Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweAktywizm sędziowski i ochrona praw człowieka w Afryce Zachodniej – ocena znaczenia orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS)
DOI:
https://doi.org/10.26881/gsp.2026.3.02Słowa kluczowe:
aktywizm sędziowski, ochrona praw człowieka, Afryka Zachodnia, Trybunał Sprawiedliwości ECOWAS, orzecznictwo, ramy prawne, regionalny system wymiaru sprawiedliwości, prawa podstawoweAbstrakt
Celem artykułu jest zbadanie roli aktywizmu sędziowskiego w rozwoju i egzekwowaniu standardów praw człowieka w Afryce Zachodniej. Rozważania koncentrują się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości ECOWAS oraz wpływie proaktywnych i interpretacyjnych metod wykładni stosowanych przez Trybunał na kształtowanie regionalnego systemu ochrony praw człowieka, w szczególności w kontekście luk instytucjonalnych pozostawionych przez sądy krajowe i aktorów politycznych. Analizie poddano zarówno transformacyjny potencjał, jak i ograniczenia aktywizmu sędziowskiego w ramach porządku prawnego ECOWAS. W opracowaniu podkreślono również progresywny charakter wybranych rozstrzygnięć Trybunału, ukazujących dynamiczną wykładnię instrumentów prawnych dotyczących praw człowieka. Aktywizm ten napotyka jednak liczne wyzwania, w tym brak skutecznego mechanizmu egzekwowania orzeczeń oraz niechęć części państw członkowskich do ich wykonywania, często uzasadnianą obawami o suwerenność narodową. Mimo tych ograniczeń decyzje Trybunału znacząco przyczyniły się do wzmocnienia sądowej ochrony praw podstawowych oraz konsolidacji regionalnych ram normatywnych ochrony praw człowieka. Wskazano jednocześnie na potrzebę wzmocnienia instytucjonalnego i prawnego Trybunału w celu zapewnienia efektywnej realizacji jego rozstrzygnięć oraz na konieczność pogłębionej współpracy między instytucjami regionalnymi a państwami członkowskimi dla efektywnego wykonywania ich zobowiązań w zakresie praw człowieka i wzmocnienia wiarygodności Trybunału w regionie Afryki Zachodniej.
Downloads
Bibliografia
Adjolohoun H., “Giving Effect to the Human Rights Jurisprudence of the ECOWAS Court of Justice: Prospects and Challenges,” African Human Rights Law Journal 2014, vol. 14, no. 2, pp. 429–452.
Agbezoukin D.A., “Renforcement de l’Etat de droit et de la justice en Afrique de l’Ouest: quel apport de la Cour de justice de la CEDEAO?,” IOSR Journal of Humanities and Social Science (IOSR-JHSS) 2020, vol. 25, n° 8, Series 11, pp. 22–27.
Aïvo G., “La Cour de justice de la CEDEAO et la Charte africaine des droits de l’homme,” Annales africaines 2017, vol. 2, n° 7, pp. 361–404.
Akindès F., “The ECOWAS Court of Justice and the Politics of Human Rights in West Africa” [in:] The African Criminal Court, eds. G. Werle, M. Vormbaum, The Hague 2017, pp. 183–201.
Balla Kalto A., “L’islam et le statut de la femme au Niger,” communication au colloque “Islam, Droits de l’homme et Démocratie au Niger”, Niamey, 16–19 janvier 2005 [in:] Actes du Colloque FSEJ/IDDH, Niamey 2005, pp. 132–133.
Burgorgue-Larsen L., “Le fait régional dans la juridictionnalisation du droit international” [in:] La juridictionnalisation du droit international, Colloque de Lille, Paris 2003, pp. 203–264.
Dawson M., De Witte B., Muir E. (eds.), Judicial Activism at the European Court of Justice, Cheltenham 2013.
Du Bois de Gaudusson J.-B., “La justice en Afrique: nouveaux défis, nouveaux acteurs. Introduction thématique,” Afrique contemporaine 2014, n° 250, pp. 13–28.
Durojaye E., “The ECOWAS Court and the Advancement of Human Rights in Nigeria: An Appraisal,” Law, Democracy & Development 2010, vol. 14, pp. 225–243.
Ebobrah S.T., “Litigating Human Rights before Sub-Regional Courts in Africa: Prospects and Challenges,” African Human Rights Law Journal 2017, vol. 17, pp. 1–22.
