Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweUstawa organiczna w państwie demokratycznym – uwagi na tle doświadczeń ustrojowych Polski oraz innych wybranych państw współczesnych
DOI:
https://doi.org/10.26881/gsp.2026.3.08Słowa kluczowe:
ustawa organiczna, konstytucja, źródła prawa, ustawa, państwo demokratyczneAbstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie instytucji ustawy organicznej z perspektywy współczesnego państwa demokratycznego, z uwzględnieniem polskich doświadczeń ustrojowych oraz rozwiązań przyjętych w innych państwach. W opracowaniu zaprezentowano założenia instytucji ustaw organicznych w systemie źródeł prawa, w powiązaniu m.in. z zasadą jednolitości ustawy, trybem jej uchwalania oraz zakresem materii podlegającej regulacji. Analizę skoncentrowano na podejściu ustrojodawcy do instytucji ustaw organicznych w wybranych państwach europejskich: we Francji, w Hiszpanii i w Polsce. Rozważania te mogą stać się przyczynkiem szerszej debaty nad miejscem, rolą i znaczeniem ustaw organicznych we współczesnym państwie demokratycznym, a także nad postulowanym de lege ferenda kierunkiem kształtowania tej instytucji przez polskiego ustrojodawcę. W tym kontekście zasygnalizowano również koncepcję wykorzystania instytucji ustawy organicznej jako narzędzia umożliwiającego podwyższenie standardu ochrony wolności i praw jednostki.
Downloads
Bibliografia
Bałaban A., Źródła prawa w polskiej Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r., „Przegląd Sejmowy” 1997, nr 5(22), s. 33–44.
Barceló Serramalera M., Ley organica, la. Ambito material y posición en el sistema de fuente, Barcelona 2005.
Car J.-C., Les lois organiques de l’article 46 de la constitution du 4 octobre 1958, Aix-en-Provence 1999.
Chruściak R., Podstawowe problemy przyszłej konstytucji w debacie Zgromadzenia Narodowego, „Państwo i Prawo” 1995, z. 1, s. 58–71.
Działocha K., System źródeł prawa w Konstytucji PRL po 20 latach jej obowiązywania, „Państwo i Prawo” 1972, z. 12, s. 19–32.
Gdulewicz E., Kilka uwag w sprawie ustaw organicznych w V Republice Francuskiej, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G. Ius” 1990, vol. 37, no. 6, s. 73–85.
Gdulewicz E., Problemy związane z konstytucyjną regulacją ustaw organicznych w świetle zgłoszonych projektów Konstytucji RP, ekspertyza dla Podkomisji Zagadnień Systemu Źródeł Prawa Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego.
Gdulewicz E., System konstytucyjny Francji, Warszawa 2000.
Gdulewicz E., System źródeł prawa pod rządami Konstytucji V Republiki, „Studia Prawnicze” 1989, nr 2–3, s. 93–119.
Gdulewicz E., Ustawa organiczna w projektach Konstytucji RP w świetle doświadczeń V Republiki Francuskiej [w:] Prawo, źródła prawa i gwarancje jego zgodności z ustawą zasadniczą w projektach Konstytucji RP, red. K. Działocha, A. Preisner, Wrocław 1995, s. 35–51.
Grzesik-Kulesza M., Ustawodawstwo delegowane w projektach Konstytucji RP z 1997 roku, „Ius et Administratio” 2013, nr 3, s. 33–49.
Instytut Spraw Publicznych, Seminarium: „Ustawa organiczna w polskim prawie konstytucyjnym?”, 18.02.2011, https://www.isp.org.pl/pl/aktualnosci/seminarium-ustawa-organiczna-w-polskim-prawie-konstytucyjnym [dostęp: 20.09.2025].
Jackiewicz A., Ustawa organiczna a la española – uwarunkowania konstytucyjne i miejsce w hierarchii hiszpańskich źródeł prawa, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024, nr 5, s. 181–193.
Konstytucja Francji, tłum. W. Skrzydło, wyd. 2 uaktual., Warszawa 2005.
Konstytucja Hiszpanii z dnia 27 grudnia 1978 r., tłum. T. Mołdawa, Warszawa 2001.
Kulesza M., „Źródła prawa” i przepisy administracyjne w nowej Konstytucji, „Państwo i Prawo” 1998, z. 2, s. 12–19.
Linde Paniagua E., Leyes orgánicas: un estudio de legislación y jurisprudencia, Madrid 1990.
Małajny R.M., Pojęcie ustawy i ich rodzaje [w:] Studia z wykładni prawa, red. C. Martysz, Z. Tobor, Bydgoszcz–Katowice 2008, s. 45–57.
Piotrowski R., Koncepcja prawa w projekcie Konstytucji RP [w:] Prawo i kontrola jego zgodności z Konstytucją, red. E. Zwierzchowski, Warszawa 1997, s. 8–18.
Piotrowski R., Pojęcia zastane w Konstytucji RP. Dylematy teorii i praktyki [w:] Źródła prawa. Teoria i praktyka, red. T. Giaro, Warszawa 2016, s. 21–51.
Pisz M., Akty organów egzekutywy z mocą ustawy we współczesnym polskim prawie i myśli konstytucyjnej, Warszawa 2024.
Pisz M., Ochmann P., Konstytucja i inne źródła prawa [w:] M. Pisz, P. Ochmann, Prawo konstytucyjne. Kompendium, red. R. Piotrowski, Warszawa 2018, s. 33–44.
Pisz M., Ochmann P., Umowy międzynarodowe i prawo Unii Europejskiej [w:] M. Pisz, P. Ochmann, Prawo konstytucyjne. Kompendium, red. R. Piotrowski, Warszawa 2018, s. 35–37.
de la Quadra-Salcedo y Fernández del Castillo T., Artículo 81 [w:] Comentario mínimo a la Constitución española, coord. S. Muñoz Machado, Barcelona–Madrid 2018, s. 324–327.
Rozmaryn S., Ustawa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1964.
Ryguła P., Hiszpańska ustawa organiczna o wolności religijnej z 5 lipca 1980 roku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2017, t. 80, s. 91–106.
Sarnecki P., Ustroje konstytucyjne państw współczesnych, Warszawa 2013.
Szentgáli-Tóth B., Organic/Cardinal Laws [w:] Max Planck Encyclopedia of Comparative Constitutional Law, eds. R. Grote, F. Lachenmann, R. Wolfrum, Oxford 2021.
Winogrodzka M.A., Miejsce ustawy w hierarchii źródeł prawa powszechnie obowiązującego, „International Journal of Legal Studies” 2019, no. 2(6), s. 321–340.
Wronkowska S., Źródła prawa w projekcie Konstytucji Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, „Przegląd Legislacyjny” 1996, nr 4(10), s. 31–40.
Wróblewska M., Pilny projekt ustawy w Polsce – założenia konstytucyjnoprawne a praktyka ustrojowa, Warszawa 2024.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Gdańskie Studia Prawnicze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
