Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweStrategie przeciwdziałania stygmatyzacji wobec osób z doświadczeniem choroby psychicznej
DOI:
https://doi.org/10.26881/prog.2025.17.07Słowa kluczowe:
stygmatyzacja społeczna, zaburzenia psychiczne, przeciwdziałanie stygmatyzacjiAbstrakt
Osoby doświadczające zaburzeń psychicznych są obiektem napiętnowania i stygmatyzacji, rozumianych jako pełna dezaprobaty, negatywna postawa społeczna wobec osób lub grupy ludzi o określonych cechach. Jak zauważyli Amy C. Watson i jej współpracownicy (2007), może to prowadzić do obniżenia samooceny osób z chorobami psychicznymi, spadku poczucia własnej skuteczności i zaostrzenia objawów psychopatologicznych, zwiększając ryzyko samobójstwa. Redukcja stygmatyzujących postaw społeczeństwa wobec osób chorych wydaje się być problemem ważnym i wymagającym uwagi. Wyodrębniono trzy główne strategie redukujące stygmatyzujące ludzi z zaburzeniami psychicznymi postawy społeczne: protest, odnoszący się do przeciwdziałania rozpowszechnianiu stygmatyzujących treści, edukację, która ma na celu rozpowszechnianie rzetelnej wiedzy w miejsce stereotypów, oraz kontakt z osobami z zaburzeniami psychicznymi celem zmniejszenia wobec nich uprzedzeń.
Wśród wskazanych strategii przeciwdziałania stygmatyzacji najbardziej skuteczne okazały się te oparte na edukacji i osobistym kontakcie. Z metaanaliz przeprowadzonych przez Patricka W. Corrigana i współpracowników w 2012 r. wynika, że obie te strategie wywierają pozytywny wpływ na postawy wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, przy czym kontakt jest bardziej skuteczny w przypadku osób dorosłych, a edukacja – adolescentów. Rozwiązaniem łączącym owe podejścia są szkolenia przeciw stygmatyzacji prowadzone przez osoby z zaburzeniami psychicznymi, czyli tzw. ekspertów przez doświadczenie.
Adresatami takich szkoleń powinny być zarówno osoby młode, których umysł jest bardzo plastyczny, a poglądy dopiero się kształtują, jak i dorośli, którzy ze względów zawodowych mają kontakt z osobami chorymi lub wpływają na kształtowanie opinii publicznej. Aktywne uczestniczenie w akcjach społecznych służących redukcji stygmatyzujących postaw społeczeństwa daje osobom z doświadczeniem choroby psychicznej możliwość docenienia własnej wartości i znaczenia dla innych.
Downloads
Bibliografia
Babicki M., Kotowicz K., Piotrowski P., Stramecki F., Kobyłko A., Rymaszewska J., 2018, Obszary stygmatyzacji i dyskryminacji osób chorujących psychicznie wśród respondentów internetowych w Polsce, „Psychiatria Polska”, Vol. 52, No. 1, https://doi.org/10.12740/PP/76861.
Bańbura A., Opoczyńska-Morasiewicz M., 2020, Stygmatyzacja osób chorujących psychicznie i jak jej przeciwdziałać – analiza wypowiedzi osób starszych, „Psychiatria Polska”, Vol. 54, No. 4.
Biegański P., Tudorowska M., 2016, Selected aspects of communication in the context of therapeutic contact with the patient mentally ill, „Journal of Education, Health and Sport”, Vol. 6, No. 9.
Bilewicz M., 2006, Kiedy kontakt osłabia uprzedzenia? Kategoryzacje społeczne i temporalne jako warunki skuteczności kontaktu międzygrupowego, „Psychologia Społeczna”, Vol. 2, No. 2.
Corrigan P.W., Penn D.L., 1999, Lessons from social psychology on discrediting psychiatric stigma, „American Psychologist”, Vol. 54, No. 9.
Corrigan P.W., Watson A.C., 2002, Understanding the impact of stigma on people with mental illness, „World Psychiatry”, Vol. 1, No. 1.
Corrigan P.W., Kleinlein P. (eds.), 2005, The impact of mental illness stigma, Washington, DC.
Corrigan P.W., Morris S.B., Michaels P.J., Rafacz J.D., Rüsch N., 2012, Challenging the public stigma of mental illness: A meta-analysis of outcome studies, „Psychiatric Services”, Vol. 63, No. 10.
Corrigan P.W., Druss B.G., Perlick D., 2014, The impact of mental illness stigma on seeking and participating in mental health care, „Psychological Science in the Public Interest”, Vol. 15, No. 2, https://doi.org/10.1177/1529100614531398.
Grzegorzewska I., Cierpiałkowska L., 2015, Pozytywna i negatywna adaptacja dzieci i młodzieży rodziców uzależnionych od alkoholu, „Alcoholism and Drug Addiction”, Vol. 28, No. 4.
Hajda M., Kamaradova D., Latalova K., Prasko J., Ociskova M., Mainerova B., Cinculova A., Vrbova K., Kubinek R., Tichackova A., 2015, Self-stigma, treatment adherence, and medication discontinuation in patients with bipolar disorders in remission – a cross-sectional study, „Activitas Nervosa Superior Rediviva”, Vol. 5, No. 1–2.
Hayes S.C., 2020, Umysł wyzwolony, Gdańsk.
Hayward P., Bright J.A., 2009, Stigma and mental illness: A review and critique, „Journal of Mental Health”, Vol. 6, No. 4.
Henderson C., Thornicroft G., 2009, Stigma and discrimination in mental illness: Time to Change, „The Lancet”, Vol. 373, No. 9679, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(09)61046-1.
Link B.G., Phelan J.C., 2006, Stigma and its public health implications, „The Lancet”, Vol. 367, No. 11.
