Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweJęzykowy obraz śmierci zwierząt. Esej o tabuizacji w literaturze skierowanej do dzieci
DOI:
https://doi.org/10.26881/pwe.2025.61.13Słowa kluczowe:
śmierć zwierząt, tabu kulturowe, eufemizacja, literatura dla dzieciAbstrakt
The author examines changes in socio-cultural discourse on death. The analysis examines the use of euphemization and tabooization in children’s literature. The focus of the analysis was on the linguistic image of the world, which is revealed in the way death is conceptualized in the lexical, stylistic, and narrative layers of the examined texts. The visual aspects of selected publications are presented in a contextual approach as complementary factors to the verbal layer, potentially reinforcing the meanings generated by it. However, using a multimodal perspective allows us to capture the cooperation between different semiotic codes that co-create the emotional and cognitive dimension of the young reader’s reception of the text. The author also addresses the issue of attributing subjectivity to animals and how their voice is subordinated to an anthropocentric narrative perspective.
Downloads
Bibliografia
Literatura podmiotu
Erlbruch W. (2008), Gęś, śmierć i tulipan. Tłum. Ł. Żebrowski. Warszawa, Hokus‑Pokus.
Majchrzak B. (2013), Opowieść o Błękitnym Psie, czyli o rzeczach trudnych dla dzieci. Il. A. Chabros. Poznań, Papilon.
Nilsson U. (2008), Żegnaj, panie Muffinie! Tłum. A.-C. Tidholm, il. H. Dymel‑Trzebiatowska. Gdańsk, EneDueRabe.
Literatura kontekstowa
Bracia Grimm [Grimm Jacob Ludwig Karl, Grimm Wilhelm Karl] [ok. 1925], Śmierć kurki [w:] tychże, Trzy pióra. Baśń fantastyczna. Tłum. M. Rościszewski, il. H. Tom. Warszawa, F. Korn. https://tiny.pl/dc87v, 30.04.2024.
Centkiewicz C. (2016), Anaruk, chłopiec z Grenlandii. Warszawa, Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”.
Pisarski R. [2020], O psie, który jeździł koleją. Il. K. Bilska. Wyd. 4. Kraków, Wydawnictwo Greg.
Literatura przedmiotu
Bakke M. (2011), Studia nad zwierzętami: od aktywizmu do akademii i z powrotem? „Teksty Drugie”, 3.
Barcz A. (2013a), Posthumanizm i jego zwierzęce odgłosy w literaturze. „Teksty Drugie”, 1/2.
Barcz A. (2013b), Zwierzęta mają głos. „Teksty Drugie”, 1/2.
Barcz A. (2015), Wprowadzenie do zookrytyki (teorii zwierzęcych narracji). „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, 6.
Borkowski I. (2016), Dzisiaj oswoimy śmierć. Tanatopedagogiczna literatura adresowana do dzieci na współczesnym rynku książki. „Bibliotheca Nostra”, 1.
Borkowski I. (2020), Literatura o tematyce tanatycznej adresowana do najmłodszych – problemy dostępności, odbioru, recepcji na polskim rynku wydawniczym. „Filoteknos”, 10.
Cackowska M., Dymel‑Trzebiatowska H., Szyłak J. (red.) (2017), Książka obrazkowa. Wprowadzenie. Poznań, Instytut Kultury Popularnej.
Dziuban A. (2010), Społeczny obraz starości i postrzeganie własnego ciała w procesie starzenia się. Przegląd piśmiennictwa. „Gerontologia Polska”, 3.
Gorodetski W., Gorodetska K. (2024), Etyka śmierci w literaturze dziecięcej na materiale książki „Ostatni dżem babci”. „Zeszyty Studenckiego Ruchu Naukowego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach”, 33.
Grzybowski P.P. (2019), Praktyczne cele i aspekty kształcenia tanatologicznego pedagogów i nauczycieli. W: J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak (red.), Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym. Gdańsk, Via Medica.
Józefowicz A. (2016), Oswajanie z przemijaniem – temat śmierci we współczesnej literaturze dla dzieci. Terapeutyczne walory wybranych powieści. „Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka”, 3.
Kruszyńska E. (2012), Książka obrazkowa i jej rola w rozwoju dzieci – wprowadzenie w problematykę. „Warmińsko‑Mazurski Kwartalnik Naukowy. Nauki Społeczne”, 3.
Niemczynowicz‑Szkopek G. (2020), Tabu a świat niedorosłego odbiorcy. Rozmowa z dziećmi o cierpieniu, śmierci i samobójstwie na podstawie wybranych przykładów współczesnej literatury dziecięcej. W: E Rudnicka, H. Witkowska (red.), Autodestrukcja. Sytuacje graniczne we współczesnej kulturze. Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Niesporek‑Szamburska B. (2018), Obrazowanie śmierci w literaturze dziecięcej. W: K. Slany, (red.), Śmierć w literaturze dziecięcej i młodzieżowej. Warszawa, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Sikorska M. (2018), Czy każdy umiera w samotności? Motyw śmierci w książkach obrazkowych. W: K. Slany (red.), Śmierć w literaturze dziecięcej i młodzieżowej. Warszawa, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Slany K. (2018), Śmierć we współczesnej literaturze dla dzieci – łamanie tabu? W: K. Slany, (red.), Śmierć w literaturze dziecięcej i młodzieżowej. Warszawa, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Szaj P. (2023), O językach antropocenu – uwagi wstępne. „Annales Universitatis Pedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica”, 11.
Szumska D. (2024), Zmęczenie słowami? Polikodowość – wyzwanie badawcze lingwistyki (tekstu) XXI wieku? „Prace Językoznawcze”, 26.
Urbańczyk L. (2015), Śmierć w literaturze i kulturze dziecięcej, czyli o problemach dziecięcej tanatologii. „Amor Fati”, 1.
