Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweSytuacja w niezależnych środowiskach młodzieżowych Trójmiasta po strajkach wiosenno-letnich 1988 roku
DOI:
https://doi.org/10.26881/rgtn.2025.05Słowa kluczowe:
młodzież, opozycja w PRL, strajki 1988, „Solidarność”, Lech WałęsaAbstrakt
Główną siłę protestów wiosenno-letnich 1988 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina stanowili młodzi robotnicy, aktywnie wspierani przez działaczy niezależnych organizacji młodzieżowych. Zaangażowanie młodzieży obejmowało współtworzenie i organizację poligrafii strajkowej, współorganizowanie na plebanii Kościoła św. Brygidy punktu pomocy dla strajkujących, przygotowywanie odezw do uczniów szkół średnich z apelem o solidarność z protestującymi, inicjowanie w szkołach przerw milczenia oraz udział w happeningach na terenie stoczni, będących symboliczną formą sprzeciwu wobec władz.
W artykule są rozważane następujące pytania badawcze: Jakie nastroje panowały w niezależnych środowiskach młodzieżowych Trójmiasta po strajkach wiosenno-letnich 1988 r.? W jakim stopniu oba protesty ujawniły rozdźwięk między starszą a młodszą generacją opozycjonistów? Jeśli ów pokoleniowy podział realnie wystąpił, jakie były jego dynamika oraz następstwa? Czy protesty wiosenno-letnie doprowadziły do zahamowania działań niezależnych przez środowiska młodzieżowej opozycji czy wręcz przeciwnie – wpłynęły na ich nasilenie? Na czym koncentrowała się działalność niezależnej młodzieży po sierpniu 1988 r. do momentu rozpoczęcia obrad okrągłego stołu?
Downloads
Bibliografia
Źródła archiwalne
Depozyt Federacji Młodzieży Walczącej. (b.d.). Archiwum Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, Gdańsk.
Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. sygn. 9971. Archiwum Państwowe w Gdańsku.
Korespondencja do Lecha Wałęsy (b.d.). sygn. 347/18/24; 347/18/33; 347/18/36; 347/18/37; 347/18/114. Archiwum Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, Gdańsk.
Prasa bezdebitowa (b.d.). sygn. 74/448; 7/234; 7/268; 74/1333; 74/1349. Archiwum Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, Gdańsk.
Prokuratura Wojewódzka w Gdańsku. sygn. 77/18/1. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku.
Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Gdańsku [1945]. 1983–1990. sygn. 564/194; 0046/520, t. 4; 0046/520/5; 0027/3842, t. 12; 0027/3839, t. 3; 0046/520/7; 0027/3841. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku.
Relacje, wspomnienia, pamiętniki, wywiady
Hlebowicz, J. (2019). Piątka u Semki: Jan Hlebowicz rozmawia z Piotrem Semką. Zysk i S-ka.
Semka P. (2017, 11 listopada). [Ustna relacja udzielona autorowi]. [nagranie w zbiorach autora].
Stanecki, J. (b.d.). Majowi chłopcy [niepublik. maszynopis w zbiorach autora].
Prasa (bezdebitowa)
Antymantyka. Magazyn FMW Gdynia. (1988–1989).
Biuletyn Informacyjny „Topolówka”. (1988).
Homek. (1988).
Klakson. Pismo Federacji Młodzieży Walczącej ZSS w Gdańsku. (1989).
Monit. Dwutygodnik Federacji Młodzieży Walczącej Gdańsk–Gdynia. (1988).
Solidarność Młodych. Pismo niezależnych środowisk młodzieżowych. (1988).
Solidarność Młodych Wywrotowców. Pismo niezależnych środowisk młodzieżowych. (1989).
Solidarność. Pismo Regionu Gdańskiego. (1988).
Strajk był sukcesem (1988). Solidarność. Pismo Regionu Gdańskiego, 14(200), 1.
Strajki zakończone (1988). Monit. Dwutygodnik Federacji Młodzieży Walczącej Gdańsk–Gdynia, 53, 1–7.
Tu Jedenastka. Pismo Federacji Młodzieży Walczącej XI LO w Gdańsku. (1989).
Źródła drukowane
Dudek, A. i Friszke, A. (red.). (2002). Polska 1986–1989. Koniec systemu (T. 3: Dokumenty). Wydawnictwo TRIO.
Opracowania
Antonów, R. (2004). Pod czarnym sztandarem: Anarchizm w Polsce po 1980 roku. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Beger, R. (2007). Dwa maje – strajki na uczelniach Trójmiasta w latach 1946 i 1988. Pismo PG, 5, 22–29.
Berendt, G., Brzechczyn, K., Stybel, Z. i Waluszko, J. (red.). (2013). Homek. Pismo Ruchu Społeczeństwa Alternatywnego 1983–1990. Instytut Pamięci Narodowej.
Biernacki, L. i Kazański, A. (2010). NSZZ „Solidarność” Region Gdański. W: Ł. Kamiński i G. Waligóra (red.), NSZZ „Solidarność” 1980–1989 (T. 3: Polska Północna, s. 9–245). Instytut Pamięci Narodowej.
