Uniwersyteckie Czasopisma NaukowePożegnanie z republiką. Komentarze na temat zmiany ustroju politycznego Gdańska po 1793 r. w literaturze niemieckojęzycznej
DOI:
https://doi.org/10.26881/sgg.2025.52.02Słowa kluczowe:
Gdańsk w literaturze XVIII w., literatura niemieckaAbstrakt
Artykuł analizuje, w jaki sposób współcześni pisarze niemieccy połączyli komentarze na temat zajęcia Gdańska przez Prusy z refleksjami nad jego ustrojem politycznym. Autor Briefe über Danzig (1794) Carl B. Feyerabend oraz August Graf von Lehndorff uważali, że absolutyzm oświeceniowy państwa pruskiego stanowi dla obywateli Gdańska lepszy system niż rządy republikańskie do 1793 r. Johannes Daniel Falk w powieści autobiograficznej Leben, wunderbare Reisen und Irrfahrten des Johannes von der Ostsee (1805) opowiedział się natomiast za wolną republiką. Prezentowane tu opinie można odczytać jako część dyskusji o idealnym państwie, prowadzonej w kontekście rewolucji francuskiej.
Downloads
Bibliografia
Briefe über Danzig (1794), Berlin.
[Feyerabend, Carl B.] (1798–1803): Kosmopolitische Wanderungen durch Preußen, Liefland, Kurland, Litthauen, Vollhynien, Podolien, Gallizien und Schlesien, in den Jahren 1795–1797. In Briefen an einen Freund, Germanien [Gdańsk].
[Lehndorff-Bandels, August Leopold] (1799): Meine Reise ins blaue Ländchen, nebst Bemerkungen über Danzig. In Briefen an einen Freund, Danzig.
Biernat, Czesław (1993): Zabór Gdańska przez Prusy i prawno-ustrojowe tego konsekwencje. W: Edmund Cieślak (red.), Historia Gdańska, t. III/2: 1793–1815, Gdańsk, 16–37.
Borzestowski, Waldemar / Müller, Natalia (2011): Johannes Falk i jego pieśń na Boże Narodzenie. W: 30 Dni, nr 6, 24–29.
Demandt, Johannes (1999): Johannes Daniel Falk. Sein Weg von Danzig über Halle nach Weimar (1768–1799) (= Arbeiten zur Geschichte des Pietismus 36), Göttingen.
Falk, Johannes Daniel (1805): Leben, wunderbare Reisen und Irrfahrten des Johannes von der Ostsee, Tübingen: Cotta.
Falk, Johannes Daniel (1886): Die Besitznahme Danzigs durch die Preußen am 4. April 1793: nach einem höchst seltenen Briefwechsel Johannes Daniel Falk’s, von Emil König, Rathenow.
Falk, Johannes Daniel (1922): Jugendgeschichte des Johannes von der Ostsee und andere Geschichten, hrsg. v. Ludwig Mahlau, Danzig.
Fichte, Johann Gottlieb (1996): Zamknięte państwo handlowe i inne pisma, przeł. Paweł Dybel i in., wybrał i wstępem poprzedził Aleksander Ochocki, Warszawa, 151–244.
Gliński, Mirosław (b. d.): Rada Miejska. Okres 1793–1807. Gedanopedia – Encyklopedia Gdańska, https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=RADA_MIEJSKA
[dostęp: 29.03.2025].
Golec, Izabella (1998): Danzig zwischen der I. und III. Teilung in der deutschen Reiseliteratur. W: 1000 Jahre Danzig in der deutschen Literatur. Studien und Beiträge (= Studia Germanica Gedanensia 5), hrsg. v. Marek Jaroszewski, Gdańsk, 77–91.
Heufert, Gerhard (2008): Johannes Daniel Falk. Satiriker, Diplomat und Sozialpädagoge, Weimar.
Kotarski, Edmund (b. d.): Johannes Daniel Falk. W: Gedanopedia – Encyklopedia Gdańska, https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=FALK_JOHANNES_DANIEL,_pedagog,_pisarz,_by%C5%82y_patron_gda%C5%84skiej_ulicy
[dostęp: 21.03.2025].
Löschin, Gotthilf (1823): Geschichte Danzigs von der ältesten bis zur neuesten Zeit. Mit beständiger Rücksicht auf Cultur der Sitten, Wissenschaften, Künste, Gewerbe und Handelszweige, Bd. 2, 2. überarb. Aufl., Danzig: F.W. Ewert.
Sacha, Magdalena (2023): Gdańszczanie 1799 roku w oczach Augusta von Lehndorffa, wykład w Centrum Herdera Uniwersytetu Gdańskiego, 13.10.2023, https://www.youtube.com/watch?v=Vx2tI1oR7zA
[dostęp: 11.05.2025].
Samp, Jerzy (1991): Gdańsk w relacjach z podróży 1772–1918 (= Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego. Rozprawy i Monografie 152), Gdańsk.
Schopenhauer, Johanna (2010): Gdańskie wspomnienia młodości, przeł. i objaśnił Tadeusz Kruszyński, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Copyright by Instytut Filologii Germańskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
