Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweRefleksje na temat historii kodyfikacji
DOI:
https://doi.org/10.26881/gsp.2026.1.02Słowa kluczowe:
kodyfikacja, prawo prywatne, prawo handlowe, postępowanie cywilne, porównawcza historia prawa – Francja, Niemcy, Belgia, NiderlandyAbstrakt
Ze względu na znaczenie kodyfikacji konieczne są dalsze badania w tym zakresie, w tym ponowna ocena dotychczasowych opracowań. Nawet jeśli odróżnimy prawdziwą kodyfikację od kompilacji, istniejące definicje są problematyczne. Obejście tego problemu poprzez wykorzystanie francuskiego kodeksu cywilnego z 1804 r. jako wzorca nie jest pomocne, ponieważ był to tekst nietypowy. W opracowaniu przeanalizowano doświadczenia czterech krajów Europy Zachodniej w zakresie kodyfikacji prawa prywatnego, prawa handlowego i postępowania cywilnego. Wskazano wady krajowych historii prawa oraz podkreślono potrzebę stworzenia porównawczej historii prawa, która mogłaby służyć jako alternatywna historia oparta na faktach, a nie spekulacjach. Ilustruje to analiza różnic między pojedynczymi autorami a komisjami jako twórcami projektów kodeksów oraz wpływu grup lobbingowych na ich pracę. Empiryczne badanie kodyfikacji pokazuje, że wiele powszechnie przyjętych przekonań na temat kodyfikacji jest błędnych, przynajmniej w odniesieniu do kodeksów i krajów objętych niniejszym badaniem.
Downloads
Bibliografia
Ahcin C., Zur Entstehung des bürgerlichen Gesetzbuchs für das Königreich Sachsen von 1863/1865, Frankfurt 1996.
Beignier B., “Le nouveau Code de procédure civile: un droit des professeurs?” [in:] 1806–1976–2006. De la commémoration d’un code à l’autre: 200 ans de procédure civile en France, eds. L. Cadiet, G. Canivet, Paris 2006, pp. 35–46.
Blaufarb R., The Great Demarcation: The French Revolution and the Invention of Modern Property, Oxford 2016.
Brandsma F., “‘Een Basterd Code Napoleon’? Het Wetboek Napoleon ingerigt voor het Koningrijk Holland” [in:] Nederland in Franse schaduw: recht en bestuur in het Koninkrijk Holland (1806–1810), eds. J. Hallebeek, B. Sirks, Hilversum 2006, pp. 221–247.
Brood P., de Wolde M., Scheiden doet lijden. Vier eeuwen echtscheidingsmisère, Amsterdam 2014.
Bruyère E., Principes, esprit et controverses. L’Avant-projet de Code civil de François Laurent ou l’oeuvre séditieuse d’un libre-penseur, Leuven [forthcoming].
Cabrillac R., Les codifications, Paris 2002.
Carbonnier J., “La codification dans les états de droit: le cas français,” L’Année canonique 1995–1996, vol. 38, pp. 91–96.
Carbonnier J., “Le Code civil” [in:] Le Code civil, 1804–2004. Livre du bicentenaire, eds. Cour de cassation et al., Paris 2004, pp. 30–45.
Catach N., Histoire de l’orthographe française, Paris 2001.
Chartier J.-L., Portalis: le père du Code civil, Paris 2004.
Chavannes R., E.M. Meijers and the recodification of the Dutch civil code after World War II: Renewal’s only victory?, modern history thesis, Oxford University, Oxford 1997, http://www.chavannes.net/assets/meijers.pdf [accessed: 23.11.2025].
Collins I., Napoleon and his parliaments, London 1979.
Cornu G., “L’avènement du nouveau Code de procédure civile. La codification” [in:] Le nouveau Code de procédure civile: vingt ans après, ed. Cour de cassation, Paris 1995.
Coutant É., L’Alsace et la Moselle: terrains d’expérimentation de la réforme du droit civil et commercial français (1918–1975), unpublished PhD thesis, Université de Bordeaux, Bordeaux 2018, https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-02927769 [accessed: 23.11.2025].
Dahlmanns G., “Verfahrensrecht. Deutschland” [in:] Handbuch der Quellen und Literatur der neueren europäischen Privatrechtsgeschichte, Bd. III/2, ed. H. Coing, München 1982, pp. 2615–2697.
Dahlmanns G., “Verfahrensrecht. Frankreich” [in:] Handbuch der Quellen und Literatur der neueren europäischen Privatrechtsgeschichte, Bd. III/3, ed. H. Coing, München 1982, pp. 2489–2580.
