Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweMetodologiczne i metodyczne aspekty badań partycypacyjnych. Perspektywa dorosłego versus perspektywa dziecka
DOI:
https://doi.org/10.26881/pwe.2025.61.02Słowa kluczowe:
participatory research, mosaic approach, early childhood educationAbstrakt
This article adopts a theoretical – empirical orientation and constitutes a subsequent contribution to the series The World According to Children. It is based on participatory research employing the mosaic approach. The first section outlines the essence and significance of participatory research, characterizes the mosaic approach as a particular variant within this paradigm, and elaborates the concept of parallel perspectives: the methodological (research) and the methodical (educational). These perspectives refer both to the researcher’s inquiry into the child’s world and to children’s own exploration of the world. The second section presents examples drawn from participatory projects conducted over several years in collaboration with pupils from grades I–III of primary school. These include children’s reflections, questions, uncertainties, discoveries, and new directions for inquiry. The findings are discussed through two lenses: that of the adult as researcher and guest in the children’s world, and that of the child as active participant, learning subject, and host of the space into which the adult is invited as a partner in exploration.
Downloads
Bibliografia
Ablewicz K. (1997), Język potoczny jako warunek dialogu edukacyjnego – w poszukiwaniu języka pedagogiki. „Edukacja”, 3.
Barnes (1988), Nauczyciel i uczniowie. Od porozumiewania się do kształcenia. Tłum. J. Radzicki. Warszawa, WSiP.
Britton J. (1971), Talking to learn. W: D. Barnes (ed.), Language, the learner and the school. Harmondsworth, Penguin.
Clark A. (2005), Talking and listening to children. W: M. Dudek (ed.), Children’s space. Oxford, Elsevier.
Clark A., Moss P. (2011), Listening to young children. The mosaic approach. London, NCB.
Clark J. (2004), Participatory Research with Children and Young People: Philosophy, Possibilities and Perils, https://www.researchgate.net/publication/233341556_Participatory_research_with_children_and_young_people_philosophy_possibilitiesand_perils, 21.08.2025.
Coyne I., Carter B. (2018), Participatory Research in the Past, Present and the Future. W: I. Coyne, B. Carter (eds.), Being Participatory: Researching with Children and Young People. Cham, Springer International Publishing.
Dahlberg G., Moss P., Pence A. (2013), Poza dyskursem jakości w instytucjach wczesnej opieki i edukacji. Tłum. K. Gawlicz. Wrocław, Wydawnictwo Naukowe DSW.
Gawlicz K., Rӧhrborn B. (2014), Edukacja przedszkolna: pytanie o demokrację. Warszawa, Biuro Rzecznika Praw Dziecka.
Holt J. (2007), Zamiast edukacji. Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Illich I. (1976), Społeczeństwo bez szkoły. Tłum. F. Ciemna. Warszawa, PIW.
James A., Prout A. (1990), A new paradigm for the sociology of childhood? W: A. James, A. Prout (eds.), Constructing and Reconstructing the Child: Contemporary Issues in the Social Study of Childhood. London, Falmer Press.
Kehily M.J. (2008), Wprowadzenie do badań nad dzieciństwem. Tłum. ks. M. Kościelniak. Kraków, Wydawnictwo WAM.
Kellett M. (2005), Children as Active Researchers: A New Research Paradigm for the 21st Century? Centre for Childhood, Development and Learning. The Open University. http://eprints.ncrm.ac.uk/87/1/MethodsReviewPaperNCRM-003.pdf, 21.08.2025.
Klus-Stańska D. (2008), Dokąd zmierza polska szkoła? – pytanie o ślepe uliczki, kierunki i konteksty. W: D. Klus-Stańska (red.), Dokąd zmierza polska szkoła? Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.
Klus-Stańska D. (2010), Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń. Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.
Klus-Stańska D. (2018), Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Klus-Stańska D. (2024), Wiedza w szkole. W: D. Klus-Stańska (red.), Dydaktyka i jej paradygmaty. Różnorodne światy szkoły. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Klus-Stańska D., Nowicka M. (2005), Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej. Warszawa, WSiP.
Kochanowska E. (2021), Wspólnota uczenia się drogą ku rozumieniu znaczeń przez dziecko. W: E. Kochanowska (red.), (Z)rozumieć świat dziecka. Od kontekstów nadawania znaczeń po dziecięce znaczenia. Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Kondracka-Szala M. (2021), Muzyka popularna i dziecięce sposoby jej odczytywania – metodologiczno‑teoretyczny zarys projektu badawczego. W: E. Kochanowska (red.), (Z)rozumieć świat dziecka. Od kontekstów nadawania znaczeń po dziecięce znaczenia. Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Krzychała S., Zamorska B. (2008), Dokumentarna ewaluacja szkolnej codzienności. Wrocław, Wydawnictwo Naukowe DSW.
Mayall B. (2013), A history of a sociology of childhood. London, UCL Institute of Education Press.
McCartan C., Schuboltz D., Murphy J. (2012), The Self-Conscious Researcher – Post-Modern Perspectives of Participatory Research with Young People. „Forum: Qualitative Social Research”, 13(1). https://www.qualitative-research.net/index.php/fqs/article/view/1798/0, 20.08.2025.
Mironiuk A. (2021), Dziecko w wieku przedszkolnym jako uczestnik sztuki abstrakcyjnej, czyli kilka uwag o przełamywaniu stereotypów oraz poszukiwaniu rozwiązań. W: E. Kochanowska (red.), (Z)rozumieć świat dziecka. Od kontekstów nadawania znaczeń po dziecięce znaczenia. Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Nowak-Łojewska A. (2021), Podążając śladem dziecięcego rozumienia świata społecznego. Uwagi na marginesie badań mozaikowych. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 52(1).
Nowak-Łojewska A. (2024a), Kim jest obywatel? Reprezentacje obywatelskości w aktywności dzieci – badania partycypacyjne. „Colloquium”, 55(3).
Nowak-Łojewska A. (2024b), Komunikacja w szkole. W: D. Klus-Stańska (red.), Dydaktyka i jej paradygmaty. Różnorodne światy szkoły. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nowak-Łojewska A. [w druku], „Inny” w rozumieniu dzieci. Potencjał badań partycypacyjnych z wykorzystaniem strategii mozaikowej.
Rinaldi C. (1993), The emergent curriculum and social constructivism. W: C. Edwards, L. Gandini, G. Forman (red.), The hundreds of languages of children. Norwood, NJ, Ablex.
Smolińska-Theiss B. (2014), Dzieciństwo jako status społeczny. Edukacyjne przywileje dzieci klasy średniej. Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Sommer D., Pramling-Samuelsson I., Hundeide K. (2010), Child perspectives and children’s perspectives in theory and practice. London–New York, Springer.
Quaglia R.J., Corso M.J. (2015), Głos ucznia. Instrument dobrych zmian w edukacji. Tłum. A. Sorówka‑Łach. Warszawa, Wolters Kluwer.
Zalewska-Królak A. (2025), Metodologia otwarta na dzieci. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Zwiernik J. (2012), Podejście mozaikowe w badaniu doświadczania przez dzieci życia codziennego w instytucjach wczesnej opieki i edukacji. „Przegląd Badań Edukacyjnych”, 2.
Zwiernik J. (2019), Partycypacyjne badania dzieci jako proces emancypacyjny, W: M. Wiśniewska‑Kin, J. Bonar, A. Buła (red.), Horyzonty dziecięcych znaczeń. Granice rozpoznania – perspektywy. Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
