Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweKoncepcja Pomorskiego Modelu Obrony Czynnej (pomorskiej opozycji) w ujęciu Marka Latoszka. Interpretacje i perspektywy badawcze
DOI:
https://doi.org/10.26881/rgtn.2025.02Słowa kluczowe:
opozycja w PRL, historia „Solidarności”, studia nad środowiskiem robotniczym, historia Pomorza Gdańskiego, populizmAbstrakt
To pierwsza próba rekonstrukcji i interpretacji namysłu socjologa Marka Latoszka (1936–2015) na temat znaczenia, funkcjonowania i specyfiki pomorskiej opozycji demokratycznej w PRL oraz jej wpływu na ruch „Solidarności”. Podstawowym celem artykułu jest przedstawienie genezy i teoretycznych podstaw Pomorskiego Modelu Obrony Czynnej (pomorskiej opozycji). Dalsza część wywodu daje odpowiedź na pytanie: co oryginalnego do tej koncepcji wniósł Marek Latoszek? Czy istnieje analogia między myślą gdańskiego socjologa na temat specyfiki pomorskiej opozycji i jej wpływu na ideowe oblicze „Solidarności” a koncepcją „łańcucha ekwiwalencji” argentyńskiego filozofa Ernesta Laclaua? – poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie to kolejny element analizy. W jakim stopniu koncepcja Pomorskiego Modelu Obrony Czynnej może być inspirującym punktem odniesienia dla współczesnych badaczy? Czy istnieją takie elementy, które nie zostały dotąd naukowo wyeksploatowane przez twórców konceptu i mogą zostać rozwinięte w prowadzonych współcześnie badaniach historycznych bądź socjologicznych? Tak postawione problemy zostały rozwinięte w ostatniej części artykułu.
Downloads
Bibliografia
Ash, T.G. (1985). The Polish Revolution: Solidarity. Vintage Books. A Division of Random House.
Bień, D. (2025). Równość, wolność, solidarność. Myśl polityczna Komitetu Obrony Robotników. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Borzyszkowski, J. (2015). Profesor Marek Latoszek (1936–2015): socjolog i pedagog, badacz „Solidarności” i Kaszubów, prezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego i współzałożyciel Instytutu Kaszubskiego. Acta Cassubiana, 17, 413–418.
Cywiński, B. (1971). Rodowody niepokornych. Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”.
De Cleen, B. (2019). The populist political logic and the analysis of the discursive construction of ‘the people’ and ‘the elite’. W: J. Zienkowski, R. Breeze (eds.), Imagining the Peoples of Europe: Populist discourses across the political spectrum (s. 19–42). John Benjamins Publishing Company.
Friszke, A. (1983). KOR. Ludzie – działania – idee. Norma.
Goodwyn, L. (1992). Jak to zrobiliście? Powstanie Solidarności w Polsce. Krajowa Agencja Wydawnicza.
Hlebowicz, J. (2024). Analityk systemu komunistycznego. O opozycyjnej działalności Czesława Czapowa (1947–1980). Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały, 22, 85–112.
Hlebowicz, J. (2025). „Solidarność”, robotnicy i Kaszubi w badaniach Marka Latoszka (1936–2015). Acta Cassubiana, 27, 188–212.
Kołtan, J. (2025). Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku. Europejskie Centrum Solidarności.
Kozłowski, T. (2017). Anatomia rewolucji. Narodziny ruchu społecznego „Solidarność” w 1980 roku. Instytut Pamięci Narodowej.
Laclau, E. (2009). Rozum populistyczny (T. Szkudlarek, red. nauk.; zespół pod kierunkiem T. Szkudlarka, tłum.). Wydawnictwo Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Latoszek, M. (1995a). Stan świadomości strajkujących robotników w sierpniu 1980 roku. W: L. Mażewski i W. Turek (red.), Opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1976–1980). O pomorskim modelu obrony czynnej (s. 77–86). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Latoszek, M. (1995b). „Solidaryzm większościowy” i „solidaryzm elitarny”. W: L. Mażewski i W. Turek (red.), „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989) (s. 207–220). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Latoszek, M. (2001). „Solidarność”: ofensywność i rekonstrukcja (1980–1989). W: Z. Dawidowicz i M. Latoszek (red.), „Solidarność” dwadzieścia lat później (s. 61–104). Arcana.
Latoszek, M. (2015). Świadomość społeczno-polityczna trójmiejskiej opozycji w latach ’70 i ’80. Pobrano 22 stycznia 2026 z https://historia.dorzeczy.pl/5548/swiadomosc-spoleczno-polityczna-trojmiejskiej-opozycji-w-latach-70-i-80.html.
Lipski, J.J. (1983). KOR. Komitet Obrony Robotników. Komitet Samoobrony Społecznej. Aneks.
Machcewicz, A. (2015). Bunt. Strajki w Trójmieście. Sierpień 1980. Europejskie Centrum Solidarności.
Mażewski, L. (1995a). Pomorski model obrony czynnej. W: L. Mażewski i W. Turek (red.), Opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1976–1980). O pomorskim modelu obrony czynnej (s. 109–116). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Mażewski, L. (1995b). Pomorski model o brony czynnej a powstanie „Solidarności”. W: L. Mażewski i W. Turek (red.), „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989) (s. 13–20). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Mażewski, L. (1995c). Ewolucja pomorskiego modelu obrony czynnej: 1980–1989. W: L. Mażewski i W. Turek (red.), „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989) (s. 240–246). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Mażewski, L. i Turek, W. (red.). (1995a). Opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1976–1980). O pomorskim modelu obrony czynnej. Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Mażewski, L. i Turek, W. (red.). (1995b). „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Podgórecki, A. (1995). Społeczeństwo polskie. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
Sowa, K.Z. (2015). Marek Latoszek – 23 kwietnia 1936 – 13 lutego 2015. Studia Socjologiczne, 1(216), 13–15.
Szkudlarek, T. (2011). Semiotics of Identity: Politics and Education. Studies in Philosophy and Education, 30, 113–123.
Touraine, A. (2010). Solidarność. Analiza ruchu społecznego 1980–1981. Europejskie Centrum Solidarności.
Turek, W. (1995). Przekształcenia pomorskiego modelu obrony czynnej w latach 1980–1981. W: L. Mażewski i W. Turek (red.), „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989) (s. 21–28). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