Duve T. (ed.), Entanglements in Legal History: Conceptual Approaches, Frankfurt 2014.
Fauvarque-Cosson B., Patris-Godecho S., Le Code civil face à son destin, Paris 2006.
Florijn E., Ontstaan en ontwikkeling van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, Maastricht 1995.
Gardiner G., Martin A. (eds.), Law reform now, London 1963.
Guinchard S., Drago G., “Droit constitutionnel et procédure civile” [in:] Répertoire de procédure civile, Dalloz 2018, https://www.dalloz.fr/documentation [accessed: 23.11.2025].
Halpérin J.-L., Five Legal Revolutions since the 17th Century: An Analysis of a Global Legal History, Cham 2014.
Halpérin J.-L., The French Civil Code, Abingdon 2006.
Halpérin J.-L., “Le Code de procédure civile de 1806: un code de praticiens?” [in:] 1806–1976–2006. De la commémoration d’un code à l’autre: 200 ans de procédure civile en France, eds. L. Cadiet, G. Canivet, Paris 2006, pp. 23–34.
Halpérin J.-L., “Le droit privé de la Révolution: héritage législatif et héritage idéologique,” Annales historiques de la Révolution française 2002, vol. 328, no. 2, pp. 135–151.
Halpérin J.-L., “Portalis Jean-Étienne Marie (1746–1807). Discours préliminaire” [in:] Dictionnaire des grandes oeuvres juridiques, eds. O. Cayla, J.-L. Halpérin, Paris 2008, pp. 454–459.
Heirbaut D., “Art. 516–710bis” [in:] Edition cumulative du Code civil: le texte actuel et l’édition originale avec toutes les modifications en Belgique de 1804 jusqu’à 2004, eds. D. Heirbaut, G. Baeteman, Mechelen 2004, pp. 709–836.
Heirbaut D., “From France to eclecticism: The role of foreign law and legal history in the drafting of the ‘New’ Belgian Civil Code” [in:] Iurium itinera. Reinhard Zimmermann zum 70. Geburtstag am 10. Oktober 2022, eds. N. Jansen, S. Meier, Tübingen 2022, pp. 101–119.
Heirbaut D., Hebben/hadden onze ministers van justitie een ‘civiel’ beleid?, Mechelen 2005.
Heirbaut D., “Introduction à l’édition cumulative du Code civil en Belgique: sources et méthodologie” [in:] Edition cumulative du Code civil: le texte actuel et l’édition originale avec toutes les modifications en Belgique de 1804 jusqu’à 2004, eds. D. Heirbaut, G. Baeteman, Mechelen 2004, pp. lxxxiii–cxx.
Heirbaut D., Redefining Codification. A Comparative History of Civil, Commercial, & Procedural Codes, Oxford 2025.
Heirbaut D., “A source of inspiration for legal historians: Raoul van Caenegem’s views on legal history,” Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis 2020, vol. 88, no. 1–2, pp. 24–41.
Jansen C., “Die Beweggründe des Eduard Maurits Meijers (1880–1954) für den Entwurf des neuen Niederländischen Bürgerlichen Gesetzbuches (1992),” Zeitschrift für Europäisches Privatrecht 2008, no. 16, pp. 59–78.
John M., Politics and the Law in Late Nineteenth-Century Germany. The Origins of the Civil Code, Oxford 1989.
Kübler F., “Kodifikation und Demokratie,” Juristenzeitung 1969, vol. 24, pp. 645–651.
Ledford K., “Lawyers, liberalism, and procedure: The German imperial justice laws of 1877–1879,” Central European History 1993, vol. 26, no. 2, pp. 165–193.
Lokin J., Jansen C., Tussen droom en daad: de Nederlandse Juristen-Vereniging 1870–1995, Zwolle 1995.
Lokin J., Zwalve W., Jansen C., Hoofdstukken uit de Europese codificatiegeschiedenis, Den Haag 2020.
Martin X., Mythologie du Code Napoléon. Aux soubassements de la France moderne, Bouère 2003.
Masferrer A., “Codification as nationalisation or denationalisation of law: The Spanish case in comparative perspective,” Comparative Legal History 2016, vol. 4, no. 2, pp. 100–130.
Meijers E., La réforme du Code civil néerlandais, Agen 1948.
Meijers E., “Voorwoord” [in:] De ontwerpen der Commissie van redactie der nationale wetgeving: het tweede boek van het Burgerlijk wetboek, ed. Dispuut “Nomos”, Haarlem 1935, pp. v–xiii.
Meijers E., “Wijzigingen en aanvullingen van het Burgerlijk Wetboek na 1838” [in:] Gedenkboek Burgerlijk Wetboek 1838–1938, eds. P. Scholten, E. Meijers, Zwolle 1938, pp. 33–63.
