Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweService learning jako przekraczanie granic w dydaktyce akademickiej: jakościowa analiza doświadczeń osób zaangażowanych w projekt interdyscyplinarny
DOI:
https://doi.org/10.26881/head.2025.3.15Słowa kluczowe:
service learning, edukacja wyższe, współpraca interdyscyplinarna, edukacja doświadczeniowaAbstrakt
Artykuł przedstawia wyniki jakościowej analizy doświadczeń studentek i studentów zaangażowanych w projekt ARTIS – interdyscyplinarnego przedsięwzięcia typu service learning realizowanego wspólnie przez Uniwersytet Gdański i Akademię Sztuk Pięknych w Gdańsku, we współpracy z partnerem przemysłowym (firmą stolarsko-meblarską) oraz z placówkami edukacji Montessori w okresie od października 2024 do lutego 2026 r. Podstawę materiału empirycznego stanowiło osiem dzienników uczenia się prowadzonych przez osoby studiujące pedagogikę na III i IV roku studiów stacjonarnych jednolitych podczas studiów na semestrach zimowym oraz letnim roku akademickiego 2024/2025 w Uniwersytecie Gdańskim. Analiza – oparta na kodowaniu otwartym (Charmaz), siedmiostopniowej procedurze interpretacyjnej (Kvale) i zasadach analizy tematycznej (Braun, Clarke) – wyłoniła pięć wzajemnie powiązanych kategorii: sytuacja uczenia się, łączenie wiedzy teoretycznej z potrzebami osobistymi, rynkowymi i społecznymi, dostrzegane korzyści z service learning, wyłaniające się wyzwania oraz logistyczna i organizacyjna strona prowadzenia projektu. Wyniki ukazują service learning jako laboratorium współpracy i mechanizm przekraczania granic: między teorią a praktyką, akademią a otoczeniem społecznym/rynkowym, a także między tradycyjnymi rolami nauczyciela i studenta. Uczestnicy raportują wzrost poczucia sprawstwa, rozwój kompetencji współpracy i krytycznej refleksji, a także urealnienie sensu studiowania dzięki kontaktowi z realnym odbiorcą i cyklowi iteracyjnego prototypowania. W części dyskusyjnej skonfrontowano wyniki z literaturą nt. edukacji doświadczeniowej oraz debatą o trzeciej, a potencjalnie także czwartej i piątej misji uniwersytetu, wskazując na brak jednoznacznych granic definicyjnych misji 4 i 5, ale i ich heurystyczną użyteczność dla opisu innowacyjnej dydaktyki. Wniosek podstawowy sofrmułownano następująco: service learning – w ujęciu zastosowanym w projekcie ARTIS – operacjonalizuje trzecią misję i może współrealizować wybrane aspekty misji czwartej (translacja wiedzy/relacje z rynkiem) oraz piątej (innowacyjność /odpowiedzialność społeczna i cyfrowa transformacja).
Bibliografia
Banaś, M., Czech, F., & Kołaczek, M. (2019). Trzecia misja uczelni i różne drogi jej realizacji. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, https://doi.org/10.12797/9788381381529.17, data dostępu: 11.09.2025
Boffo, S., & Cocorullo, A. (2019). University fourth mission, spin–offs and academic entrepreneurship: Connecting public policies with new missions and management issues of universities. Higher Education Forum, 16, 126–143. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1308034.pdf Bohnsack, R., Pfaff, N., & Weller, W. (2010). Qualitative analysis and documentary method: In international educational research(p. 369). Verlag Barbara Budrich;
Braun, V., Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Braun, V., Clarke, V. (2024). Analiza tematyczna – praktyczny przewodnik, tłum. D. Przygucka, PWN.
Charmaz, C. (2006). Constructing Grounded Theory. Sage.
Dewey, J. (1938). Experience and education. Kappa Delta Pi.
Eyler, J., & Giles, D. E., Jr. (1999). Where’s the learning in service–learning? Jossey–Bass.
Filipiak, E. (2012). Rozwijanie zdolności uczenia się: Z Wygotskim i Brunerem w tle. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Flick, U. (2018). An Introduction to Qualitative Research. Sage.
Furco, A. (1996) Service–Learning: A Balanced Approach to Experiential Education. Service Learning, General. 128. https://digitalcommons.unomaha.edu/slceslgen/128
Gierszewski D. (2023). Uczenie się poprzez zaangażowanie, czyli czym jest Service – Learning? [w:] Edukacja w świecie zmian – Wybór tekstów opublikowanych na platformie EPALE, FRSE. s. 80 – 85. https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/uczenie–przez–zaangazowanie–czyli–czym–jest–service–learning, data dostępu: 12.09.2025.
Insaurralde–Alviso, A. (2022). La cuarta misión de la universidad: La transferencia tecnológica. Memorias del Instituto de Investigaciones en Ciencias de la Salud, 20(1), 3–5.
Jackson, P. W. (1990). Life in classrooms. Teachers College Press. (Original work published 1968)
Kapur, M. (2008). Productive failure. Cognition and Instruction, 26(3), 379–424. https://doi.org/10.1080/07370000802212669 Kapur, M. (2024). Productive failure: unlocking deeper learning through the science of failing. John Wiley & Sons. Kielsmeier, J. (2011). Service–learning: The time is now. The Prevention Researcher, 18(1), 3–8.
Knobel, M. (2022). Effective communication: The 4th mission of universities–A 21st–century challenge. Center for Studies in Higher Education, UC Berkeley.
Kola, A. & Leja, K.. (2015). Universities' third mission on the example of their relations with Non–Governmental Sector. e–mentor. 2015. 4–12. 10.15219/em61.1201. Kolb, D. A. (2014). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. FT press.
Kretz, A., & Sá, C. (2013). Third stream, fourth mission: Perspectives on university engagement with economic relevance. Higher Education Policy, 26(4), 497–506. https://doi.org/10.1057/hep.2013.32 Krzychała, S., & Zamorska, B. (2014). Collective patterns of teachers’ action: A documentary interpretation of the construction of habitual knowledge. Qualitative Sociology Review, 10(4), 68–86.
Kvale, S. (1996). InterViews. An Introduction to Qualitative Research Interviewing. Sage. Lazarus, M. D. (2021). Preparing Today's Learners for Uncertainty. Education Services Australia. https://myfuture. edu. au/docs/default–source/insights/preparing–todayslearners–for–uncertainty. pdf.
Meighan, R. (1993). Socjologia edukacji. Wydawnictwo UMK.
Mezirow, J. (1991). Transformative dimensions of adult learning. Jossey–Bass.
Nowotnik N. (2022). Service learning rozwija empatię i umiejętność komunikacji, www. https://polskifr.fr/polska–we–francji/service–learning–rozwija–empatie–i–umiejetnosc–komunikacji–z–roznymi–grupami–spolecznymi, data dostępu: 14.09.2025. Orłowska, R. (2020). Professional UNcertainty Competence. Department of Sustainable Market Processes.
Salam, M., Awang Iskandar, D.N., Ibrahim, D.H.A. et al. (2019) Service learning in higher education: a systematic literature review. Asia Pacific Educ. Rev. 20, 573–593. https://doi.org/10.1007/s12564–019–09580–6. Saretzki, J., Forthmann, B., & Benedek, M. (2024). A systematic quantitative review of divergent thinking assessments. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. Townsend, K. (2016). Empowering Youth Leadership Through Service.
Wygotski, L. S. (2006). Myślenie i mowa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
