Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweWiedzieć i wygrać! Teleturnieje wiedzowe w polskiej telewizji po 1989 roku
Słowa kluczowe:
telewizja w Polsce, teleturnieje wiedzowe, teleturnieje, franczyzy medialne, formaty medialneAbstrakt
Telewizja to medium, które dostarcza głównie rozrywki, a jednym z popularnych typów programów tego rodzaju są teleturnieje. Zaczęły się one pojawiać w polskiej telewizji w latach 60. XX wieku, a część z nich stanowiły typowe quizy. W artykule przedstawiono teoretyczne podstawy gatunku teleturnieju typu quiz oraz ukazano, jak istotne dla polskiej telewizji po 1989 roku były licencje na tego typu programy rozrywkowe. Celem pracy jest wypełnienie luki badawczej na polskim rynku medialnym w obszarze franczyz i formatów medialnych. Jest to istotna kwestia na obecnym, międzynarodowym rynku mediów. Badanie opiera się na analizie zawartości i obejmuje analizę polskich oraz zagranicznych formatów teleturniejów typu quiz, a także ich popularności w polskim środowisku medialnym trzech głównych kanałów telewizyjnych. Wyniki wskazują, że większość teleturniejów emitowanych w polskiej telewizji po 1989 roku opierała się na formatach zachodnich, co dawało programowi większą szansę na sukces w porównaniu z markami własnymi.
Downloads
Bibliografia
Barczyk A., Charakterystyka teleturniejów emitowanych w polskiej telewizji publicznej, „Kultura-Media-Teologia” 2012, Vol. 10, pp. 90–102, https://doi.org/10.21697/kmt.10.6.
Bonner F., Ordinary Television: Analyzing Popular TV, SAGE Publications, London 2003.
Caillois R., Gry i ludzie, przeł. A. Tatarkiewicz, M. Żurowska, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1997.
Calvert B., Casey B., Casey, N., French L., Lewis J., Television studies. The key concepts, Routledge, New York 2008.
Czejarek R., Kultowe polskie teleturnieje, Wydawnictwo Słowne, Warszawa 2021.
Ellis J., Esser A., Gutiérrez L.J., TV formats and formats research – theory, methodology, history and new developments, „VIEW: Journal of European Television History and Culture” 2016, Vol. 5(9), 1–5, https://doi.org/10.18146/2213-0969.2016.jethc098.
Fiske J., Television Culture, Taylor&Francis, New York 1987.
Gray J., Television Entertainment, Routledge, New York 2008.
Hetsroni A., The Millionaire Project: A Cross-Cultural Analysis of Quiz Shows From the United States, Russia, Poland, Norway, Finland, Israel, and Saudi Arabia, „Mass Communication and Society” 2015, Vol. 7(2), pp. 133–156, https://doi.org/10.1207/s15327825mcs0702_1.
Hoerschelmann O., Rules of the Game: Quiz Shows and American Culture, State University of New York Press, Albany 2006.
Holmes S., Not the final answer. Critical approaches to the quiz shows and Who Wants To Be A Millionaire, „European Journal of Cultural Studies” 2006, Vol. 8(4), pp. 483–503, https://doi.org/10.1177/1367549405057828.
Holmes S., Quiz Show, Edinburgh University Press, Edinburgh 2008.
Keinonen H., Television Format as Cultural Negotiation: Studying Format Appropriation through a Synthesizing Approach, „VIEW: Journal of European Television History and Culture” 2016, Vol. 5(9), pp. 60–71, https://doi.org/ 10.18146/2213-0969.2016.jethc103.
Kołakowski P., To on wprowadził teleturnieje do TVP. Przez antysemicką nagonkę wyjechał z Polski, https://plejada.pl/programy/ryszard-serafinowicz-dlaczego-prowadzacy-wielka-gre-wyemigrowal-do-kanady/cfkfd8r (accessed on: 1.10.2025).
Kończak J., Od Tele-Echa do Polskie Zoo: Ewolucja programu TVP, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.
Kurek T., 625 linii – Za kulisami telewizji, Wydawnictwa Radia i Telewizji, Warszawa 1986.
Kwiatkowska A.H., Quizy – od teleturniejów do internetowej rozrywki, „Studia Humanistyczne AGH” 2021, Vol. 20(4), 47–60, https://doi.org/10.7494/human.2021.20.4.47.
Lacey N., Narrative and Genre: Key Concepts in Media Studies, St. Martin Press, New York 2000.
Milionerzy: Dwa miliony do wygrania, https://tvn24.pl/ciekawostki/milionerzy-dwa-milionydo-wygrania-czy-pytania-beda-trudniejsze-kiedy-wielki-final-st7382486 (accessed on: 1.10.2025).
Moran A., When TV Formats are Translated [in:] TV Formats Worldwide: Localizing Global Formats, Ed. A. Moran, Intellect, Bristol 2009.
Moran A., Global Television Formats: Genesis and Growth, „Critical Studies in Television” 2013, Vol. 8(2), pp. 1–19, https://doi.org/10.7227/CST.8.2.2.
Moran A., Malbon J., Understanding the Global TV Format, Intellect, Bristol 2006.
O’Donnel V.J., Television Criticism, SAGE Publishing, Thousand Oaks 2017.
O’Neill L., How Game Shows Perfectly Reflect the Era We’re Living In, https://www.vice.com/ en/article/7xg5a9 (accessed on: 1.10.2025).
The Rise of TV Quiz Shows, https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/quizshow-rise-tv-quiz-shows (accessed on: 1.10.2025).
The $64,000 Question, https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/quizshow-64000-question (accessed on: 1.10.2025).
Venanzi K., An Examination of Television Quiz Show Scandals of the 1950s, http://www.plosin.com/beatbegins/projects/venanzi.html (accessed on: 1.10.2025).
Wawer M., Gatunki, formaty w pejzażu telewizyjnym, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2020.