Niort J.-F., “Retour sur ‘l’esprit’ du Code civil des Français” [in:] Les penseurs du Code civil, ed. C. Gauvard, Paris 2009, pp. 121–160.
Omar P., “L’influence réciproque des législations commerciales française et anglaise en matière de faillite” [in:] Quel Code de commerce pour demain? Bicentenaire du Code de commerce 1807–2007, eds. P. Bloch, S. Schiller, Paris 2007, pp. 337–352.
Padoa-Schioppa A., “Napoleone e il Code de commerce” [in:] Diritto et potere nella storia Europea, Firenze 1982, pp. 1045–1060.
Regnard É. (ed.), Les tribunaux de commerce et l’évolution du droit commercial, Paris 2007.
Repgen T., Die soziale Aufgabe des Privatrechts. Eine Grundfrage in Wissenschaft und Kodifikation am Ende des 19. Jahrhunderts, Tübingen 2001.
Roux J., “Permanences et mutations du Code civil au XXe siècle” [in:] 200 ans de Code civil, eds. J. Bouineau, J. Roux, Paris 2004, pp. 127–129.
Runia H., Eduard Maurits Meijers, een wetenschapper met politieke ambitie, [forthcoming].
Schmidt J., “Kodifikation” [in:] Handwörterbuch des Europäischen Privatrechts, vol. 2, eds. J. Basedow et al., Tübingen 2011, pp. 986–990.
Schröter N., Pfadabhängigkeit und Recht, Tübingen 2024.
Schubert W., Französisches Recht in Deutschland zu Beginn des 19. Jahrhunderts. Zivilrecht, Gerichtsverfassungsrecht und Zivilprozessrecht, Köln 1977.
Schubert W., “Leonhardt Gerhard Adolf Wilhelm” [in:] Neue Deutsche Biographie, Bd. 14, Berlin 1985, pp. 253–254.
Schuyt K., R.P. Cleveringa: recht, onrecht en de vlam der gerechtigheid, Amsterdam 2019.
Sirks B., “Hugo de Groot, Inleiding tot de Hollandsche Rechts-geleertheyd, 1631” [in:] Juristen die schreven en bleven, eds. G. Martyn et al., Hilversum 2020, pp. 42–46.
Stevens F., “‘Où est donc passée la commission de révision?’ La révision du Code civil en Belgique à la fin du XIXe et début du XXe siècle” [in:] Les démarches de codification du moyen-âge à nos jours, eds. G. Macours, R. Martinage, Brussel 2006, pp. 213–221.
Theewen E., Napoléons Anteil am Code Civil, Berlin 1991.
Van Caenegem R., “Counterfactual history and the First World War,” European Review 2017, vol. 25, issue 3, pp. 494–501.
Van Caenegem R., An Historical Introduction to Private Law, Cambridge 1992.
Van den Berg P., The Politics of European codification: A History of the Unification of Law in France, Prussia, the Austrian Monarchy and the Netherlands, Groningen 2006.
Vanderlinden J., “Code et codification dans la pensée de Jeremy Bentham,” Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis 1964, vol. 32, no. 1, pp. 45–78.
Vanderlinden J., Le concept de code en Europe occidentale du XIIIe au XIXe siècle. Essai de définition, Bruxelles 1967.
Vanderlinden J., “Qu’est-ce qu’un code?,” Cahiers de droit 2005, vol. 46, no. 1–2, pp. 29–51.
Veen T., “‘En voor berisping is hier ruime stof’: over codificatie van het burgerlijk recht, legistische rechtsbeschouwing en herziening van het Nederlandse privaatrecht in de 19de en de 20ste eeuw*, Amsterdam 2001.
Wiersma K., “Drion, Jan (1915–1964)” [in:] Biografisch woordenboek van Nederland, vol. 3, Den Haag 1989, http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn3/drion [accessed: 12.11.2025].
Wilson Stark S., The Work of the British Law Commissions. Law Reform… Now?, Oxford 2017.
Wolodkiewicz W., “‘Livre préliminaire’ ‘titre préliminaire’ dans le projet et dans le texte définitif du Code Napoléon,” Revue historique de droit français et étranger 2005, vol. 83, no. 3, pp. 441–456.
Zimmermann R., “The civil law in European codes” [in:] Regional Private Laws and Codification in Europe, eds. H. MacQueen et al., Cambridge 2003, pp. 18–59.
Zimmermann R., England und Deutschland. Unterschiedene Rechtskulturen?, Göttingen 2019.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Gdańskie Studia Prawnicze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
