Relacje rówieśnicze uczniów z niepełnosprawnością w nauczaniu inkluzyjnym – wybrane problemy

  • Agnieszka Żyta Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
  • Katarzyna Ćwirynkało Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Słowa kluczowe: relacje rówieśnicze, specjalne potrzeby edukacyjne, niepełnosprawność, nauczanie inkluzyjne

Abstrakt

The engagement of students with disabilities in social relationships with peers has become essential as inclusive practices have become more common. In the present paper the authors analyze a number of research studies on psychosocial situation of children with special educational needs in early primary education. They show the specificity of peer relationships of children with disabilities in inclusive education (their sociometric position, and the assessment of these relationships made by students with disabilities, typically developing students, and teachers), as well as good practices that can help improve the quality of relationships between children with and without disabilities.

Bibliografia

Asbjørnselett M., Engelsrud G.H., Helseth S. (2012), Friendship in all directions: Norwegian children with physical disabilities experiencing friendship. „Childhood”, 19 (4). doi: 10.1177/0907568211428093

Bauminger N., Solomon M., Aviezer A., Heung K., Gazit L., Brown J., Rogers S.J. (2008), Children with Autism and Their Friends: A Multidimensional Study of Friendship in High-Functioning Autism Spectrum Disorder. „Journal of Abnormal Child Psychology”, 36 (2).

Bąbka J. (2003), Psychospołeczne aspekty efektywności edukacji dzieci w systemie integracyjnym. W: Z. Kazanowski, D. Osik-Chudowolska (red.), Integracja osób niepełnosprawnych w edukacji i interakcjach społecznych. Lublin, Wydawnictwo UMCS. doi: 10.15633/9788374385077.05

Berry R.A.W. (2006), Inclusion, power, community: teachers and students interpret the language of community in an inclusion classroom. „American Educational Research Journal”, 43 (3). doi: 10.3102/00028312043003489

Bourke S., Burgman I. (2010), Coping with bullying in Australian schools: how children with disabilities experience support from friends, parents and teachers. „Disability & Society”, 25 (3).

Brasławska-Haque M. (2002), Stosunek do niepełnosprawności dzieci pełnosprawnych uczęszczających do przedszkola integracyjnego. W: A. Pilecki (red.), Problemy pedagogiki specjalnej w okresie przemian społecznych. Lublin, Wydawnictwo UMCS. doi: 10.14746/ikps.2014.4.06

Cameron L., Rutland A. (2006), Extended Contact through Story Reading in School: Reducing Children’s Prejudice toward the Disabled. „Journal of Social Issues”, 62 (3).

Ćwirynkało K. (2003), Pozycja socjometryczna uczniów niepełnosprawnych a postawa nauczycieli wobec integracji. W: Z. Kazanowski, D. Osik-Chudowolska (red.), Integracja osób niepełnosprawnych w edukacji i interakcjach społecznych. Lublin, Wydawnictwo UMCS doi: 10.15633/9788374385077.05

Ćwirynkało K. (2009), Relacje interpersonalne z rówieśnikami osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną. W: Cz. Kosakowski, A. Krause, M. Wójcik (red.), Dyskursy pedagogiki specjalnej 8. Relacje i doświadczenia społeczne osób z niepełnosprawnością. Toruń, Akapit doi: 10.5604/17345537.1103991

Ćwirynkało K. (2010), Pełnosprawni uczniowie wobec swoich rówieśników z niepełnosprawnością. „Niepełnosprawność”, 3. doi: 10.15633/9788374385077.12

Domagała-Zyśk E. (2012), Relacje rówieśnicze uczniów z niespecyficznymi trudnościami w nauce. W: E. Domagała-Zyśk (red.), Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w środowisku rówieśniczym. Lublin, Wydawnictwo KUL doi: 10.18290/rped.2015.7(43).3-7

English K., Goldstein H. (1997), Promoting interactions among preschoolers with and without disabilities: Effects of a buddy skills. „Exceptional Children”, 63 (2).

Eriksson L., Welander J., Granlund M (2007), Participation in Everyday School Activities For Children With and Without Disabilities. „Journal of Developmental & Physical Disabilities”, 19 (5).

Estell D.B., Jones M.H., Pearl R., Van Acker R., Farmer T.W., Rodkin P.C. (2008), Peer groups, popularity, and social preference. Trajectories of social functioning among students with and without learning disabilities. „Journal of Learning Disabilities”, 41 (1).

