Funkcje literatury kaszubskiej, jej potencjał edukacyjny i wykorzystanie mediów elektronicznych do jej propagowania

  • Artur Jabłoński Akademia Pomorska w Słupsku
Słowa kluczowe: Kaszubi, literatura kaszubska, tożsamość, edukacja, media elektroniczne

Abstrakt

Podstawową funkcją kaszubskojęzycznej literatury od samych jej początków – to jest już od ponad 170 lat – aż po dzień dzisiejszy wydaje się być zachowanie własnego „ja” Kaszubów, którzy dzięki więzi wywodzącej się z dziedzictwa kulturowego są odrębną wspólnotą etniczną. Czytelne dla literatury kaszubskiej motywy, figury czy obrazy, które wykształciły się w jej obrębie i są źródłem jej siły i kreacji, tworzą bogatą strukturę znaczeń oraz pretendują tę literaturę do pełnienia funkcji mitotwórczych. Współcześnie w literaturze kaszubskiej jak w lustrze odbijają się zmiany zachodzące w samoświadomości kulturowej najmłodszego pokolenia jej twórców i odbiorców. Literatura próbuje „oswajać” zjawiska globalne z impetem wdzierające się w kaszubską przestrzeń kulturową. W edukacji szkolnej język kaszubski i literatura w nim tworzona zagościły na stałe z początkiem lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Brakowało jednak nowych tekstów literackich kaszubskich autorów, a w szczególności prozy. Środowiska kaszubskie zareagowały na ten brak, organizując w 1995 roku Ogólnopolski Konkurs Prozatorski im. Jana Drzeżdżona. Dopiero w 2001 roku światło dzienne ujrzał pierwszy podręcznik z ćwiczeniami Kaszëbë. Zemia i lëdze. Podręcznik do języka kaszubskiego z ćwiczeniami, napisany przez nauczycielkę Danutę Pioch z myślą o dzieciach z klas I–III szkoły podstawowej. Zaraz potem zaczęło pojawiać się mnóstwo kolejnych podręczników i wypisów z literatury. Osobnym niemal już zjawiskiem staje się literatura kaszubska tworzona na potrzeby szkoły czy też raczej dla „odbiorcy szkolnego”. Krąg czytelników literatury kaszubskiej jest ograniczony. Kaszubszczyznę wprowadzono do systemu oświaty stosunkowo niedawno, zatem szczególnego rodzaju analfabetyzm wśród dorosłych użytkowników języka kaszubskiego, nieczytanie i niepisanie w tym języku, jest powszechne. Dlatego ważne dla literatury kaszubskiej są nowoczesne metody jej upowszechniania: media elektroniczne, audiobooki czy e-książki. Kaszubski bohater literacki stał się także postacią z gry komputerowej Stark Remus. Nowoczesne techniki, w tym media elektroniczne, są również pomocne w procesach edukacyjnych. Ich właściwe wykorzystanie może wzmocnić siłę przekazu literackiego tekstu, a co za tym idzie – także moc namysłu tożsamościowego Kaszubów.

Bibliografia

Akademia Bajki Kaszubskiej, 2011, http://www.akademiabajkikaszubskiej.pl/ [dostęp: 29.04.2015].

Andersen H.Ch., 1996, Brzëgné kôcza, dolm. J. Labuda, Głodnica–Gdiniô: Wydawnictwo Region.

Baska-Borzyszkowska F., 2013, Usôdzczi na wdôr…, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Ceynowa F.S., 2007, Rozmowa Polôcha z Kaszëbą. Rozmowa Kaszëbë z Polôcha, Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Drzeżdżon J., 1986, Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Drzeżdżon J., 1993, Twôrz Smatka, Gdańsk: Wydawnictwo Arkona.

Drzeżdżon J., 2007, O etniczności [w:] Twarze Drzeżdżona, red. R. Mistarz, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Drzeżdżon R., 2009, Niesama, „Zymk” nr 8.

Drzeżdżon R., Fopke T., 2010, Rómka & Tómka Kôrbiónka z felietónowi polëcë, Gdynia: Wydawnictwo Region.

Fópka T., Prëczkowsczi E., Stachursczi J. (red.), 2003, Piesnie Rodny Zemi, Banino: Wydawnictwo Rost.

Grucza E., 2007, Literackie teksty kaszubskie i nauka kaszubszczyzny w szkołach podstawowych. Oczekiwania – programy – praktyka dydaktyczna [w:] Literatura kaszubska w nauce – edukacji – życiu publicznym, red. Z. Zielonka, Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Jablonsczi A., 2013, Namerkôny, Gdynia: Wydawnictwo Region.

Jablonsczi A., 2014, Namerkôny, roman czëtają: P. Cyskowsczi, A. Hébel, É. Jablonsczi, J. Jablonsczi, A. Jónkowskô, N. Ladowskô, M. Kropidłowskô, M.T. Meyer, K. Róda ë autór, http://radiokaszebe.pl/namerkony-dzel-1-roman-artura-jablonsczego/ [dostęp: 29.04.2015].

