Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweNiepożądane obywatelstwo na terytoriach anektowanych – standardy międzynarodowe w orzecznictwie organów i sądów praw człowieka dotyczące przymusowego obywatelstwa
DOI:
https://doi.org/10.26881/gsp.2026.3.03Słowa kluczowe:
obywatelstwo, aneksja, prawa człowiekaAbstrakt
Przedmiotem analizy jest kształtująca się w prawie międzynarodowym praktyka traktowania przymusowej naturalizacji na terytoriach anektowanych lub okupowanych. Zjawisko to, długo postrzegane głównie jako kwestia suwerenności, jest coraz częściej ujmowane w perspektywie praw człowieka jako problem tożsamości i zgody. Koncentrując się na Krymie, w opracowaniu porównano najnowsze orzecznictwo MTS, Komitetu Praw Człowieka ONZ oraz ETPCz. Te trzy organy przyjmują odmienne podejścia – od wąskich ujęć dyskryminacji po uznanie obywatelstwa jako elementu życia prywatnego – ale łącznie szkicują zarys zasady, że obywatelstwa nie można narzucać bez autentycznej zgody. Brak spójności pozostawia jednak ochronę kruchą, a jasne standardy praw człowieka sprzeciwiające się narzucaniu obywatelstwa w sytuacjach aneksji wciąż są w fazie kształtowania.
Downloads
Bibliografia
Adamovych S., Mykytyn Y., “Porushennia prav liudyny pid chas prymusovoi pasportyzatsii na tymchasovo okupovanykh terytoriiakh Ukrainy (2022–2023 rr.),” International Journal Law & Society 2024, no. 9, pp. 9–19.
Ballin E.H., Citizens’ Rights and the Right to Be a Citizen, Leiden 2014.
Crawford J., Keene A., “Interpretation of the human rights treaties by the International Court of Justice,” The International Journal of Human Rights 2019, vol. 24, no. 7, pp. 935–956.
Cwicinskaja N., “The Legality and Certain Legal Consequences of the ‘Accession’ of Crimea to the Russian Federation,” Polish Yearbook of International Law 2014, vol. 34, pp. 61–87.
Czapliński W., „Międzynarodowe aspekty obywatelstwa,” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1984, vol. 46, issue 3, pp. 95–113.
Dörr O., “Nationality” [in:] Max Planck Encyclopedia of Public International Law, https://opil.ouplaw.com/display/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e852# [accessed: 7.08.2026].
Dvaladze G., “Unveiling claims of discrimination based on nationality in the context of occupation under international humanitarian and human rights law,” International Review of the Red Cross 2023, vol. 105, issue 923, pp. 947–964.
Dzehtsiarou K., Ukraine v Russia (re Crimea): The European Court of Human Rights Goes ‘All-in’, 27 June 2024, https://www.ejiltalk.org/ukraine-v-russia-re-crimea-the-european-court-of-human-rights-goes-all-in [accessed: 7.08.2026].
Fripp E., ‘Passportisation’: ECtHR finds imposition of Russian citizenship in Crimea a breach of article 8 ECHR, 4 February 2025, https://www.ejiltalk.org/passportisation-ecthr-finds-imposition-of-russian-citizenship-in-crimea-a-breach-of-article-8-echr [accessed: 7.08.2026].
Grant T.D., “Annexation of Crimea,” American Journal of International Law 2015, vol. 109, no. 1, pp. 68–95.
Immanuel A.M.P., “The right to nationality of the Saharawis and their legal identity documents,” Citizenship Studies 2023, vol. 27, issue 7, pp. 914–932.
Irving H., “Citizenship, Statehood, and Allegiance in Managing Diversity” [in:] Managing Diversity. Practices of Citizenship, eds. N. Brown, L. Cardinal, Ottawa 2007, pp. 37–67.
Irving H., “The Concept of Allegiance in Citizenship Law and Revocation: An Australian Study,” Citizenship Studies 2019, vol. 23, issue 4, pp. 372–387.
Miklasová J., Ukraine v Russia (re Crimea): Article 6 ECHR in the context of Russia’s annexation and implications for Ukrainian sovereignty, 3 July 2023, https://strasbourgobservers.com/2024/07/03/ukraine-v-russia-re-crimea-article-6-echr-in-the-context-of-russias-annexation-and-implications-for-ukrainian-sovereignty [accessed: 7.08.2026].
Nuridzhanian G., Forceful imposition of foreign citizenship as discrimination and breach of the right to respect for private life, 18 June 2024, https://www.ejiltalk.org/forceful-imposition-of-foreign-citizenship-as-discrimination-and-breach-of-the-right-to-respect-for-private-life [accessed: 7.08.2026].
Peters A., Passportisation: Risks for international law and stability – Part I, 9 May 2019, https://www.ejiltalk.org/passportisation-risks-for-international-law-and-stability-part-one [accessed: 7.08.2026].
Połatyńska J., Sukcesja państw a obywatelstwo osób fizycznych, Łódź 2013.
Rieter E.R., “The International Court of Justice and Its Contribution to Human Rights Law. Final Report of the ILA International Human Rights Law Committee (Part 1)” [in:] Judging International Human Rights. Courts of General Jurisdiction as Human Rights Courts, eds. S. Kadelbach, S.T. Rensmann, E.R. Rieter, Cham 2019, pp. 19–50.
von Rütte B., The human right to citizenship, Leiden 2022.
Spiro P.J., “A New International Law of Citizenship,” The American Journal of International Law 2011, vol. 105, no. 4, pp. 694–746.
Spiro P.J., Nottebohm and ‘Genuine Link’: Anatomy of a Jurisprudential Illusion, Investment Migration Working Papers IMC-RP2019/1, https://investmentmigration.org/wp-content/uploads/2020/10/IMC-RP-2019-1-Peter-Spiro.pdf [accessed: 7.08.2026].
van Waas L., “Fighting statelessness and discriminatory nationality law in Europe,” European Journal of Migration and Law 2012, vol. 14, no. 3, pp. 243–260.
Wichert W., “Niemiecki system okupacyjny na ziemiach polskich w latach 1939–1945. Zarys problematyki” [in:] Stan badań nad pomocą Żydom na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką – przegląd piśmiennictwa, eds. T. Domański, A. Gontarek, Warszawa–Kielce 2022, pp. 28–82.
Wrighton S., “Authoritarian regime stabilization through legitimation, popular co-optation, and exclusion: Russian pasportizatsiya strategies in Crimea,” Globalizations 2018, vol. 15, issue 2, pp. 283–300.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Gdańskie Studia Prawnicze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
