Russia through the eyes of top-notch writers of the post-January-Uprising era

Authors

DOI:

https://doi.org/10.26881/srg.2024.11.03

Keywords:

Russia, Russians, positivism, post-January-Uprising era, literature, Polish-Russian relations

Abstract

The article is an attempt to remove the loyalist or legalistic odium that fell on the representatives of the post-January-Uprising generation in connection with their attitude towards the “Russian issue”. The first-class positivist writers, such as Świętochowski Konopnicka, Prus, in their statements on the nature of Polish-Russian relations, took up a fight against their compatriots’ opinions, censorship pressure, and, above all, their own ideological dilemmas. In view of the strategy of remaining silent about the “Russian issue” used in national literature, the mentioned authors had the courage to speak, and also to separate the Russian state from the Russian nation, and especially from Russian culture. Their recognitions were sometimes divergent, inconsistent, but they were guided by the ambition to rise above the compensatory stereotype, common in the 19th century, the myth of the “Russian Empire of Evil”, as well as the need to escape from martyrological approaches. The article characters are also united by the drama of hope and disappointment with the events of 1905.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Adamek-Świechowska, A. (2016). Henryk Sienkiewicz wobec Rosji. W: Karpowicz-Słowikowska, S., Mikiciuk, E., Sucharski, T. (Red.). Między rusofobią a rusofilią: poglądy, postawy i realizacje w literaturze polskiej od XIX do XXI wieku. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego: 71–93.

Bachórz, J. (1999). Polak wśród swoich i obcych. Rozmyślanie o „Lalce” Bolesława Prusa. W: Maciejewski, J. (Red.). Przemiany formuły polskości w drugiej połowie XIX wieku. Warszawa: Instytut Badań Literackich: 33–51.

Bujnicki, T. (2014). Słowiański Wschód w Sienkiewiczowskich powieściach historycznych. W: Bujnicki, T. Na pograniczach, kresach i poza granicami. Studia. Białystok: Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku: 93–106.

Burdziej, B. (2002). Sybir Marii Konopnickiej w poemacie „Sen Jermaka” (1895). W: Budrewicz, T., Zięba, M. (Red.). Miejsca Konopnickiej. Przeżycia – pejzaż – pamięć. Prace Monograficzne, 324. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego: 143–171.

Fita, S. (1976). Maria Konopnicka – Adam Pług. W: Achmatowicz, T. (Red.). Konopnicka wśród jej współczesnych. Szkice historycznoliterackie. Warszawa: Czytelnik: 73–96.

Fita, S., Tokarzówna, K. (Oprac.). (1969). Bolesław Prus 1847–1912. Kalendarz życia i twórczości. Red. Z. Szweykowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Galle, H. (1902). Aleksander Świętochowski jako beletrysta. Książki dla Wszystkich, 67. Warszawa: Nakładem i drukiem M. Arcta. Karpiński, W. (1994). Polska a Rosja. Z dziejów słowiańskiego sporu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Go-on. [Świętochowski, A.]. (1905a). Platforma. Prawda: Tygodnik polityczny, społeczny i literacki, 24: 278. (Online) https://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/58281/edition/51008/content (dostęp 20.09.2024).

Go-on. [Świętochowski, A.]. (1905b). Ostrzeżenia. Prawda: Tygodnik polityczny, społeczny i literacki, 29: 337. (Online) https://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/58289/edition/51014/content (dostęp 20.09.2024).

Karpowicz-Słowikowska, S. (2018). Dusze w niewoli. Bolesława Prusa i innych (pozytywistów) myślenie o Rosji. Szkice. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Konopnicka, M. (1887). Poezye. Serya trzecia. Warszawa: Nakład Gebetnera i Wolffa.

Konopnicka, M. (1971). Korespondencja. T. 1: Do pisarzy: Józefa Ignacego Kraszewskiego, Stanisława Krzemińskiego, Teofila Lenartowicza, Ernesta Schwaba-Polabskiego, Jaroslava Vrchlickiego, Eliški Krásnohorskiej, Františka Kvapila. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Konopnicka, M. (1972). Korespondencja. T. 2: Konopnicka – Orzeszkowa 1879–1910. Oprac. E. Jankowski. Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Red. M. Górski [i in.]. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Konopnicka, M. (1973). Korespondencja. T. 3: Korespondencja w sprawach redakcyjnych i wydawniczych oraz listy do pisarzy: Władysława Mickiewicza, Czesława Jankowskiego, Michała Radziwiłła, Maryli Wolskiej, Henryka Sienkiewicza. Kom. red. M. Górski [i in.]. Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Krzywicki, L. (1959). Wspomnienia. T. 3. Przygot. do dr. i opatrzyli przypisami W. Jedlicka i J. Wilhelmi. Posł. H. Holland. Warszawa: Czytelnik.