Brzechczyn, K. (2022). Kompromis polityczny przy Okrągłym Stole w myśli społeczno-politycznej radykalnej opozycji w Polsce. W: M. Przeperski i D. Wicenty (red.), Transformacja ustrojowa w Polsce. Nowe perspektywy (s. 21–63). Instytut Pamięci Narodowej.
Cenckiewicz, S. (2006). Oczami bezpieki: Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL. Arcana.
Dudek, A. (2007). Historia polityczna Polski 1989–2005. Arcana.
Dudek, A. (2009). Reglamentowana rewolucja: Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990. Arcana.
Dudek, A. (2011). PZPR w ostatnich miesiącach istnienia (czerwiec 1989–styczeń 1990). W: S. Flis (red.), „Wojna o akta”. Studia i materiały źródłowe (s. 12–25). Instytut Pamięci Narodowej.
Hlebowicz, J. (2013). Niepokorni z „Topolówki”. Działalność niezależna uczniów III Liceum Ogólnokształcącego im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku w latach 1970–1989. Instytut Pamięci Narodowej.
Hlebowicz, J. (2022). Aspiracje, możliwości, (nie)wykorzystane szanse. Analiza pamięci o transformacji ustrojowej przez pryzmat karier przedstawicieli elity młodzieżowej opozycji politycznej. Przyczynek do portretu zbiorowego. W: M. Przeperski i D. Wicenty (red.), Transformacja ustrojowa w Polsce. Nowe perspektywy (s. 237–262). Instytut Pamięci Narodowej.
Hlebowicz, J. (2024). Między szkołą a stocznią. W: M. Przeperski i P. Ruchlewski (red.), Polski rok 1988 (s. 43–70). Europejskie Centrum Solidarności.
Hlebowicz, J. (2025a). Z widokiem na stocznię. Szkoła w czasach komunizmu na przykładzie I LO w Gdańsku (1945–1989). Fundacja Gdańska, Oficyna Gdańska.
Hlebowicz, J. (2025b). Zbuntowana generacja. Dzieci Solidarności 1980–1990. Instytut Dziedzictwa Solidarności.
Kakareko, A. (2012). NSZZ „Solidarność” na Uniwersytecie Gdańskim 1980–2010 (próba zarysu). W: I. Hałagida (red.), Szkice z dziejów NSZZ „Solidarność” na Pomorzu Nadwiślańskim i Kujawach (1980–1990) (s. 182–201). Instytut Pamięci Narodowej.
Kosiński, K. (2012). Peerelowskie pokolenia? Dzieje Najnowsze, 44(2), 181–192.
Kowal, P. (2012). Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989. Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Studiów Politycznych PAN, Wydawnictwo TRIO.
Malendowicz, P. (2004). Anarchizm i anarchiści w Trójmieście w latach 1980–2000. Rocznik Gdański, 64(1–2), 73–85.
Mażewski, L. i Turek, W. (red.). (1995). „Solidarność” i opozycja antykomunistyczna w Gdańsku (1980–1989). Instytut Konserwatywny im. E. Burke’a.
Miszk, A. (Wstęp) i Podsiadło, J. (Kalendarium). (2010). Ruch „Wolność i Pokój”. Maszoperia Literacka.
Paleczny, T. (2016). Kontestacja młodzieżowa jako forma nieposłuszeństwa obywatelskiego. W: B. Noszczak (red.), Życie na przekór. Młodzieżowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980–1989) – nowe tropy i pytania badawcze (s. 17–42). Instytut Pamięci Narodowej.
Przeperski, M. (2021). Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna. Instytut Pamięci Narodowej.
Skiba, K., Janiszewski, J. i Konnak, P. (2010). Artyści, wariaci, anarchiści. Narodowe Centrum Kultury.
Świda-Ziemba, H. (1998). Wartości egzystencjalne młodzieży lat dziewięćdziesiątych. Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego.
Waluszko, J. (2013). Protesty przeciwko budowie elektrowni jądrowej Żarnowiec w latach 1985–1990. Instytut Pamięci Narodowej.
Wąsowicz, J. (2006). Strajki w Stoczni Gdańskiej w roku 1988 r., czyli jak młodzież dokończyła rewolucję „Solidarności”. Templum Novum, 3, 77–86.
Wąsowicz, J. (2012). Niezależny ruch młodzieżowy w Gdańsku w latach 1981–1989. Europejskie Centrum Solidarności.
Wierzbicki, M. (2009). Młodzież w PRL. Instytut Pamięci Narodowej.
Wierzbicki, M. (2013). Ostatni bunt. Młodzieżowa opozycja polityczna u schyłku PRL 1980–1990. Fakty, konteksty, interpretacje. Instytut Pamięci Narodowej, Polska Akademia Nauk.
Ziętal, K. (2011). Żeby nie być szarym. Program i formy działania Federacji Młodzieży Walczącej (1984–1989). W: T. Kozłowski i J. Olaszek (red.), Opozycja i opór społeczny w Polsce po 1956 roku (s. 155–192). Instytut Pamięci Narodowej.
