Academic Scientific JournalsSpomenik as the manifestation of modernity in Yugoslavia
Keywords:
spomenik, Yugoslavia, monuments, brutalism, modernityAbstract
Downloads
References
Bajic M., 1968, Jugoslavia. Spomenici Revoluciji, Sarajewo.
Bakić V., 1981, Šerbetić B., Projekt spomenika na Petrovoj gori, Zagrzeb.
Baldani J., 1977, Revolucionarno Kiparstovo, Zagrzeb.
Balkan Monumental Trial, https://monumental9.org/en-us/ [dostęp: 8.05.2022].
Benson L., 2011, Jugosławia. Historia w zarysie, Kraków.
Berend I.T., 1998, Decades of Crisis. Central and Eastern Europe before World War II, Berkeley-Los Angeles-London.
Bogdan Bogdanović, https://www.arhivamodernizma.com/autori/bogdan-bogdanovic/ [dostęp: 28.03.2022].
Bogdan Bogdanović, https://www.spomenikdatabase.org/bogdan-bogdanovic [dostęp: 9.11.2024].
Bogdanović B., 2008, Tri ratne knjige, Novi Sad.
Bogdanović B., 2015, Utracone miasto, tłum. M. Czerwiński, „Herito: dziedzictwo, kultura, współczesność”, nr 17–18: Socmodernizm w architekturze, Kraków.
Cascone S., 2018, MoMA’s Astonishing New Architectural Show Reveals Yugoslavia’s Ruins to Be More Than Just Monuments of an Alien Civilization, 26.07.2018, https://news.artnet.com/art-world/moma-yugoslavia-spomeniks-concrete-utopia-1323635 [dostęp: 3.03.2025].
Chomątowska B., 2024, Betonowe utopie, w: J. Purchla (red.), „Herito: dziedzictwo, kultura, współczesność”, nr 53: Beton, Kraków.
Czerwiński M., 2020, Chorwacja: dzieje, kultura, idee, Kraków.
Dakić M., 1977, Memoriijalni Park. Petrova Gora, przewodnik turystyczny, Belgrad.
De Cesari Ch., Rigney A., 2014, Transnational Memory. Circulation, Articulation, Scales, Berlin.
Denegri J., Skulptorsko i arhitektonsko u organskom jedinstvu / The Sculptural and Architectural in Organic Unity, Zagrzeb.
Dizdarević L., Hudović A., 2013, The lost ideology – Socialist Monuments in Bosnia, International Conference on Architecture and Urban Design.
Donadić P., 2015, Spomenička plastika Vojina Bakića, niepublikowana rozprawa doktorska, Uniwersytet w Zagrzebiu.
Dragičević Z., 2015, Spomenik na Petrovoj gori – prilog istraživanju i revalorizaciji, w: B. Pejković (red.), ANALI. Simpozij Problem spomenika: spomenik danas, Klanjec.
Dušan Džamonja, https://www.guggenheim-venice.it/en/art/artists/dusan-dzamonja/ [dostęp: 15.05.2022].
Felczak W., Wasilewski T., 1985, Historia Jugosławii, Wrocław.
Gagro B., 1968, „Život umjetnosti: časopis za pitanja likovne culture”, nr 6, Zagrzeb.
Galusek Ł., 2015, Radykalny, Bogdan Bogdanović, „Herito: dziedzictwo, kultura, współczesność”, nr 17–18: Socmodernizm w architekturze, Kraków.
Galusek Ł., Wiśniewski M., 2024, Socmodernizm. Architektura Europy Środkowej czasu zimnej wojny, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków.
Gamulin G., 1971, „Život umjetnosti: časopis za pitanja likovne culture”, nr 15/16, Zagrzeb.
Gec-Leśniak K., 2022, Spomenik – monumentalny pomnik jugosłowiański, niepublikowana praca magisterska, Instytut Historii Sztuki na Uniwersytecie Gdańskim.
Gec-Leśniak K., 2023, „Trzecia droga” w dążeniu do nowoczesności na przykładzie spomenika w miejscowości Podgarić, „Argumenta Historica”, Gdańsk.
Godišnjak Spomen-područja Jasenovac, 2020, nr 1, Javna ustanova Spomen-područje Jasenovac.
Grzesiuk-Olszewska I. (red.), 1989, Rzeźba polska ’89. Pomnik, „Rocznik Rzeźby Polskiej 1989 – Pomnik”.
Janevski A., 2010, Kiedy rano otwieram oczy, widzę film. Eksperyment w sztuce Jugosławii 60. i 70., Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Jan Kempenaers, http://www.jankempenaers.info/publications/6/ [dostęp: 6.04.2022].
Jasenovac, https://www.spomenikdatabase.org/jasenovec [dostęp: 9.11.2024].
Język serbsko-chorwacki, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/serbsko-chorwacki-jezyk;3974078.html [dostęp: 9.11.2024].
Jokić G., 1977, Nacionalni Park Sutjeska – Tjentište, przewodnik turystyczny, Belgrad.
