Domy bezdomne, adaptacja wybranych przestrzeni przez osoby bezdomne

  • Roland Dobrzeniecki-Łukasiewicz Wyższa Szkoła Menedżerska w Warszawie
Słowa kluczowe: przestrzeń społeczna, nie-miejsca, bezdomność, dom, adaptacja przestrzeni

Abstrakt

Przedstawiona praca zawiera materiały zebrane w czasie kilkuletnich peregrynacji naukowych łączących ze sobą zacięcie antropologiczne i socjologiczne. Metody badawcze uwzględniające obserwację uczestniczącą oraz wywiady pozwoliły wyodrębnić z zachowań osób bezdomnych charakterystyczne sposoby adaptacji dostępnej przestrzeni miejsc i nie-miejsc (Augé 2011), pośród których występuje charakterystyczne wykorzystanie pustostanów, barakowozów, domków letniskowych, zakamarków w przestrzeni społecznej, a także miejsc niemieszkalnych, lasów, parków oraz wydm nadmorskich. Ideą pracy jest wyjście od pojęcia tranzytu prezentowanego przez Marca Augé do wskazania, iż przestrzenie adaptowane przez bezdomnych mają charakter przejściowy i czasowy, a tym samym są tranzytowe. W każdej z tych przestrzeni osoby bezdomne prócz „oswajania” niechętnej im przestrzeni wprowadzają elementy związane z ich wiarą, religią lub też ocieplają tę przestrzeń, inaczej mówiąc „udomowiają”. Dzieje się to jednak na chwilę, na określony czas, często jest tworzone z potrzeby chwili. Materiał obejmuje więc zakres tematyczny architektury bezdomności, uchodźctwa, migracji, wkracza także w formy celebracji wartości i idei „domu” i „domowości” – choć ta druga część w przedstawionym artykule jest jedynie uwypukleniem znaczenia miejsca i jego aranżacji dla osób bezdomnych.

Bibliografia

Augé M., 2011, Nie-miejsca, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Banks M., 2009, Materiały wizualne w badaniach jakościowych, tłum. P. Tomanek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Babbie E., 2008, Podstawy badań społecznych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

de Certeau M., 2008, Wynaleźć codzienność, sztuki działania, tłum. K. Thiel-Jańczuk, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytet Jagielloński.

Bauman Z., 2000, Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Duneier M., 1999, Sidewalk, New York: Farrar, Straus and Giroux.

Dymincka M., 2011, Od miejsca do niemiejsca, Acta Universitatis Lodziensis Folia Socjologica, nr 36.

Ferenc T., 2012, Liminalność a procesy tożsamościowe artystów emigrantów [w:] R. Dopierała, K. Kaźmierska (red.), Tożsamość. Nowoczesność. Stereotypy, Kraków: Nomos.

Foucault M., 2005, Inne przestrzenie, tłum. A. Rejniak-Majewska, Teksty Drugie, nr 6.

Gannep van A., 2006, Obrzędy przejścia. Systematyczne studium ceremonii, tłum. B. Biały, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Hałas E., 2001, Symbole w interakcji, Warszawa: Oficyna Naukowa.

Heidegger M., 1974, Budować, mieszkać, myśleć, tłum. K. Michalski, Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja, nr 6(18).

Heidegger M., 1977, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Heidegger M., 1994, Bycie i czas, tłum. B. Baran, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Hopper K., Baumohl J., 2004, Liminality [w:] D. Levinson (ed.), Encyclopedia of Homelessness, vol. 1, London–New Dehli: Thousand Oaks.

Jałowiecki B., 1988, Społeczne wytwarzanie przestrzeni, Warszawa: Książka i Wiedza.

Jałowiecki B., 2002, Encyklopedia socjologii, t. 3, Warszawa: Oficyna Naukowa.

Johnston R.J., 2000, The Dictionary of Human Geography, 4 reprint, Hoboken: Wiley

Kaczmarek J. (red.), 2004, Kadrowanie rzeczywistości. Szkice z socjologii wizualnej, Poznań: Wydawnictwo UAM.

Kuźma I., 2015, Domy bezdomnych Badania sytuacji kryzysowych, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Liebow E., 1993, Tell them who I am. The lives of homeless women, New York: Penguin Books.

Van der Leeuw G., 1978, Fenomenologia religii, Warszawa: Książka i Wiedza.