Gajdzica Z. (2013), Kategorie sukcesów w opiniach nauczycieli klas integracyjnych jako przyczynek do poszukiwania koncepcji edukacji integracyjnej. Kraków, Impuls. doi: 10.14746/ikps.2014.5.07

Grządziel G. (2003), Dziecko autystyczne na tle środowiska szkoły ogólnodostępnej bez klas integracyjnych. W: Z. Janiszewska-Nieścioruk (red.), Człowiek z niepełnosprawnością intelektualną, t. 1: Wybrane problemy osobowości, rodzin i edukacji osób z niepełnosprawnością intelektualną. Kraków, Impuls. doi: 10.4467/25439561.np.16.009.6835

Grzyb B. (2013), Uwarunkowania związane z przenoszeniem uczniów niepełnosprawnych ze szkół integracyjnych do specjalnych. Kraków, Impuls doi: 10.14746/ikps.2014.5.07

Guoliang Y., Yaming Z., Rong Y. (2005), Loneliness, peer acceptance, and family functioning of Chinese children with learning disabilities: Characteristics and relationships. „Psychology in the Schools”, 42 (3). doi: 10.1002/pits.20083

Harris J.R. (2009), Beyond the Nuture Assumption: Testing Hypotheses About the Child’s Environment. W: J.G. Borkowski, S.L. Ramey, M. Bristol-Power (red.), Parenting and the Child’s World: Influences on Academic, Intellectual, and Social-Emotional Development. New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates, Inc., Publishers, Mahwah.

Harrower J.K. (1999), Educational inclusion of children with severe disabilities. „Journal of Positive Behavior Interventions”, 1 (4). doi: 10.1177/109830079900100404

Izdebska J. (2003), Przemiany w postrzeganiu domu rodzinnego w rodzinie wielopokoleniowej. W: J. Nikitorowicz, J. Halicki, J. Muszyńska (red.), Międzygeneracyjna transmisja dziedzictwa kulturowego. Społeczno-kulturowe wymiary przekazu. Białystok, Trans Humana doi: 10.15290/pss.2012.19.05

Janion E. (2000), Dynamika zmian we wzajemnych relacjach między dziećmi pełnosprawnymi i niepełnosprawnymi w przedszkolnej grupie integracyjnej. W: A. Rakowska, J. Baran (red.), Dylematy pedagogiki specjalnej. Kraków, Wydawnictwo Akademii Pedagogicznej doi: 10.12775/pch.2015.021

Kayama M., Haight W. (2013), The experiences of Japanese elementary-school children living with ‘developmental disabilities’: Navigating peer relationships. „Qualitative social work”, 12 (5)

Kazanowski Z. (2011), Przemiany pokoleniowe postaw wobec osób upośledzonych umysłowo. Lublin, UMCS. doi: 10.12775/pch.2011.006

Knopik M. (2012), Zaburzona komunikacja a relacje społeczne. Zagrożenia a strategie wsparcia. W: E. Domagała-Zyśk (red.), Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w środowisku rówieśniczym. Lublin, Wydawnictwo KUL

Krause A. (2009), Relacje i doświadczenia społeczne osób z niepełnosprawnością – wyjściowe tezy dyskursu. W: Cz. Kosakowski, A. Krause, M. Wójcik (red.), Dyskursy pedagogiki specjalnej 8. Relacje i doświadczenia społeczne osób z niepełnosprawnością. Toruń, Akapit doi: 10.15290/pss.2016.28.03

Litvack M.S., Ritchie K.C., Shore B.M. (2011), High- and Average-Achieving Students’ Perceptions of Disabilities and of Students With Disabilities in Inclusive Classrooms. „Exceptional Children”, 77 (4).

Marek-Ruka M. (2010), Przemiany teorii i praktyki w edukacji osób niepełnosprawnych. „Niepełnosprawność”, 3 doi: 10.4467/25439561.np.16.012.6838

Margalit M., Ben-Dov I. (1995), Learning disabilities and social environments: Kibbutz versus city comparisons of loneliness and social competence. „Journal of Behavioral Development”, 18.

Martinez R.S., Carspecken P. (2006), Effectiveness of a Brief Intervention on Latino Children’s Social Acceptance of Peers with Special Needs. „Journal of Applied School Psychology”, 23 (1). doi: 10.1300/j370v23n01_05

McMaugh A. (2011), En/countering disablement in school life in Australia: children talk about peer relations and living with illness and disability. „Disability & Society”, 26 (7).

Naraian S. (2011), Teacher discourse, peer relations, significant disability: unraveling one friendship story. „International Journal of Qualitative Studies in Education”, 24 (1). doi: 10.1080/09518390903473388

Naraian S., Natarajan P. (2013), Negotiating Normalcy with Peers in Contexts of Inclusion: Perceptions of Youth with Disabilities in India. „International Journal of Disability, Development & Education”, 60 (2). doi: 10.1080/1034912x.2013.786565

Nirje B. (1969), The normalization principle and its human management implications. W: R. Kugel, W. Wolfensberger (red.), Changing patterns in residential services for the mentally retarded. Washington, D.C., President’s Committee on Mental Retardation doi: 10.1176/ps.21.10.348-b

Nordstrom I. (2011), Inclusion and participation in peer relations. „Scandinavian Journal of Disability Research”, 13 (1). doi: 10.1080/15017411003711775

Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2012/2013, Główny Urząd Statystyczny. http://www.stat. gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/E_oswiata_i_wychowanie_2012-2013r.pdf, 21.11.2013 doi: 10.12775/pbps.2016.016

Parys K., Pilecki J. (2005), Sytuacja społeczna uczniów niepełnosprawnych w klasach integracyjnych – idee, postulaty, realia. W: C. Kosakowski, A. Krause (red.), Dyskursy pedagogiki specjalnej 4: Normalizacja środowisk życia osób niepełnosprawnych. Olsztyn, Wydawnictwo UW-M

Rozenbajgier M. (2008), Dziecko niepełnosprawne w grupie rówieśniczej. W: W. Pilecka, K. Bidziński, M. Pietrykiewicz (red.), O poznawaniu siebie i świata przez dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Kielce, Wydawnictwo UHP Jana Kochanowskiego. doi: 10.14746/se.2015.34.7

Sidor-Piekarska B. (2012), Relacje uczniów z niepełnosprawnością intelektualną z rówieśnikami w kształceniu niesegregacyjnym. W: E. Domagała-Zyśk (red.), Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w środowisku rówieśniczym. Lublin, Wydawnictwo KUL

Siperstein G.N., Glick G.C., Parker R.C. (2009), Social Inclusion of Children With Intellectual Disabilities in a Recreational Setting. „Intellectual & Developmental Disabilities”, 47 (2).

Stańczak I. (2008), Społeczna integracja dzieci niepełnosprawnych ze zdrowymi w edukacji elementarnej – szanse i zagrożenia. W: W. Pilecka, K. Bidziński, M. Pietrzkiewicz (red.), O poznawaniu siebie i świata przez dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Kielce, Wydawnictwo UHP Jana Kochanowskiego doi: 10.14746/se.2015.34.7

Szumski G. (2010), Wokół edukacji włączającej. Efekty kształcenia uczniów z niepełnosprawnością w stopniu lekkim w klasach specjalnych, integracyjnych i ogólnodostępnych. Warszawa, Wydawnictwo APS. doi: 10.21697/fp.2016.1.07

Tamm M., Prellwitz M. (2001), ‘If I had a friend in a wheelchair’: children’s thoughts on disabilities. „Child: Care, Health & Development” 27 (3). doi: 10.1046/j.1365-2214.2001.00156.x

Tipton L.A. (2013), Frinedship Quality in Adolescents with and without an Intellectual Disability. „Journal of Applied Research in Intellectual Disbilities” 26 (6). doi: 10.1111/jar.12051

Twardowski A. (2009), Uwarunkowania skuteczności nauczania integracyjnego dzieci z niepełnosprawnościami. W: D. Baczała, J.J. Bleszyński, M. Zaorska (red.), Osoba z niepełnosprawnością – opieka, terapia, wsparcie. Toruń, Wydawnictwo Naukowe UMK. doi: 10.12775/ticz.2013.040

Webster A., Carter M. (2013), Mutual Liking, Enjoyment, and Shared Interactions in the Closest Relationships between Children with Developmental Disabilities and Peers in Inclusive School Settings. „Journal of Developmental & Physical Disabilities”, 25 (4).

Wiącek G. (2005), Pomiar efektywności kształcenia integracyjnego dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W: Cz. Kosakowski, A. Krause (red.), Dyskursy pedagogiki specjalnej 4. Normalizacja środowisk życia osób niepełnosprawnych. Olsztyn, UWM. doi: 10.14746/ikps.2014.7.07

Wiącek G. (2008), Dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w klasie – wskazówki praktyczne dla organizacji kształcenia integracyjnego. W: W. Pilecka, K. Bidziński, M. Pietrykiewicz (red.), O poznawaniu siebie i świata przez dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Kielce, Wydawnictwo UHP Jana Kochanowskiego. doi: 10.14746/se.2015.34.7

Wiener J. (2004), Do peer relationships foster behavioral adjustment in children with learning disabilities? „Learning Disability Quaterly”, 27 (1).

Wiener J., Schneider B.H. (2002), A Multisource Exploration of the Friendship Patterns of Children With and Without Learning Disabilities. „Journal of Abnormal Child Psychology”, 30 (2).

Zamkowska A. (2005), Normalizacja w kształtowaniu środowiska klasy integracyjnej. W: Cz. Kosakowski, A. Krause (red.), Dyskursy pedagogiki specjalnej 4. Normalizacja środowisk życia osób niepełnosprawnych. Olsztyn, UWM doi: 10.14746/ikps.2014.7.07

Zic A., Igrić L. (2001), Self-assessment of relationships with peers in children with intellectual disability. „Journal of Intellectual Disability Research”, 45 (3).

Opublikowane
2014-12-31
Jak cytować
Żyta, A., & Ćwirynkało, K. (2014). Relacje rówieśnicze uczniów z niepełnosprawnością w nauczaniu inkluzyjnym – wybrane problemy. Problemy Wczesnej Edukacji, 27(4), 88-98. Pobrano z https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/pwe/article/view/863