Pierwotna religia Słowian jako religia henoteistyczna

Autor

Słowa kluczowe:

religia, wierzenia, Słowianie, Perun, henoteizm

Abstrakt

Celem artykułu jest określenie ogólnego charakteru pierwotnej religii Słowian. Historia wojen Prokopiusza z Cezarei, spisana jeszcze w okresie trwania pierwotnych wierzeń słowiańskich (VI w.), w toku przeprowadzonej analizy jawi się jako jedno z najważniejszych źródeł na temat tej religii, będące jednocześnie dość rzetelną próbą jej ogólnego scharakteryzowania, nieopartą na stereotypach, lecz zbudowaną poprzez skrupulatnie zebrane i usystematyzowane informacje płynące z różnych źródeł. Opis zawarty w Historii wojen znajduje poparcie w późniejszych tekstach, słownictwie i toponimii, pochodzących z różnych rejonów Słowiańszczyzny, wpisując się zarazem w obserwowany zwłaszcza w innych religiach indoeuropejskich schemat ewolucji treści religijnych, zgodny również z wpływem religijnym ludów stepowych, któremu podlegali Słowianie. Analiza źródeł przeprowadzona w artykule pozwoliła na określenie pierwotnej religii Słowian mianem religii henoteistycznej z dominującą rolą Peruna, będącego bogiem gromowładnym, a tym samym na podanie w wątpliwość opozycyjnych względem niej koncepcji politeistycznych, dualistycznych czy monoteistycznych.

 

Downloads

Download data is not yet available.

Biogram autora

Wojciech Miszczak - -

absolwent historii na Uniwersytecie Gdańskim. Zainteresowania badawcze:
religia Słowian, religie typu tradycyjnego, kultura i wierzenia ludowe, religijność wczesnego
średniowiecza.

Bibliografia

Źródła

Brzóstkowska A., Swoboda W., 1989, Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian, Wrocław.

Lewicki T. (tłum. i opr.), 1977, Źródła arabskie do dziejów Słowiańszczyzny, t. 2, cz. 2, Wrocław.

Ebon, Żywot św. Ottona z Bambergu, w: Żywoty św. Ottona z Bambergu, 2020, tłum. i opr. S. Rosik, Wrocław.

Helmold z Bozowa, 1974, Helmolda Kronika Słowian, tłum. i opr. A. Mazur, Warszawa.

Plezia M. (tłum. i opr.), 1952, Greckie i łacińskie źródła do najstarszych dziejów Słowian, cz. 1, Poznań–Kraków.

Prokopiusz z Cezarei, Historia wojen, 2013, tłum. i opr. D. Brodka, t. 1, Kraków.

Prokopiusz z Cezarei, Historia wojen, 2015, tłum. i opr. D. Brodka, t. 2, Kraków.

Literatura

Brodka D., Historia wojen, 2013, Wstęp, w: Prokopiusz z Cezarei, Historia wojen, t. 1, Kraków.

Brückner A., 1985, Mitologia słowiańska i polska, Warszawa.

Chwiłkowska E., 1978, Wiadomości perskiego pisarza Gardizi’ego (XI w.) o ludach wschodniej i środkowej Europy, „Slavia Antiqua”, t. 25.

Duczko W., 2006, Ruś wikingów. Historia obecności Skandynawów we wczesnośredniowiecznej Europie Wschodniej, Warszawa.

Drapelova P.G., 2021, Procopius on the Religion of the Early Slavs: Comparison with Other Barbarians, „Studia Ceranea”, nr 11.

Eliade M., 1993, Traktat o historii religii, Łódź.

Eliade M., 2007, Historia wierzeń i idei religijnych, t. 1, Warszawa.

Gieysztor A., 2006, Mitologia Słowian, Warszawa.

Iwanow W.W., Toporow W.N., 1974, Issliedowanija w oblasti slawianskich driewnostiej. Lieksiczeskije i frazeologiczeskije woprosy riekonstrukcji tiekstow, Moskwa.

Kowalski A.P., 2017, Kultura indoeuropejska. Antropologia wspólnot prehistorycznych, Gdańsk.

Loma A., 2004, Procopius about the supreme god of the Slavs (Bella VII 14, 23): Two critical remarks, „Zbornik Radova Vizantološkog Instituta”, nr 41.

Łowmiański H., 1986, Religia Słowian i jej upadek, Warszawa.

Łuczyński M., 2020, Bogowie dawnych Słowian. Studium onomastyczne, Kielce.

Łuczyński M., 2023, Mity Słowian. Śladami świętych opowieści przodków, Szczecin.

Malinowski G., 2024, Pierwotne wierzenia Słowian według Prokopiusza, https://www.youtube.com/watch?v=H_EYh7kERec&t=829s [dostęp: 9.11.2024].

Mianecki A., 2002, Ludowe kosmogonie, a problem religii Słowian zachodnich, „Literatura Ludowa”, nr 4–5(46).

Moszyński K., 1934, Kultura ludowa Słowian, t. 2, cz. 1, Kraków.

Moszyński L., 2006, Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa.

Nowakowski T., 2021, Historia kultury umysłowej w Europie wczesnego średniowiecza (476 – ok. 750 r.), Bydgoszcz.

Piętkowski P., 2017, Rzeki pomorskie w świetle źródeł historycznych i archeologicznych do końca XII wieku, Wrocław.

Rosik S., 2023, Od Swarożyca do Świętowita. Przemiany religii Słowian nadbałtyckich w X–XII wieku, Warszawa.

Sikorski D.A., 2023, Religie dawnych Słowian. Przewodnik dla poszukujących, Poznań.

Szyjewski A., 2003, Religia Słowian, Kraków.

Téra M., 2024, Perun – gromowładny bóg. Wstęp do dawnych wierzeń Słowian, Szczecin.

Tomicka J., Tomicki R., 1975, Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka, Warszawa.

Tomicki R., 1976, Słowiański mit kosmogoniczny, „Etnografia Polska”, t. XX, z. 1.

Tyszkiewicz L.A., 2009, Słowianie i Awarowie. Organizacja plemienna Słowian, Wrocław.

Urbańczyk P., 2023, Słowianie byli „produktem” przypadku historycznego!?, „Archeologia Polski”, t. 68.

Pobrania

Opublikowane

2025-12-29

Jak cytować

Miszczak, W. (2025). Pierwotna religia Słowian jako religia henoteistyczna. Progress, 1(16), 305–321. Pobrano z https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/Progress/article/view/13321