Jokić G., 1981, Jasenovac, przewodnik turystyczny, Belgrad.
Jokić G., 1981, Spomen produčje. Jasenovac, przewodnik turystyczny, Belgrad.
Kadijević A., 2018, Między unitaryzmem a regionalizmami. Architektura Jugosławii (1919–1941), w: M. Link-Lenczowska (red.), 2018, Architektura niepodległości w Europie Środkowej, katalog wystawy, Kraków.
Kirn G., 2014, Transnationalism in Reverse: From Yugoslav to Post-Yugoslav Memorial Sites, w: De Cesari Ch., Rigney A., Transnational Memory. Circulation, Articulation, Scales, Berlin.
Kiš P.T., 2013, Vojin Bakić Režimski umjetnik? Ne, prvak avangarde koji se Titu nikako nije dopadao, https://www.jutarnji.hr/vijesti/vojin-bakic-rezimski-umjetnik-ne-prvak-avangarde-koji-se-titu-nikako-nie-dopadao-925577 [dostęp: 29.06.2022].
Knežević S., 1981, Projekt spomenika na Petrovoj gori, Katedra Architektury – Wydział Architektury, Uniwersytet w Zagrzebiu.
Komac U., 2015, Niestandardowo nowocześni: Bogdan Bogdanović i Jože Plečnik, „Herito: dziedzictwo, kultura, współczesność”, nr 17–18: Socmodernizm w architekturze, Kraków.
Krleža M., 2021, Lexicographic Institute, Petrova Góra, http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=47985 [dostęp: 22.08.2022].
Kukić N., 2018, Likovno Stvaralaštvo Dušana Džamonje, niepublikowana praca licencjacka, Sveučilište Jurja Dobrile u Puli.
Kulić V., Thaler W., 2018, Bogdanović by Bogdanović. Yugoslav Memorials through the Eyes of their Architect, The Museum of Modern Art, New York.
Leksykon idei wędrownych na słowiańskich Bałkanach XVIII–XXI wiek, Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk 2020.
Link-Lenczowska M. (red.), 2018, Architektura niepodległości w Europie Środkowej, katalog wystawy, Kraków.
Michalski S., 1998, Public Monuments. Art in Political Bondage 1870–1997, London.
Milenković D., 1961, Nesporazumi oko savremenih spomenika kulture, „Arhitektura Urbanizam”, nr 10.
Molè W., 1962, Sztuka Słowian Południowych, Wrocław.
Moravánszky Á., Hopfengärtner J., 2016, East West Central. Re-building Europe, 1950–1990, v. 1. Re-Humanizing Architecture. New Forms of Community 1950–1970.
Niebrzydowski W. (2018), Architektura brutalistyczna a idee Nowego Brutalizmu, Białystok.
Niebyl D., 2018, Spomenik Monument Database.
Petrova Gora, https://www.spomenikdatabase.org/petrova-gora [dostęp: 27.08.2022].
Piętka B., Jasenovac – „Auschwitz Bałkanów”, https://histmag.org/Jasenovac-Auschwitz-Balkanow-11198 [dostęp: 29.06.2022].
Podgarić, https://www.spomenikdatabase.org/podgarica [dostęp: 19.03.2022].
Podhorodecki L., 1979, Jugosławia. Zarys dziejów, Warszawa.
Podhorodecki L., 2000, Jugosławia. Dzieje narodów, państw i rozpad federacji, Warszawa.
Putt A.K., 2019, Abstract Forms/Explicit Intent: Modernist Monuments of Socialist Yugoslavia in Service of the State, niepublikowana praca magisterska, Georgia State University.
Radenović D., 2019, СУТЈЕСКА: скулптор Миодраг Живковић, Belgrad.
Ristić I., 2015, Miejsca dla kontemplacji. O Bogdanie Bogdanoviciu, „Herito: dziedzictwo, kultura, współczesność”, nr 17–18: Socmodernizm w architekturze, Kraków.
Rogoś A., 2019, Dynamics of particular and common: Monuments and patriotic tourism: in socialist Yugoslavia – a case study of Kosovo, Berlin.
Rzeszczyński Ł., Zabił króla i ministra – rozszarpał go tłum, https://wiadomosci.wp.pl/zabil-krola-i-ministra-rozszarpal-go-tlum-6082141612405889a [dostęp: 3.03.2020].
Staśko M., Zapomniane monumenty Jugosławii, https://www.eastbook.eu/2018/03/10/zapomniane-monumenty-jugoslawii/ [dostęp: 26.07.2022].
Stevanovic N., 2017, Architectural Heritage of Yugoslav-Socialist Character: Ideology, Memory and Identity, niepublikowana rozprawa doktorska, Barcelona.
Szczerski A., 2010, Modernizacje: sztuka i architektura w nowych państwach Europy Środkowo-Wschodniej 1918–1939, Łódź.
Sztandara M., Injac G., Kuligowski W. (red.), 2013, Bałkany Perforamtywne. Rytuał – dramat – sztuka w przestrzeni publicznej, Opole.
ŠTAFETE 1945–1987. Titova štafeta. Štafeta mladosti, 2008, katalog, Belgrad.
