Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweFotografia między dokumentem a doświadczeniem. Analiza medium pamięci na przykładzie wybranych cykli obozowych
Słowa kluczowe:
fotografia dokumentalna, medium pamięci, semiotyka obrazu, funkcje mediów, doświadczenie wizualneAbstrakt
Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o funkcję fotografii dokumentalnej w odniesieniu do cykli fotograficznych wykonanych na terenach byłych niemieckich obozów koncentracyjnych. Celem jest ukazanie fotografii jako medium pamięci, które z jednej strony pełni rolę dokumentu historycznego, a z drugiej – nośnika pamięci kulturowej. Poprzez analizę semiotyczną autor podejmuje próbę odczytania znaczeń zawartych w fotografiach pochodzących z omawianych cykli, wskazując, że zdjęcie należy postrzegać nie tylko jako image of record, lecz także jako image of memory. Doświadczenie wizualne jawi się jako kluczowy element pełnego odbioru analizowanego dzieła fotograficznego.
Downloads
Bibliografia
Assmann A., Cultural Memory and Western Civilization: Functions, Media, Archives, Cambridge University Press, Cambridge 2011.
Barthes R., Światło obrazu. Uwagi o fotografii, przeł. J. Trznadel, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2008.
Belting H., Bild-Anthropologie. Entwürfe für eine Bildwissenschaft, Wilhelm Fink Verlag, München 2001.
Cartier-Bresson H., The Decisive Moment, Simon & Schuster, New York 1952.
Cassirer E., An Essay on Man: An Introduction to a Philosophy of Human Culture, Yale University Press, New Haven–London 1967.
Chesterton G.K., Orthodoxy, John Lane, London 1908.
Eliade M., The Sacred and the Profane: The Nature of Religion, Harcourt, New York 1957.
Enikowski F., Msza Żałobna, Wydawnictwo Miejskie, Gdańsk 1972.
Maurice Halbwachs. On Collective Memory, red. L.A. Coser, University of Chicago Press, Chicago 1992.
Hirsch M., Family Frames: Photography, Narrative, and Postmemory, Harvard University Press, Cambridge 1997.
Janiak M., Fotografia jako medium sztuki i społecznego oddziaływania. On metaphysics in Ireneusz Zejżdżałka’s photographs from the album Sedimentation, „Media Biznes Kultura” 2024, nr 1(16), s. 157–169.
Lyotard J.F., The Differend: Phrases in Dispute, University of Minnesota Press, Minneapolis 1988.
Reinartz D., totenstill. Bilder aus den ehemaligen deutschen Konzentrationslagern (1987–1993), Steidl Verlag, Göttingen 1994.
Sontag S., On Photography. Farrar, Straus and Giroux, Macmillan Publishers, New York 1977.
Treppa Z., Obraz jako medium wprowadzające w misterium, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2017.
Zelizer B., From the Image of Record to the Image of Memory: Holocaust Photography, Then and Now [w:] Picturing the Past: Media, History and Photography, red. B. Brennen, H. Hardt, University of Illinois Press Urbana & Chicago IL, Champaign 1999.
Źródła internetowe:
Belting H., Iconic Presence, Real Presence (wykład), https://www.youtube.com/watch?v=gjBm3RMronc (dostęp: 31.10.2025).
Cohen A., NOW (Death Camps – Auschwitz Birkenau), 1994, gelatin silver print, Smart Museum. of Art, University of Chicago, https://smartmuseumprojects.arts.uchicago.edu/audio/alan-cohen-now-death-camps-auschwitz-birkenau-1994/ (dostęp: 31.10.2025).
Konopka B., wypowiedź w filmie W. Śliwczyskiego, Eryk, https://www.youtube.com/watch?v=I836-9Ibs3g (dostęp: 31.10.2025).
Mehring C., komentarz do Now (Death Camps – Auschwitz-Birkenau) A. Cohena, 1994, digital project, Smart Museum of Art, University of Chicago, https://smartmuseumprojects.arts.uchicago.edu/audio/alan-cohen-now-death-camps-auschwitz-birkenau-1994/ (dostęp: 31.10.2025).
Reinartz D., Photographing what is, F.C. Gundlach Foundation, https://fcgundlach.de/en/dirk-reinartz-photographing-what-is (dostęp: 31.10.2025).
United States Holocaust Memorial Museum, Liberation of Nazi Camps, https://encyclopedia. ushmm.org/content/en/article/liberation-of-nazi-camps (dostęp: 31.10.2025).
Yad Vashem, The Holocaust – Facts and Figures, https://www.yadvashem.org/holocaust/about/facts-and-figures.html (dostęp: 31.10.2025).
