Academic Scientific JournalsGdańsk, not Danzig. Building a new identity of the city on leaflets after World War II
DOI:
https://doi.org/10.26881/sgg.2024.50.51.11Keywords:
ephemera, posters, placards, Danzig / Gdańsk, identityAbstract
In 1945, Gdańsk was in ruins. People interested in the sea and the legend of the town on the Motława River came to the city from all over the country, and, among the others, from the Eastern Borderlands, lost after World War II. At that time, ephemera were the most important, and often the only means of communicating with society. Stuck to the walls and poles, they informed about decisions of the city authorities; reviving institutions and shops advertised their services. Placards, posters, postcards, stamps, labels, banknotes also played another important role: they were to build the Polish identity of the city among the new residents of Gdańsk and the rest of Poland. The aim of the presentation is to analyze various persuasive strategies in the field of language, graphics and typography used in ephemeral prints in the years 1945–1950 – strategies that were to strengthen the ‘eternal Polishness’ of Gdańsk in opposition to the German past, in line with the slogan used in 1945 in the local daily newspaper “Dziennik Bałtycki”: “Gdańsk was Polish, it is Polish and it will be Polish”.
Downloads
References
Barańczak, Stanisław (2017): Słowo – perswazja – kultura masowa [Wort – Persuasion – Massenkultur]. In: Bartmiński, Jerzy et al. (Hg.): Etyka słowa. Wybor opracowań 1 [Ethik des Wortes. Ausgewahlte Studien]. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 483–494.
Barylewska-Szymańska, Ewa (2021): „Ku pouczeniu wspołczesnych gdańszczan“. Jan Kilarski jako popularyzator historii i kultury Gdańska [„Den Danziger Zeitgenossen zur Lehre“. Jan Kilarski als Vermittler der Geschichte und Kultur Danzigs]. In: Bykowska, Sylwia / Golon, Mirosław (Hg.): Gdańsk 1945–1990. Materiały – Studia – Analizy [Gdańsk 1945–1990. Materialien – Studien – Analysen]. Bd. 3. Warszawa / Gdańsk: Instytut Historii PAN / Instytut Pamięci Narodowej / Muzeum Gdańska, 195–222.
Billig, Michael (1997): Banal Nationalism. London: Sage Publications.
Bykowska, Sylwia (2024): Między migracją a integracją. Społeczeństwo Gdańska w latach 1945–1960 [Zwischen Migration und Integration. Die Gesellschaft von Gdańsk in den Jahren 1945–1960]. Warszawa: Instytut Historii PAN.
Bykowska, Sylwia (2018): Marian Pelczar – tworca powojennego mitu polskości Gdańska [Marian Pelczar – Schopfer des Nachkriegsmythos vom polnischen Charakter Danzigs/Gdańsks]. In: Balcewicz, Jarosław / Mendel, Maria (Hg.): Miasto dla sztuki, sztuka dla miasta. 60 lat działalności Gdańskiego Towarzystwa Przyjacioł Sztuki [Eine Stadt fur die Kunst, die Kunst fur die Stadt. 60 Jahre Tatigkeit der Danziger Gesellschaft der Kunstfreunde]. Gdańsk / Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 169–182.
Bykowska, Sylwia (2017): Działalność Komisji Weryfikacyjnej w Gdańsku w latach 1945–1947 na tle sytuacji społecznej [Die Tatigkeit der Verifizierungskomission in Gdańsk 1945–1947 vor dem Hintergrund der gesellschaftlichen Lage]. In: „Rocznik Gdański“ Bd. LXXV–LXXVI (2015–2016), 167–179.
Bykowska, Sylwia (2012): Rehabilitacja i weryfikacja narodowościowa ludności polskiej w województwie gdańskim po II wojnie światowej [Rehabilitierung und Verifizierung der Nationalitat der polnischen Bevolkerung in der Woiwodschaft Gdańsk nach dem Zweiten Weltkrieg]. Gdańsk: Instytut Kaszubski.
Duden (1996): Deutsches Universalworterbuch A–Z. Mannheim etc.: Dudenverlag. Etykiety zapałczane Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, cz. 1: 1945–1951 (1958) [Streichholzetiketten aus der Volksrepublik Polen. Teil 1: 1945–1951]. Warszawa: Koło Kolekcjonerow Etykiet Zapałczanych przy Oddziale Warszawskim Polskiego Związku Filatelistow.
Friedrich, Jacek (2015): Odbudowa Głownego Miasta w Gdańsku w latach 1945–1960 [Der Wiederaufbau der Danziger Rechtstadt 1945–1960]. Gdańsk: słowo / obraz terytoria.