Mokranowska, Z. (2004). Sienkiewicz a Rosja. W: Ludorowski, L. [i in.]. (Red.). Sienkiewicz wobec Europy. Studia Sienkiewiczowskie, t. 4. Lublin: Towarzystwo im. Henryka Sienkiewicza: 129–141.

Pieścikowski, E. (2000). „Dramatyczna epoka, którą nazywamy pozytywizmem”. Poglądy Zygmunta Szweykowskiego na pozytywizm polski. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka, 7: 9–19.

Petrozolin-Skowrońska, B. (1970). „Liberum veto” wobec rewolucji 1905−1907: część I. Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego, 9/2: 183–196.

Poseł Prawdy. [Świętochowski, A.]. (1976a). Liberum veto, „Prawda”. W: Świętochowski, A. Liberum veto. T. 1. Wyboru dokonał i wstępem opatrzył S. Sandler. Komentarze M. Brykalska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy: 199, 202–204, 205.

Poseł Prawdy. [Świętochowski, A.]. (1976b). Liberum veto, „Prawda”. W: Świętochowski, A. Liberum veto. T. 2. Wyboru dokonał i wstępem opatrzył S. Sandler. Komentarze M. Brykalska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy: 41.

Poseł Prawdy. [Świętochowski, A.]. (1905). Chaos. Prawda: Tygodnik polityczny, społeczny i literacki, 11: 126. (Online) https://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/58268/edition/50995/content (dostęp 20.09.2024).

Prus, B. (1935). Pisma. T. 21. Red. I. Chrzanowski, I. Szweykowski. Warszawa: Gebethner i Wolff.

Prus, B. (1956–1970). Kroniki. Oprac. Z. Szweykowski. Z Prac Instytutu Badań Literackich PAN. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Prus, B. (1973). Wczoraj – dziś – jutro. Wybór felietonów. Wybrał, oprac., przedmową i przypisami opatrzył Z. Szweykowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Rudkowska, M. (2009). Kraszewski wobec Rosji. Próby komparatystyczne. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Stępnik, K. (2001). Rosja Orzeszkowej. W: Stępnik, K. (Red.). Twórczość Elizy Orzeszkowej. Obrazy Kultury Polskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej: 151–162.

Sucharski, T. (2016). „Zbrodnia i kara” w literaturze polskiej – recepcja, polemika, inspiracja. W: Sucharski, T. (Red.). Michalska-Suchanek, M. (Współpr. red.). Dostojewski i inni: literatura, idee, polityka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi de Lazariemu. Biblioteka Przeglądu Rusycystycznego, 17. Katowice: „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe : Stowarzyszenie Inicjatyw Wydawniczych: 157–209.

[Świętochowski, A.]. (1905). Dary. Prawda: Tygodnik polityczny, społeczny i literacki, 26: 301. (Online) https://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/58284/edition/51010/content (dostęp 20.09.2024).

Świętochowski, A. (1914a). Zjednoczenie usiłowań. Humanista Polski, 8: 1–3.

Świętochowski, A. (1914b). Polacy wobec wojny. Humanista Polski, 9: 1–3.

Szweykowski, Z. (1947). Twórczość Bolesława Prusa. T. 2. Poznań: Wielkopolska Księgarnia Wydawnicza.

Szypowska, M. (1969). Konopnicka jakiej nie znamy. Ludzie Żywi, 5. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze.

Tyszka, A. (2011). Dylematy Posła Prawdy. Publicystyka Świętochowskiego w okresie rewolucji 1905−1907. W: Stępnik, K., Gabryś, M. (Red.). Aleksander Świętochowski. Obrazy Kultury Polskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej: 107–118.

Published

2024-12-13

How to Cite

Karpowicz-Słowikowska, S. (2024). Russia through the eyes of top-notch writers of the post-January-Uprising era. Studia Rossica Gedanensia, (11), 50–62. https://doi.org/10.26881/srg.2024.11.03

Issue

Section

Studies and articles