Janke S., 2014, Żôłti kam, http://radiokaszebe.pl/zolti-kam-stanislawa-janke-na-antenie-radia-kaszebe/ [dostęp: 29.04.2015].

Kalinowski D., 2014a, Mity fundacyjne w literaturze kaszubskiej [w:] Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni, red. D. Kalinowski, M. Mikołajczak, A. Kuik-Kalinowska, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Kalinowski D., 2014b, Nowy naród nad Bałtykiem. Kaszubskie powieści Artura Jabłońskiego, „Porównania” nr 15.

Kalinowski D., 2014c, Raptularz kaszubski, Gdańsk: Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.

Kożyczkowska A., 2013, Kulturowe znakowanie człowieka: szkic na marginesie książki Namerkôny Artura Jabłońskiego, „Rocznik Ruskiej Bursy”.

Kucharski R., Natrzecy J., 2009, Szczenia Swiaców, Bytów: Kurier.

Kucharski R., Nowotnik M., 2015, Akademiô błotowëch żółwiów, Bytów: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Kuik-Kalinowska A., Kalinowski D., 2009, Od Smętka do Stolema. Wokół literatury Kaszub, Gdańsk: Instytut Kaszubski Słupsk: Akademia Pomorska.

Kuik-Kalinowska A., 2011, Tatczëzna. Literackie przestrzenie Kaszub, Gdańsk: Instytut Kaszubski, Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej.

Kuik-Kalinowska A., 2014, Stolemy. Kamienie w świecie literackiej wyobraźni Kaszub [w:] Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni, red. D. Kalinowski, M. Mikołajczak, A. Kuik-Kalinowska, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.

Linkner T., 1996, Heroiczna biografia Remusa. W zwierciadle mitu i kaszubskich wierzeń, Gdańsk: Oficyna Czec.

Lipski T., 1990, Remusowi króm. Wypisy z literatury kaszubskiej dla nauczycieli języka polskiego, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Majkowski A., 1938, Żëcé i przigodë Remusa, Toruń: Stanica.

Makurat H., 2010, Chléw, Gdynia: Wydawnictwo Region.

Makurat H., 2011, Testameńtë Jimaginacji, Kartuzy: Oficyna Czec.

Mëszk W., 2014, Kôrbiónka z anioła [w:] Lëdze są lëdzama, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Meyer M.T., 2013, Zamkłô w słowach, Gdynia: Wydawnictwo Region.

Mistarz R., 2014, Dokonania i wyzwania edukacji kaszubskiej, „Edukacja Pomorska. Biuletyn Centrum Edukacji Nauczycieli” nr 64/65.

Natrzecy J., Rolbiecki K., 2012, Arbata, Bytów: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Patok J., 2014, Figle gnieżdżewsczich gburów, czyta T. Fopke, http://radiokaszebe.pl/figlegniezdzewsczich-gburow/ [dostęp: 29.04.2015].

Paždjerski D.V. (red.), 2010, Opowiédz mie bôjka. Opowiedz mi bajkę, tłum. D, Pioch, Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury.

Pioch D., 2001, Kaszëbë. Zemia i lëdze. Podręcznik do języka kaszubskiego z ćwiczeniami, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie i Oficyna Czec.

Potrëkus G., 2012, Zderzenia, Gdynia: Wydawnictwo Region.

Prëczkowsczi E., 2003, Niech jidą midzë lëdzy [w:] Piesnie Rodny Zemi, wyb., oprôc. T. Fópka, E. Prëczkowsczi, J. Stachursczi, Banino: Wydawnictwo Rost.

Pryczkowska E., Wejer T., Formela D., 2012, W krôjnie Grifa. Téatrowé scenarniczi, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Pryczkowski E. (red.), 1996, Dërchôj królewiónko. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi, Gdynia: Wydawnictwo Szos.

Rompski J., 2009, Dramaty kaszubskie, oprac. A. Kuik-Kalinowska, D. Kalinowski, J. Treder, Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Schramke G., 2006, Snienia. Dniownik z emigracjë, „Zymk” nr 5.

Schramke G., 2014, Cegła na cegle [w:] Lëdze są lëdzama, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Treder J. (red.), 2002, Język kaszubski: poradnik encyklopedyczny, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Treder J., 2007, Wstęp [w:] F.S. Ceynowa, Rozmowa Polôcha z Kaszëbą. Rozmowa Kaszëbë z Polôcha, Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Wosiak-Śliwa R., Cybulski M., 1992, Kaszubski język literacki. Podręcznik dla lektoratów, Gdańsk: Oficyna Wydawnicza Graf.

Zgłoś dziecko na język kaszubski, 2015, http://kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/1051 [dostęp: 29.04.2015].

Żelazny W., 2006, Etniczność. Ład, konflikt, sprawiedliwość, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Opublikowane
2015-12-15
Jak cytować
Jabłoński, A. (2015). Funkcje literatury kaszubskiej, jej potencjał edukacyjny i wykorzystanie mediów elektronicznych do jej propagowania. Ars Educandi, (12), 11-20. https://doi.org/10.26881/ae.2015.12.01
Dział
Artykuły i rozprawy