Friedrich, Jacek (2001): Gdańsk 1945–1949. Oswajanie miejsca [Gdańsk 1945–1949. Wie man an dem Ort heimisch wurde]. In: Najmajer, Piotr (Hg.): Gdańsk: pomnik historii [Danzig / Gdańsk: ein Denkmal der Geschichte], Teil II. Gdańsk: Regionalny Ośrodek Studiow i Ochrony Środowiska Kulturowego, 27–42.
Gałka, Oliwia (2017): Die Lage der deutschen Bevolkerung in Gdańsk (Danzig) in den Jahren 1945 bis 1947. In: Dziurok, Adam / Madajczyk, Piotr / Rosenbaum, Sebastian (Hg.): Die deutsche Minderheit in Polen und die kommunistischen Behorden 1945–1989. Paderborn: Schoningh, 122–131.
Kietowicz, Feliks et al. (1967): Ilustrowany katalog polskich etykiet zapałczanych 1945–1966. Warszawa: Agencja Wydawnicza „Ruch“.
Kwiatkowska, Aneta (2019): Die Danziger Werbemarken („Cinderella stamps“) aus den Jahren 1900–1939. In: „Studia Germanica Gedanensia“ 41, 264–277.
Loew, Peter Oliver (2003): Danzig und seine Vergangenheit 1793–1997: die Geschichtskultur einer Stadt zwischen Deutschland und Polen. Osnabruck: fibre.
Mendel, Maria / Zbierzchowska, Alicja (Hg.) (2010): Tożsamość gdańszczan. Budowanie na (nie) pamięci [Identitat der Danziger. Auf (Nicht-)Gedachtnis aufbauen]. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Psb 2011: Czapnik, Grzegorz / Gruszka, Zbigniew (Hg.) (2011): Podręczny słownik bibliotekarza [Handworterbuch fur Bibliothekare]. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Schwemer-Scheddin, Yvonne (1998): Broken Images: Blackletter between Faith and Mysticism. In: Bain, Peter / Shaw, Paul (Hg.): Blackletter: Type and National Identity. New York: Princeton Architectural Press, 50–67.
Strąbski, Stanisław (Hg.) (1946): Gdańsk po wyzwoleniu. Rok pracy i osiągnięć [Gdańsk nach der Befreiung. Ein Jahr voller Arbeit und Erfolge]. Gdańsk: Wydawnictwo Urzędu Informacji i Propagandy Wojewodztwa Gdańskiego.
Szydłowska, Agata (2018): Od solidarycy do TypoPolo. Typografia a tożsamości zbiorowe w Polsce po roku 1989 [Von der Schriftart solidaryca zu TypoPolo. Typografie und kollektive Identitaten in Polen nach 1989]. Wrocław: Ossolineum.
Śleziak, Marta (2023): Sztrajfy – afisze o wyjątkowym formacie i propagandowej użyteczności [Streifen– Anschlagzettel von ungewohnlichem Format und propagandistischem Nutzwert]. In: „Roczniki Biblioteczne“ 67 (2023), 83–98.
Śleziak, Marta (2021): Miejsce hasła i sloganu w komunikowaniu politycznym [Der Stellenwert von Schlagwort und Slogan in der politischen Kommunikation]. In: „LingVaria“ Jg. 16 Nr. 2(32) (2021), 81–92.
Wodzyński, Tadeusz (2002), Banknoty polskie – typy i odmiany. Katalog 1794–2002 [Polnische Banknoten – Typen und Sorten. Katalog 1794–2002]. Warszawa: DiG.
Abbildungsverzeichnis
Abb. 1: Plakat „Danzig – Gdańsk“, PAN Biblioteka Gdańska 5715/21.
Abb. 2: Plakat „Gdańsk nasz!“, PAN Biblioteka Gdańska Sz6-4-71.
Abb. 3: Plakat „Polskie morze wiecznie nasze“, PAN Biblioteka Gdańska Sz-75-80.
Abb. 4: Streichholzetikett aus dem Jahr 1950, Quelle: Kietowicz 1967: 20; Etykiety zapałczane
PRL 1958: 14.
Abb. 5: Briefmarke 30.03.1945, Krantor, https://katalogznaczkow.net/zabytki-gdanska-377/.
Abb. 6: Briefmarke 30.03.1945, Hohes Tor, https://katalogznaczkow.net/zabytki-gdanska-377/.
Abb. 7: Briefmarke 30.03.1945, Stockturm, https://katalogznaczkow.net/zabytki-gdanska-377/.
Abb. 8: Patriotisches Telegramm, PAN Biblioteka Gdańska 5777/21.
Abb. 9: Briefmarke des polnischen Seebundes (Liga Morska), PAN Biblioteka Gdańska 5669/20.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright by Instytut Filologii Germańskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