Fipa Nguepjo J., Le rôle des juridictions supranationales de la CEMAC et de l’OHADA dans l’intégration des droits communautaires par les États membres, Thèse de doctorat en droit communautaire comparé, Université Panthéon-Assas (Paris II), 2011.
Gnamou D., “Les droits de l’homme servent-ils l’intégration dans les organisations sous régionales africaines?” [in:] Intégration et droits de l’Homme, dir. J. Andriantsimbazovina, Paris 2019, pp. 317–328.
Grover L., “A Call to Arms: Fundamental Dilemmas Confronting the Interpretation of Crimes in the Rome Statute of the International Criminal Court,” European Journal of International Law 2010, vol. 21, no. 3, pp. 543–583.
Guiot F., “L’intégration sans le juge? Remarques sur l’intégration juridictionnelle” [in:] Les intégrations régionales, l’Union européenne et après, dir. L. Grard, Paris 2015, pp. 35–56.
Holland K.M. (ed.), Judicial Activism in Comparative Perspective, New York 1991.
Kamto M., “Les Cours de justice des Communautés et des Organisations d’intégration économique africaines,” Annuaire africain de droit international 1998, vol. 6, pp. 107–150.
Kaupa C., “Maybe Not Activist Enough? On the Court’s Alleged Neoliberal Bias in Its Recent Labor Cases” [in:] Judicial Activism at the European Court of Justice, eds. M. Dawson, B. De Witte, E. Muir, Cheltenham–Northampton 2013, pp. 56–75.
Kmiec K.D., “The Origin and Current Meanings of Judicial Activism,” California Law Review 2004, vol. 92, no. 5, pp. 1441–1477.
Koagne Zouapet A., “L’Union africaine à la recherche de son introuvable juridiction” [in:] L’Union Africaine quinze ans après, dir. G. Mvele, L. Zang, Paris 2017, pp. 279–298.
La Torre M., Smith S.D., “Preface” [in:] Judicial Activism: An Interdisciplinary Approach to the American and European Experiences, eds. L. Pereira Coutinho, M. La Torre, S.D. Smith, Cham 2015, pp. v–viii.
Lasok D., “La cour de justice, instrument de l’intégration communautaire,” Journal of European Integration 1979, vol. 2, pp. 391–479.
Manuel R., “Access to Justice in the ECOWAS Court: Individual Standing and the Absence of Exhaustion of Domestic Remedies,” African Journal of International and Comparative Law 2013, vol. 21, no. 2, pp. 219–234.
Mbaye K., “Le concept africain des droits de l’homme,” Bulletin africain des droits de l’homme 1996, vol. 6, n° 3.
Mbaye K., Les droits de l’homme en Afrique, Paris 1992.
Mbaye K., “Les droits de l’homme en Afrique” [in:] Les dimensions internationales des droits de l’homme, dir. K. Vasak, Paris 1978.
Mbaye K., “Sources et évolution du droit africain” [in:] L’État moderne Horizon 2000. Aspects internes et externes. Mélanges offerts à P.-F. Gonidec, Paris 1985.
Pambelet Soungani J.-M., Système institutionnel de la CEMAC: Droit communautaire, Paris 2016.
Quansah E.K., Fombad C.M., Judicial Activism in Africa: Possible Defence against Authoritarian Resurgence?, ANCL-RADC, 2009, https://www.ancl-radc.org.za/sites/default/files/Judicial%20Activism%20in%20Africa.pdf [accessed: 25.10.2024].
Sall A., “La protection juridictionnelle des droits de l’homme au niveau sous régional” [in:] Manuel pratique des droits de l’homme, dir. S.A. Ndiaye, 2e éd., Dakar 2022.
Serrurier E., “L’évolution du droit au développement devant les juridictions et quasi-juridictions régionales africaines,” Revue Tiers Monde 2016, n° 226–227, pp. 173–196.
Tall S.N., Droit des organisations internationales africaines: Théorie générale. Droit communautaire comparé. Droit de l’Homme, paix et sécurité, Sénégal 2015.
Umozurike U.O., “The African Charter on Human and Peoples’ Rights,” The American Journal of International Law 1983, vol. 77, no. 4, pp. 902–912.
Viljoen F., International Human Rights Law in Africa, 2nd ed., Oxford 2012.
Yougbare R., “Le mécanisme de garantie des droits de l’homme de la CEDEAO: entre emprunt et appropriation des instruments du système continental,” Annuaire africain des droits de l’homme 2018, vol. 2, pp. 259–294.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Gdańskie Studia Prawnicze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