Taborska H., 1996, Współczesna sztuka publiczna: dzieła i problemy, Warszawa.
Taborska H., 2019, Sztuka w miejscach śmierci. Europejskie pomniki ofiar faszyzmu, Kraków.
Tanty M., 2003, Bałkany XX wieku: dzieje polityczne, Warszawa.
The Museum of Modern Art, Toward a Concrete Utopia Architecture in Yugoslavia, 1948–1980, 15 lipca 2018–13 stycznia 2019, https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3931 [dostęp: 11.05.2022].
Tjentište, https://www.spomenikdatabase.org/tjentiste [dostęp: 9.11.2024].
Tjentište War Memorial – heavy wings of freedom, 2018, https://bazerdzan.ba/blogs/blog/tjentiste-war-memorial-heavy-wings-of-freedom [dostęp: 9.11.2024].
United States Holocaust Memorial Museum, Waszyngton, DC, Jasenovac, https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jasenovac [dostęp: 27.03.2022].
U povodu smrti druga Tita, 1980, „Čovjek i prostor”, nr 324–325, Zagrzeb.
Videkanic B., 2013, Non-Aligned Modernism: Yugoslavian Art and Culture from 1945–1990, niepublikowana rozprawa doktorska, York University.
Vojin Bakić, 2008, katalog prac, Grazer Kunstverein.
Vojin Bakić, https://www.e-flux.com/announcements/31797/vojin-baki/ [dostęp: 29.06.2022].
Vuković V., 2012, Architektura sećanja – Memorijali Bogdana Bogdanovića, Belgrad.
Walkiewicz W., 2009, Jugosławia: państwa sukcesyjne, Warszawa.
Wallis A., 1971, Socjologia i kształtowanie przestrzeni, Warszawa.
Wilkinson P., 2018, Architektura – wizje niezrealizowane, Poznań.
Wojtaszek A., 2024, Marzenie odciśnięte w betonie, „Herito: dziedzictwo, kultura, współczesność”, nr 53: Beton, Kraków.
Zacharias M.J., 2000, Chorwacka „wiosna” i serbski „liberalizm”. Konflikty polityczne w Jugosławii na początku lat siedemdziesiątych, „Dzieje Najnowsze”, t. 32, nr 2.
Zatezalo Đ., 2010, Petrova Gora, uloga i značaj u NOR-u Hrvatske 1941–1945, Zagrzeb.
Zidić I., 2008, Dušan Džamonja, katalog prac, Zagrzeb.
Żak N., 2013, Rejestry pamięci, w: Pamięć. Rejestry i terytoria, katalog wystawy, Kraków.
Župan I., 2013, Svjetlosni oblici Vojina Bakića, „Ars Adriatica”, t. 3.
Źródła internetowe
Memorial Site Jasenovac, http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=6711 [dostęp: 9.11.2024].
Nacionalni Park Sutjeska, https://sutjeskanp.com/ [dostęp: 16.05.2022].
Public Institution Jasenovac Memorial Area, https://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=6559 [dostęp: 5.05.2022].
Spomenik Database, https://www.spomenikdatabase.org/ [dostęp: 9.11.2024].
Filmy i reportaże
A visit to the Jasenovac Memorial Site, https://www.youtube.com/watch?v=oEPJ3nhB2YA&list=PLvQE6vHCXf07S_vISbQOD5zeUUeQMLum1&index=1&ab_channel=HERMES [dostęp: 28.03.2022].
Architecture of Remembrance – The Memorials of Bogdan Bogdanovic, reż. R. Seiss, https://www.youtube.com/watch?v=2Viqc2Dcg1Y&list=PLvQE6vHCXf07S_vISbQOD5zeUUeQMLum1&index=69&t=287s&ab_channel=BogdanZurovac [dostęp: 27.03.2022].
Circle of memory, reż. A. Rossini, 2007, https://www.youtube.com/watch?v=UxC0lUPb2y8&list=PLvQE6vHCXf07S_vISbQOD5zeUUeQMLum1&index=70&t=1853s&ab_channel=OBCTranseuropa [dostęp: 29.03.2022].
Czerwiński M., Jugosławia, wykład w ramach cyklu „1918. Kultura nowej Europy” zapowiadającego wystawę „Architektura niepodległości w Europie Środkowej”, Międzynarodowe Centrum Kultury 27.09.2018, https://www.youtube.com/watch?v=DUaBWV8Iyv0&ab_channel=Mi%C4%99dzynarodoweCentrumKultury [dostęp: 2.02.2022].
Dušan Džamonja – Душан Џамоња, TV Novi Sad 1977, https://www.youtube.com/watch?v=lWg-KvBNqhfE&ab_channel=YUARTDOCUMENTA [dostęp: 15.05.2022].
Miodrag Živković, Intervju sa Miodragom Živkovićem, Grupa Arhitekata, https://www.youtube.com/watch?v=sS9kItwcad8&t=393s&ab_channel=GrupaArhitekata [dostęp: 20.05.2022].
