Figura błazna jako alter ego Bergmana w teatrze

  • Monika Samsel-Chojnacka Uniwersytet Gdański
Słowa kluczowe: Ingmar Bergman, błazen, klown, szwedzki teatr, Szekspir

Abstrakt

One of Bergman’s favourite figures was the jester or the clown. When appearing on stage, they gather the whole attention of both audience and other characters. In theatre productions Bergman used three strategies to express his fondness for this figure – he either emphasized jesters already existing in the text of the drama, provided other characters with clownish features (both visual and mental), or he even created clown-like figures and added them to the original drama. This was done not only to stress comic aspects, but mainly to expose the psychological complexity of the personalities of these figures. In my article, I analyse all three levels of this phenomenon in productions of Shakespeare, Ibsen and Gombrowicz, trying to find the source of inspiration behind them, as well as a common thread between them.

Bibliografia

Archiwum Dramaten. (1986). Niepublikowana pieśń dopisana przez Ingmara Bergmana do egzemplarza suflerskiego Hamleta Williama Szekspira.

Archiwum Dramaten. (1994). Niepublikowany tekst dopisany przez Ingmara Bergmana do egzemplarza suflerskiego Zimowej opowieści Williama Szekspira.

Bergman, I. (1953). Vi är cirkus!. Filmjournalen 4.

Bergman, I. (1991). Laterna Magica. Tłum. Z. Łanowski. Warszawa: Czytelnik.

Bergom-Larsson, M. (1993). Od klowna do pasożyta: artysta i społeczeństwo. W: J. Balbierz i B. Zmudziński (red.). Ingmar Bergman. Kraków: Uniwersytet Jagielloński. ACK „Rotunda”.

Dudzik, W. (2005). Karnawały w kulturze. Warszawa: Sic!.

Fabiszak, J., M. Gibińska i M. Kapera. (2003). Szekspir: leksykon. Kraków: Znak.

Ibsen, H. (1967). Peer Gynt. Tłum. Z. Krawczykowski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Koskinen, M. (2001). Allting föreställer, ingenting är. Stockholm: Nya Doxa.

Słowiński, M. (1993). Błazen: dzieje postaci i motywu. Poznań: Prolog.

Szczepański, T. (1999). Zwierciadło Bergmana. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.

Shakespeare, W. (1986). Hamlet. Tłum. B.G. Hallqvist. Stockholm: Dramatens arkiv.

Shakespeare, W. (1991). Król Lear. Tłum. S. Barańczak. Poznań: W Drodze.

Shakespeare, W. (1994). Vintersagan. Tłum. B.G. Hallqvist. Stockholm: Dramatens arkiv.

Sznajderman, M. (2000). Błazen: maski i metafory. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.

Wanselius, B. (1998). Fotografia na I stronie okładki. Dramat 1.

Filmy

Fanny i Aleksander (Fanny och Alexander). (1982). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Szwecja.

Jajo węża (The Serpent’s Egg). (1976). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Niemcy.

Puszy się i miota (Larmar och gör sig till). (1997). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Szwecja.

Rytuał (Riten). (1967). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Szwecja.

Siódma pieczęć (Det sjunde inseglet). (1957). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Szwecja.

Twarz (Ansiktet). (1958a). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Szwecja.

Wieczór kuglarzy (Gycklarnas afton). (1953). [film fabularny]. Reżyseria: I. Bergman. Szwecja.

Sztuki teatralne

Dom lalki (Ett dockhem). (1989). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Don Juan (Don Juan). (1965). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Teatr Miejski w Malmö.

Hamlet (Hamlet). (1986). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Iwona, księżniczka burgunda (Yvonne, prinsessa av Burgund). (1996). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Król Lear (Kung Lear). (1991b). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Mizantrop (Misantropen). (1995). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Peer Gynt (Peer Gynt). (1991a). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Prefaust (Ur-Faust). (1958b). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Teatr Miejski w Malmö.

Wieczór Trzech Króli (Trettondagsafton). (1975). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Zimowa opowieść (Vintersagan). (1994). [spektakl teatralny]. Reżyseria: I. Bergman. Królewski Teatr Dramatyczny w Sztokholmie.

Opublikowane
2018-12-28
Jak cytować
Samsel-Chojnacka, M. (2018). Figura błazna jako alter ego Bergmana w teatrze. Studia Scandinavica, (2 (22), 46-62. https://doi.org/10.26881/ss.2018.22.03
Dział
W kręgu Bergmana