Style komunikacyjne podmiotów edukacji w perspektywie gender. Krytyczna analiza dyskursu

  • Sława Grzechnik Uniwersytet Gdański
Słowa kluczowe: hierarchizacja genderowa/nierówności, style komunikacyjne, porozumienie, szkoła

Abstrakt

Komunikowanie się jest procesem społecznym nieodłącznie związanym z procesem nauczania i uczenia się uczennic oraz uczniów. Style komunikacyjne nauczycielek oraz nauczycieli ujawniają androcentryzm w postaci genderowych nierówności wpisanych w logikę funkcjonowania pola społecznego, jakim jest klasa szkolna. W niniejszym artykule prezentuję style komunikacyjne urzeczywistniane przez nauczycielki i nauczycieli w interakcjach werbalnych z uczennicami oraz uczniami. Interakcje komunikacyjne są zhierarchizowane genderowo, co oznacza, że dziewczęta umiejscowione są w innych punktach badanego pola niż chłopcy. Wiąże się to z faktem, że w dyskursywnej przestrzeni klasy szkolnej tworzona jest spolaryzowana genderowo wiedza. Spleciona jest ona z nauczycielską władzą przy współudziale mocy „tradycyjnego” illusio, stanowiącego uprawomocnienie dla stosowanych stylów komunikacyjnych. Sposób użycia języka przez nauczycielki i nauczycieli odkrywa fenomen braku językowej wrażliwości etyczno-estetycznej oraz jakość relacji nauczycielsko-uczniowskich przyczyniających się do braku porozumieniapomiędzy podmiotami edukacji.

Bibliografia

Aleksander Z., 2009, Szansa na międzypokoleniowy dialog w kontekście rozumienia słów z zakresu moralności przez współczesne podmioty edukacyjne, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Bernstein B., 1990, Odtwarzanie kultury, tłum. Z. Bokszański, A. Piotrowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Bernstein B., 1975, Class, Code and Control,Toward a Theory of Educational Tramsmissions, Vol. 3, London–Boston: & Kegan Paul.

Bochno E., 2009, Stereotyp płci czy płeć języka? Szkolne interakcje komunikacyjne nauczyciela z uczennicami[w:] Koniec mitu niewinności. Płeć i seksualność w socjalizacji edukacji, red. L. Kopciewicz, E. Zierkiewicz, Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury ENETEIA.

Bourdieu P., 2005, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, tłum. P. Biłos, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Butler J., 2010, Walczące słowa i polityka performatywu, tłum. A. Ostolski, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Foucault M., 2002, Słowa i rzeczy. Archeologia nauk humanistycznych, tłum. T. Komendant, Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.

Foucault M., 2010, Bezpieczeństwo, terytorium, populacja, tłum. M. Herer, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Galasiński D., 2008, Man and the Language of Emotion, New York: Palgrave Macmillan.

Grzechnik S., 2014, Dyskursywne konstruowanie wiedzy zgodnie z logiką budowania męskiego habitusu uczniów w klasie szkolnej, „Ars Educandi” t. 11, red. H. Bougsiaa, L. Kopciewicz, M. Welenc.

Grzechnik S., 2015a, Pozycja aktów performatywnych oraz językowej wrażliwości etycznej w zhierarchizowanym rodzajowo-dyskursywnym polu klasy szkolnej. Krytyczna analiza dyskursu[w:] Codzienność, performatywność, demokracja. Pedagogika wobec norm życiowych i problematyki nienormatywności, red. L. Kopciewicz, B. Simlat-Żuk,Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe KATEDRA.

Grzechnik S., 2015b,Sprawstwo praktyk komunikacyjnych a kształtowanie się męskiego habitusu w klasie szkolnej. Krytyczna analiza dyskursu, „Wymiary męskości” nr 10.

Karwatowska M., Szpyra-Kozłowska J., 2005, Lingwistyka płci. Ona i on w języku polskim, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Klus-Stańska D., 2010, Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

Klus-Stańska D., 2012, Konstruowanie wiedzy w szkole, Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Kopciewicz. L., 2007, Rodzaj i edukacja. Studium fenomenograficzne z zastosowaniem teorii społecznej Pierre’a Bourdieu, Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP.

Kopciewicz L., 2011,Nauczycielskie poniżanie. Szkolna przemoc wobec dziewcząt, Warszawa: Wydawnictwo Difin.

Marody M., 1982, Język i wiedza potoczna w wyjaśnianiu zachowań, „Studia Socjologiczne” nr 3–4.

Tannen D., 1999, Ty nic nie rozumiesz! Kobieta i mężczyzna w rozmowie, tłum. A. Sylwanowicz, Poznań: Wydawnictwo W.A.B..

Opublikowane
2017-10-11
Jak cytować
Grzechnik, S. (2017). Style komunikacyjne podmiotów edukacji w perspektywie gender. Krytyczna analiza dyskursu. Ars Educandi, (14), 73-89. https://doi.org/10.26881/ae.2017.14.05