Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweJan Sebastian Bach – bohater kultury popularnej
Słowa kluczowe:
popkultura, Jan Sebastian Bacha, muzyka rockowa i popowa, film, kino, reklamaAbstrakt
Jedną z charakterystycznych właściwości kultury popularnej jest jej różnorodność, wielokształtność i wielowarstwowość, efekt między innymi niepohamowanej inkluzji praktycznie wszystkich przejawów ludzkiej aktywności. Szczególnym działaniem, wyjątkowo podatnym na popkulturową inkluzję, jest to, które pod tym czy innym względem znacząco się wyróżnia, jest niezwykłe, nieprzeciętne, wyjątkowe, przekraczające normalne miary i granice. Kultura popularna buduje na tym, co odstaje od innych, co przewyższa innych, co wyrasta ponad lub nie dorasta. Jako taka, przyciąga i przykuwa uwagę, intryguje, ciekawi, magnetyzuje, szokuje, trzyma w napięciu, wciąga, przeraża, fascynuje. Zdaniem autorów artykułu emblematycznym przykładem tak rozumianej inkluzji są popkulturowe losy muzyki Johanna Sebastiana Bacha (1685–1750), reprezentanta kultury wysokiej, twórcy ze wszech miar wyjątkowego. W podjętych w tym tekście rozważaniach na przykładach muzyki pop-rockowej, reklamy i kina szukamy odpowiedzi na pytanie: co jeszcze – obok wyjątkowej wyjątkowości Bacha – sprawia, że popkultura wciąga w swoje wiry jego twórczość?
Downloads
Bibliografia
Adamczyk M.D., Kapitał kulturowy jako czynnik reprodukcji nierówności społecznych w teorii Pierre’a Bourdieu [w:] Przemiany społeczne w Polsce i ich konsekwencje: perspektywa socjologiczna, red. J. Grotowska-Leder, E. Rokicka, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 13–30.
Barber E., Bach and the B-A-C-H Motive, „Bach. The Journal of the Riemenschneider Bach Institute” 1971, nr 2, s. 3–5.
„BBC Music Magazine”, The 50 Greatest Composers of All Time, https://www.classical-music.com/composers/50-greatest-composers-all-time/#GREAT (dostęp: 2.08.2024).
Benavides V., Evil Bach [w:] Music and Audiovisual Culture, red. E. Encabo, Cambridge Scholars Publishing, Cambridge 2015, s. 144–166.
Beyond the Soundtrack – Representing Music in Cinema, red. D. Goldmark, L. Kramer, R. Leppert, University of California Press, Berkeley–London 2007.
Borghesi M., J.S. Bach’s Well-Tempered Clavier in TV Commercial Advertisement, „Gli spazi della musica” 2023, nr 12, s. 216–236.
Bourdieu P., Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłoś, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2022.
Bourdieu P., Wacquant L.J.D., Zaproszenie do socjologii refleksyjnej, przeł. A. Sawisz, Oficyna Naukowa, Warszawa 2001.
Boyd A., Bringing back Bach, https://www.alineboyd.com/blog/bringing-back-bach (dostęp: 1.03.2026).
Brown-Montesano K., Terminal Bach: Technology, Media, and the ‘Goldberg Variations’ in Postwar American Culture, „Bach: Journal of the Riemenschneider Bach Institute” 2019, nr 1, s. 81–117.
Cenciarelli C., ‘What Never Was Has Ended’: Bach, Bergman, And The Beatles In Christopher Müch’s ‘The Hours And Times’, „Music & Letters” 2013, nr 1, s. 119–137.
Cenciarelli C., Bach and Cigarettes: Imagining the Everyday in Jarmusch’s Int. Trailer. Night, „Twentieth-Century Music” 2011, nr 2, s. 219–243.
Cenciarelli C., Dr. Lecter’s Taste for ‘Goldberg,’ or: The Horror of Bach in the Hannibal Franchise, „Journal of the Royal Musical Association” 2012, nr 1, s. 107–34.
Chazelle B., A Cosmologist of Music: 29 of My Favorite Things by Bach, The on Being Project, 26.10.2014, https://onbeing.org/blog/a-cosmologist-of-music-29-of-my-favorite-things-bybach/ (dostęp: 20.09.2025).
Cressy Th. A., Baroque Pop and Psychedelia: Bachian Pastness, Prestige, and Hybridity, „Bach: Journal of the Riemenschneider Bach Institute” 2023, nr 1, s. 17–75.
Dlaczego kocham Bacha?, podcast JerzoBrzmienia Jerzego Sosnowskiego, Radio Nowy Świat, nr 5 (16.05.2022), 25 (21.11.2022), 51 (15.05.2023), 75 (6.11.2023), 122 (20.10.2024),
Doering J.M., Status, Standards, and Stereotypes: J.S. Bach’s Presence in the Silent Era, „Bach: Journal of the Riemenschneider Bach Institute” 2019, nr 1, s. 5–31.
