Uniwersyteckie Czasopisma NaukowePowstanie ludzkiej świadomości w kontekście ewolucji mowy
DOI:
https://doi.org/10.26881/bp.2025.3.02Słowa kluczowe:
ewolucja języka, dzielenie uwagi, hipoteza systemu neuronów lustrzanych, ‘oderwanie’, świadomość anoetyczna, auto-noetyczna i noetycznaAbstrakt
Artykuł przedstawia propozycję postrzegania rozwoju świadomości człowieka jako zjawiska powiązanego z ewolucją ludzkiej mowy. Omawia on rozwój języka w kategoriach ewolucyjnych, w oparciu o Teorię Umysłu (TU) (Premack and Woodruff 1978) – a zwłaszcza zjawiska ‘dzielonej uwagi’ (Tomasello 2019), Teorii Werbunku (Bickerton 2009) i Hipotezy Systemu Neuronów Lustrzanych (Arbib 2008). Oprócz tego, wyłonienie się języka oraz zestaw stopniowych zmian, analogicznych w swojej istocie do ewolucji biologicznej, są wykorzystane w artykule, aby przedstawić prawdopodobną hipotezę powstania ludzkiej świadomości. Ponadto, świadomość jest omawiana w odniesieniu do rodzajów pamięci (Tulving 1985) oraz w relacji do siebie samego i do świata otaczającego (Janczukowicz i Wenzel 2021). Z powyższych teorii wywiedziony jest zestaw tych cech umysłu, które – zgodnie z propozycją Wacewicza i Żywiczyńskiego (2015) – były kluczowe dla ewolucji języka, a w tym artykule są przedstawiane jako równie niezbędne dla rozwoju świadomości ludzkiej.
Downloads
Bibliografia
Altares, Guillermo (2023). “The enigma of the Lascaux Bird Man: The erection that embodies the mysteries of prehistoric art”. El Pais USA 30 March. Available at <https://english.elpais.com/opinion/2023-03-30/the-enigma-of-the-lascaux-bird-man>. Accessed 25.09.2024.
Arbib, Michael A. (2008). “Mirror neurons and language”. In: Brigitte Stemmer, Harry A. Whitaker (eds.). Handbook of Neuroscience of Language. London – Burlington, MA: Academic Press, Elsevier, 237–246.
Arbib, Michael A., Dorothy M. Fragaszy, Susan D. Healy, Dietrich Stout (2023). “Tooling and construction: From nut-cracking and stone-tool making to bird nests and language”. Current Research in Behavioural Sciences 5: 100121.
Bassett, Danielle S., Michael S. Gazzaniga (2015). “Understanding complexity in the human brain”. Trends in Cognitive Science 15/5: 200–209.
Bickerton, Derek (2009). Adam’s Tongue: How Humans Made Language, How Language Made Humans. New York: Hill and Wang.
Bloom, Paul (2018). Against Empathy: The Case for Rational Compassion. London: Vintage.
Bruner, Jerome (1986). Actual Minds, Possible Worlds. Cambridge, MA, London: Harvard University Press.
Corballis, Michael C. (2002). From Hand to Mouth. The Origins of Language. Princeton, NJ: Princeton University Press.
James, William (2010 [1890]). The Principles of Psychology. Vol. 1. Digireads.com Publishing.
Janczukowicz, Karolina, Ryszard Wenzel (2021). The Phenomenon of Consciousness: Educational Perspective. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Kurcz, Ida (2011). “Charakterystyka kompetencji językowej – reprezentacje umysłowe”. In: Ida Kurcz, Hanna Okuniewska (eds.). Język jako przedmiot badań psychologicznych: Psycholingwistyka ogólna i neurolingwistyka. Warszawa: Wydawnictwo SWPS “Academica”, 80–105.
Liebenberg, Louis (1990). The Art of Tracking: The Origin of Science. Claremont: David Philip.
Pinker, Steven (1994). The Language Instinct: How the Mind Creates Language. New York: William Morrow and Company.
Pinker, Steven, Paul Bloom (1990). “Natural languages and natural selection”. Behavioral and Brain Sciences 13: 707–726.
Premack, David, Guy Woodruff (1978). “Does a chimpanzee have a theory of mind?” The Behavioral and Brain Sciences 4: 515–526.
Seyfarth Robert M., Dorothy L. Cheney, Peter Marler (1980). “Vervet monkey alarm calls: Semantic communication in a free ranging primate”. Animal Behaviour 28/4: 1070–1094.
The British Museum (2018). “Lion Man”. In: Smart History, 30.03.2018. Available at <https://smarthistory.org/lion-man2/>. Accessed 25.09.2024.
Tomasello, Michael (2019). Becoming Human: A Theory of Ontogeny. Cambridge, MA – London: Belknap Press of Harvard University Press.
Tulving, Endel (1985). “Memory and consciousness”. Canadian Psychology 26/1: 1–12.
Wacewicz, Sławomir, Przemysław Żywiczyński (2015). “Language evolution: Why Hockett’s design features are a non-starter”. Biosemiotics 8/1: 29–46.
