Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweFascynacja Herdera pieśniami ludowymi i jej wpływ na krąg uczonych w Inflantach
DOI:
https://doi.org/10.26881/sgg.2025.52.01Słowa kluczowe:
kolekcja inflancka Herdera, łotewskie pieśni ludowe, Ryga, sieci intelektualistów oświecenia, identyfikacja autorów rękopisówAbstrakt
Przy udziale pracujących w Inflantach intelektualistów – miejscowych literatów – Herderowi udało się zorganizować zimą 1777/1778 akcję zbierania łotewskich (także estońskich) pieśni ludowych. Z nadesłanych mu tekstów, z których część zachowała się do dziś w Berlinie w Bibliotece Państwowej Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kultury, umieścił w drugiej części swego zbioru pieśni wybór tekstów zatytułowanych Pieśń wiosenna i Fragmenty pieśni łotewskich. Korpus rękopisów, przechowywany w Berlinie, zawiera przedstawioną tu korespondencję inflanckich, w większości zidentyfikowanych uczonych. Tę grupę osób można uznać za doskonały przykład funkcjonującego kręgu intelektualistów w okresie oświecenia.
Downloads
Bibliografia
Źródła archiwalne
LNA LVVA [Latvijas Nacionālā arhīva Latvijas Valsts vēstures arhīvs], 4038, 2, 382.
LNA LVVA [Latvijas Nacionālā arhīva Latvijas Valsts vēstures arhīvs], 4038, 2, 304.
Nachlass Johann Gottfried Herder: Kapsel Nr. XIV, 49–53, Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz.
Dzieła Herdera
Herder, Johann Gottfried (2002): Dziennik mojej podróży z roku 1769, przeł. Magdalena Kurkowska, opracował i posłowiem opatrzył Tadeusz Namowicz, Olsztyn: Borussia.
FHA [Frankfurter Herder-Ausgabe].
Johann Gottfried Herder (1985–2000): Werke in zehn Bänden, hrsg. v. Günter Arnold et al., Frankfurt a. M.: Deutscher Klassiker Verlag.
Herder, Johann Gottfried (1987): Wyjątki z listów o Osjanie i pieśniach dawnych ludów, przeł. Barbara Płaczkowska. W: Wybór pism, Wrocław i in.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Opracowania
Arbusow, Leonid (1953): Herder und die Begründung der Volksliedforschung im deutschbaltischen Osten. W: Erich Keyser (Hg.), Im Geiste Herders. Gesammelte Aufsätze zum 150. Todestage J. G. Herders, Kitzingen a. M.: Holzner, 129–256.
Berkholz, Christian August (1867): Beiträge zur Geschichte der Kirchen und Prediger Riga’s. Erste Abtheilung. Geschichte der einzelnen Kirchen nebst chronologischem Verzeichnis der Prediger und statistischen Auszügen aus den Kirchenbüchern, Riga: Häcker.
Paškevica, Beata (2003): Die Sammlung von Volksliedern im lettischen Livland. Herders Helfer in den Jahren 1777 und 1778. W: Klaus Garber / Martin Klöker (Hg.), Kulturgeschichte der baltischen Länder in der frühen Neuzeit, Tübingen: Niemeyer, 229–243.
Paškevica, Beata (2017): Latviešu tautasdziesmu teksti, to pierakstītāji un sūtītāji J. G. Herderam „Tautasdziesmu” izdevuma vajadzībām. W: Raivis Bičevskis (red.), Vienotība un atšķirība: Johana Gotfrīda Herdera filozofija, Riga: FSI, 273–335.
Paškevica, Beata (2018): Herdera un Stendera nesastapšanās konteksti (Kontexte der Nichtbegegnung von Herder und Stender, in lettischer Sprache). W: Māra Grudule (red.), Gothards Frīdrihs Stenders (1714–1796) un apgaismība Baltijā Eiropas kontekstā = Gotthard Friedrich Stender (1714–1796) und die Aufklärung im Baltikum im europäischen Kontext, Rīga: LU, Literatūras, folkloras un mākslas institūts, 307–316.
Renner, Kaspar (2017): „Ausweg zu Liedern fremder Völker”. Antikoloniale Perspektiven in Herders Volksliedprojekt. W: York-Gothart Mix (red.), Herder – Raynal – Merkel. Transformationen der Antikolonialismusdebatte in der europäischen Aufklärung, Heidelberg: Winter, 107–142.
Renner, Kaspar (2023): Herder in Riga. Zur Konstellation der frühen philosophischen, homiletischen, pädagogischen und ästhetischen Schriften. Mit einem Ausblick auf das Volksliedprojekt. Publikacja cyfrowa: Herder in Riga, dostęp: 13.05.2025.
Stavenhagen, Kurt (1925): Herder in Riga. Rede, gehalten zum Festaktus des Herder-Institutes am 4. September 1922 (= Abhandlungen des Herder-Instituts 1,1), Riga: G. Löffler.
Tischer, Anuschka (2011): Der Sammler als Aufklärer: das Leben und Wirken Heinrich Baumanns (1716–1790). W: Aufklärer im Baltikum. Europäischer Kontext und regionale Besonderheiten, Ulrich Kronauer (Hg.), Heidelberg: Universitätsverlag Winter.
Zaremba, Michael (2002): Johann Gottfried Herder. Prediger der Humanität, Köln; Weimar–Wien: Böhlau Verlag.
Ziesemer, Walther; Henkel, Arthur (Hg.) (1956): Johann Georg Hamann. Briefwechsel, Bd. 2, Wiesbaden et al.: Insel-Verlag.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Copyright by Instytut Filologii Germańskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