Elferen I. van, The Gothic Bach, „Understanding Bach” 2012, nr 7, s. 9–20.
Elstermann K., Bach bewegt. Der Komponist im Film, BeBra Verlag, Berlin 2025.
Film Polski.pl. Internetowa Baza Filmu Polskiego, Johann Sebastian Bach. Filmografia, https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111634 (dostęp: 9.10.2025).
Gottwald C., Mythos Bach [w:] Bach und die Moderne, red. D. Schnebel, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 9–19.
Greig D., Baroque Music in Post-War Cinema. Performance Practice and Musical Style, Cambridge University Press, Cambridge–New York 2021.
Haak M. van den, ‘Putting Radiohead Next to Bach.’ Perceptions of Cultural Hierarchy Unravelled with a Ranking Task, „Journal of Cultural Analysis and Social Change” 2020, nr 1, s. 1–14, https://jcasc.com/index.php/jcasc/article/view/46 (dostęp: 4.03.2026).
Hermes J., Teurlings J., The Loss of the Popular: Reconstructing Fifty Years of Studying Popular Culture, „Media and Communication” 2021, nr 3, s. 228–238.
How Did They Vote?, „BBC Music Magazine” z 30 października 2029 r., s. 44–47, https://www.pressreader.com/uk/bbc-music-magazine/20191030/ (dostęp: 2.08.2025).
Johann Sebastian Bach, „Suite No 1 in G Major BWV 1007. Prelude” in Films and More, https://www.youtube.com/watch?v=_AGHRtoLd3g (dostęp: 9.10.2025).
Kupfer P., „Good Hands”: The Music of J.S. Bach in Television Commercials, „Bach: Journal of the Riemenschneider Bach Institute” 2019, nr 2, s. 275–302.
Lutosławski W., wypowiedź w ramach rozdziału Współcześni muzycy o Bachu [w:] Jan Sebastian Bach, red. Z. Lissa, Czytelnik, Warszawa 1951, s. 143–144.
Majewski J., Kanony śmierci. Słowo o chrystologii „Wariacji goldbergowskich” Jana Sebastiana Bacha, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2019.
Majewski J., Muzyka w piekle. Wariacje na tematy Jana Sebastiana Bacha, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2025.
Markham M., Bach Anxiety. A Meditation on the Future of the Past [w:] Rethinking Bach, red. B. Varwig, Oxford University Press, New York 2021, s. 337–386.
Naxos, Classical Movies in Music. Johann Sebastian Bach, https://www.naxos.com/musicinmoviescomplist.asp?letter=B (dostęp: 2.08.2024).
Neumeyer D., Buhler J., Meaning and Interpretation of Music in Cinema, Indiana University Press, Bloomington 2015.
Oron A. (oprac.), Bach’s Music in Soundtracks – Index by Year, https://www.bach-cantatas.com/~bachcant/Movie/Year.htm (dostęp: 29.12.2024).
Palmer E., JS Bach Named as the Greatest Composer of All Time by Today’s Leading Composers, „Pianist Magazine”, 29.10.2019, https://www.pianistmagazine.com/news/js-bach-named-as-the-greatest-composer-of-all-time-by-todays-leading-c/ (dostęp: 1.03.2026).
Parker H.N., Toward a Definition of Popular Culture, „History and Theory” 2011, nr 2, s. 147–170.
Powers D., The Problem of Popular Culture, „Communication Theory” 2022, nr 4, s. 461–470.
Rosen Ch., The Greatest Inventor, „The New York Review of Books” z 9 października 1996, https://www.nybooks.com/articles/1997/10/09/the-great-inventor/ (dostęp: 4.03.2026).
Sawicka M., Pojęcie kultury emocjonalnej jako narzędzie analizy socjologicznej, „Kultura i Społeczeństwo” 2015, nr 1, s. 181–195.
Sipe T., Beethoven: Eroica Symphony, Cambridge University Press, Cambridge – New York 1998.
Storey J., Cultural Theory and Popular Culture. An Introduction, Routledge, London – New York 2021 (edycja dziewiąta).
The 50 Greatest Composers of All Time, „BBC Music Magazine” z 30.10.2019, s. 27–50, https://www.pressreader.com/uk/bbc-music-magazine/20191030 (dostęp: 2.08.2025).
Upton G.P., The Standard Oratorios. Their Stories, Their Music, and Their Composers. A Handbook, A.C. Mcclurg and Company, Chicago 1908.
Woehle A., Bach and the Beatles, „Schriftlich: Michigen Journal of German Studies”, 23.11.2022, https://sites.lsa.umich.edu/schriftlich-german-journal/bach-the-beatles/ (dostęp: 4.03.2026).
Yang S., Tracing the Shadows of Gothic Bach: An Overview of J.S. Bach’s Keyboard Music in American Horror Films, rozprawa doktorska, University of Nevada, Las Vegas 2022.
