„Jeśli rozprężę wdrukowane kraty”. Pogranicza-w-nas jako kategoria odczytania truli Joanny Mueller

Abstrakt

W najnowszym tomie poetyckim Joanny Mueller trule (2023) następuje wyraźne napięcie pomiędzy tym, co pretenduje do miana jednostkowego i podmiotowego (również wspólnotowego), a tym, co pozostaje zewnętrzne i hegemoniczne. Powracają w nim kategorie przemocy i schronienia, samotności i wspólnotowości („współczujności”), mówienia i milczenia, a także refleksja nad samą możliwością zabrania głosu – możliwością rzeczywistej konfrontacji z kolejnymi dyskursami kształtującymi nasze pola kognitywno-językowe. Niniejszy artykuł stanowi próbę wglądu w wyłaniające się w trulach głosy i w zachodzące pomiędzy nimi relacje. Do ich odczytania zaproponowana zostaje kategoria pogranicza-w-nas, ujmowanego nie przez pryzmat konkretnej przestrzeni fizyczno-historycznej, lecz jako wyobrażona sfera wewnętrznego autonamysłu, w której przeplatają się, zderzają i załamują kolejne porządki dyskursu. Należałoby zatem mówić tu właściwie o mnogich pograniczach-w-nas, o liniach demarkacyjnych pomiędzy ścierającymi się narracjami, o miejscach, w których gnieżdżą się maski, a słowa wychodzą poza odgórnie nakładane sensy. Pogranicza-w-nas – jako przestrzenie epistemicznego zgrzytu i przyjrzenia się temu wszystkiemu, co organizuje nasze mówienie i myślenie – stają się tym samym par excellence przestrzeniami poezji. Na pierwszym miejscu są one jednak bezpośrednim spotkaniem z rzeczywistością osobistej petite misère, a dopiero później próbą wyzwania tego, co hegemoniczne.