Łukasiewicz R., Bezdomność i bezdomni w opinii społeczeństwa polskiego, badania ogólnopolskie realizowane w latach 2015/2016 (w trakcie opracowania).

Łukasiewicz R., Uczestnictwo bezdomnych w kulturze, badania własne (w druku).

Łukasiewicz R., 2012, Eurobezdomność, Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

Łukasiewicz R., 2016a, Poławiacze Pereł, czyli eurobezdomność w nowych warunkach społeczno-ekonomicznych, Warszawa: Wyższa Szkoła Menedżerska w Warszawie.

Łukasiewicz R., 2016b, Bezdomność z wyboru, Ukraina: Rivne.

Łukasiewicz R., 2017, Przestrzeń społeczna z perspektywy bezdomnych [w:] I.B. Kuźma, M. Łukasiuk, M. Jewdokimow, 2012, Niedom. Socjologiczna monografia mieszkań migracyjnych, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie ŻAK.

Lange Ł. (red.), Mieszkanie i dom jako nieoczywistość kulturowo-społeczna, Łódź: Łódzkie Partnerstwo Pomocy w sytuacji Wykluczenia i Bezdomności, http://lodzkiepartnerstwopomocy.blogspot.com/2018/04/mieszkanie-i-dom-ksiazka.html (dostęp: 2.12.2018).

Łukasiuk M., Jewdokimow M., Niedom socjologiczna monografia mieszkań migracyjnych, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

Majer A., 2010, Socjologia i przestrzeń miejska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pawłowska K., 2006, Kreatorzy klimatu miejsca [w:] A. Niezabitowski, M. Żmudzińska-Nowak (red.), Nowa architektura w kontekście kulturowym miasta, Gliwice: TaP Wydawnictwo Sympozjalne KUiA PAN.

Przymeński A., 2001, Bezdomność jako kwestia społeczna w Polsce współczesnej, Poznań: Akademia Ekonomiczna.

Siciński A., W kręgu domowym [w:] idem (red.), Dom we współczesnej Polsce, Wrocław: Wiedza o Kulturze.

Simmel G., 1975, Mentalność mieszkańców wielkich miast [w:] idem, Socjologia, tłum. M. Łukasiewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Simmel G., 1975, Socjologia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Snow D., Anderson L., 1987, Identity Work Among the Homeless: The Verbal Construction and Avowal of Personal Identities, The American Journal of Sociology, vol. 92, no. 6.

Strauss A.L., 1980, Transformacje tożsamości, tłum. K. Waniek [w:] E. Leach, A.J. Greimas, Rytuał i narracja, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Szalewska K. (red.), 2014, Nie-miejsca, Teorie specjalne we współczesnych praktykach interpretacyjnych, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Szkudlarek T., 1997, Miejsce, przemieszczenie, tożsamość [w:] J.P. Hudzik, J. Mizińska (red.), Pamięć, miejsce, obecność. Współczesne refleksje nad kulturą i ich implikacje pedagogiczne, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Sztompka P., 2006, Socjologia wizualna. Fotografia jako metoda badawcza, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Turner V.W., 1964, Betwixt and Between. The Liminal Period in Rites of Passage. The Proceedings of the American Ethnological Society, Symposium on New Approaches to the Study of Religion.

Turner V.W., 2004, Liminalność i communitas, tłum. E. Dżurak [w:] M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Turner V.W., 2005, Gry społeczne, pola i metafory. Symboliczne działanie w społeczeństwie, tłum. W. Usakiewicz, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Turner V.W., 2010, Proces rytualny, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Urry J., 2009, Socjologia mobilności, tłum. J. Stawiński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wallis A., 1990, Socjologia przestrzeni, Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA. www.swinoujscie.pl (dostęp: 12.08.2016).

Yi-Fu Tuan, 1987, Ciało, relacje międzyludzkie i relacje przestrzenne [w:] idem, Przestrzeń i miejsce, tłum. A. Morawińska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Znaniecki F., 1938, Socjologiczne podstawy ekologii ludzkiej, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, nr 1.

Opublikowane
2018-12-18
Jak cytować
Dobrzeniecki-Łukasiewicz, R. (2018). Domy bezdomne, adaptacja wybranych przestrzeni przez osoby bezdomne. Miscellanea Anthropologica Et Sociologica, 19(4), 53-77. https://doi.org/10.26881/maes.2018.4.03