J., Wybrane przypadki z praktyki sądowo-lekarskiej [w:] Zabójstwo, samobójstwo czy nieszczęśliwy wypadek, red. J. Sehn, Warszawa 1964.
Piskała K., U źródeł “Sprawy Gorgonowej”. Prasa sensacyjna i zbrodnia w międzywojennej Polsce, „Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej” 2023, nr 1, s. 38–54, https://doi.org/10.56351/pleograf.2023.1.04
Płońska E., Głośne procesy kobiet w II Rzeczypospolitej – perspektywa kryminologiczna, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2019, t. 18, nr 2, s. 141–163.
Salmonowicz S., Szwaja J., Waltoś S., Pitaval krakowski, wyd. 4 popr., Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2020.
Sentyment, https://clarin-pl.eu/tools/sentyment, (dostęp: 5.06.2025).
Soroka S., McAdams S., News, Politics, and Negativity, „Political Communication” 2015, nr 32(1), s. 1–22.
Statystyka kryminalna. Osoby pracowomocnie skazane i uniewinnione w 1924 i 1925 roku, z. 2, Warszawa 1930.
Stępień P., Piękna Zośka. Sztuka zbrodni, z serii: True monsters. Tom 11, Wydawnictwo Oficynka, Gdańsk 2024.
Waltoś S., Zabójstwo krakowskiej modelki, „Problemy Kryminalistyki” 1962, nr 39.
Zajkowska M., Przestępczość kobiet na ziemiach polskich w XIX i XX w., „Miscellanea Historico-Iuridica” 2020, nr 2, s. 217–240.
Żurek E., Gorgonowa i inni, wyd. 2, Książka i Wiedza, Warszawa 1975.