Maciaszek J., 2012, Piętno: problem stygmatyzacji i wykluczenia społecznego osób z zaburzeniami psychicznymi, „Studia Politicae Universitatis Silesiensis”, No. 9.
Miller N.S., Sheppard L.M., Colenda C.C., Magen J., 2001, Why physicians are unprepared to treat patients who have alcohol- and drug-related disorders, „Academic Medicine”, Vol. 76, No. 5.
Niewiadomska I., Kalinowski M., 2010, Skazani na wykluczenie?! Zasoby adaptacyjne osób zagrożonych marginalizacją społeczną, Lublin.
Pandya A., Bresee C., Duckworth K., Gay K., Fitzpatrick M., 2010, Perceived impact of the disclosure of a schizophrenia diagnosis, „Community Mental Health Journal”, No. 47, https://doi.org/10.1007/s10597-010-9341-1.
Pettigrew T.F., Tropp L.R., 2006, A meta-analytic test of intergroup contact theory, „Journal of Personality and Social Psychology”, Vol. 90, No. 5, https://doi.org/10.1037/0022-3514.90.5.751.
Pinfold V., Toulmin H., Thornicroft G., Huxley P., Farmer P., Graham T., 2003, Reducing psychiatric stigma and discrimination: Evaluation of educational interventions in UK secondary schools, „British Journal of Psychiatry”, Vol. 182, No. 4.
Prizeman K., Weinstein N., McCabe C., 2023, Effects of mental health stigma on loneliness, social isolation, and relationships in young people with depression symptoms, „BMC Psychiatry”, Vol. 23, 527, https://doi.org/10.1186/s12888-023-04991-7.
Rüsch N., Angermeyer M.C., Corrigan P.W., 2005, Mental illness stigma: Concepts, consequences, and initiatives to reduce stigma, „European Psychiatry”, Vol. 20, No. 8, https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2005.04.004.
Rüsch N., Zlati A., Black G., Thornicroft G., 2014, Does the stigma of mental illness contribute to suicidality?, „British Journal of Psychiatry”, Vol. 205, No. 3.
Sayce L., 1998, Stigma, discrimination and social exclusion: what’s in a word?, „Journal of Mental Health”, Vol. 7, No. 4.
Schomerus G., Schwahn C., Holzinger A., Corrigan P.W., Grabe H.J., Carta M.G., Angermeyer M.C., 2012, Evolution of public attitudes about mental illness: a systematic review and meta-analysis, „Acta Psychiatrica Scandinavica”, No. 125.
Schomerus G., Angermeyer M.C., 2015, Do attitudes towards persons with mental illness worsen during the course of life? An age-period-cohort analysis, „Acta Psychiatrica Scandinavica”, Vol. 92, No. 5.
Schulze B., 2007, Stigma and mental health professionals: A review of the evidence of an intricate relationship, „International Review of Psychiatry”, Vol. 19, No. 2.
Skinner N., Roche A.M., Freeman T., McKinnon A., 2009, Health professionals’ attitudes towards AOD-related work: moving the traditional focus from education and training to organizational culture, „Drugs”, Vol. 16, No. 3.
Suwalska J., Suwalska A., Neumann-Podczaska A., Łojko D., 2017, Studenci medycyny a stygmatyzacja z powodu depresji. Część I. Stygmatyzacja pacjentów, „Psychiatria Polska”, Vol. 5, No. 3.
Świerszcz P. (red.), 2015, Lekcja Równości. Jak prowadzić zajęcia antydyskryminacyjne w szkołach, Warszawa.
Świtaj P., Grygiel P., Krzyżanowska-Zbucka J., Sonik J., Chrostek A., Jahołkowski P., Wciórka J., Anczewska M., 2019, Ocena wpływu szkoleń antydyskryminacyjnych prowadzonych przez „ekspertów przez doświadczenie” na postawy uczestników wobec osób chorujących psychicznie, „Psychiatria Polska”, Vol. 5, No. 6, https://doi.org/10.12740/PP/109818.
Świtaj P., Wciórka J., Smolarska-Świtaj J., Grygiel P., 2009, Extent and predictors of stigma experienced by patients with schizophrenia, „European Psychiatry”, Vol. 24, No. 8.
Świtaj P., 2008, Doświadczenie piętna społecznego i dyskryminacji u pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, Warszawa.
Thornicroft G., Mehta N., Clement S., Evans-Lacko S., Doherty M., Rose D., Henderson C., 2016, Evidence for effective interventions to reduce mental-health-related stigma and discrimination, „The Lancet”, Vol. 387, No. 10023, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00298-6.
Trute B., Loewen A., 1989, Public attitude toward the mentally ill as a function of prior personal experience, „Social Psychiatry”, Vol. 24, No. 1.
Walsh D.A.B., Foster J.L.H., 2021, A call to Action. A Critical Review of Mental Health Related Anti-Stigma Campaigns, „Frontiers in Public Health”, No. 8.
Watson A.C., Corrigan P.W. (eds.), 2005, Challenging public stigma: A targeted approach, Washington.
Watson A.C., Corrigan P.W., Larson J.E., Sells M., 2007, Self-Stigma in People With Mental Illness, „Schizophrenia Bulletin”, Vol. 33, No. 6, https://doi.org/10.1093/schbul/sbl076.
Wojda P., 2020, Przeciwdziałanie stygmatyzacji chorych psychicznie w praktyce pielęgniarskiej, „Polish Nursing”, Vol. 3, No. 1.
Wykes T., Haro J.M., Belli S.R., Obradors-Tarragow C., Arango C., Ayuso-Mateos J.L., 2015, Mental health research priorities for Europe, „The Lancet Psychiatry”, Vol. 2, No. 11.
