Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweMiędzygatunkowe spotkania jako przestrzeń uczenia się i stawania się dzieci
DOI:
https://doi.org/10.26881/pwe.2025.61.03Słowa kluczowe:
spotkania międzygatunkowe, posthumanizm, pedagogia wspólnych światów, uczenie się i stawanie się dzieci z pozaludzkimi innymiAbstrakt
The intent of the author is to present interspecies encounters as a space conducive to children’s learning and becoming together with non-human others. The thesis presented is closely related to the ideas of posthumanism, which is why the author recalls the fundamental threads of posthumanist thought in the first part of the article. Further on, the author draws attention to the educational approach inspired by the ideas of posthumanism referred to as the common worlds pedagogy, the essence of which is children’s learning with the world while establishing a close, direct relationship with it. In the following part of the article, the author presents, referring to her own research project, stories about children’s encounters with representatives of other species, during which relations were established between them at the intra-action level. Stories about such encounters illustrate a thesis according to which interspecies encounters constitute a space in which it is possible to be together, to become with each other, to learn from and with each other.
Downloads
Bibliografia
Bakke M. (2010), Posthumanizm: człowiek w świecie większym niż ludzki. W: J. Sokolski (red.), Człowiek wobec natury – humanizm wobec nauk przyrodniczych. Warszawa, Wydawnictwo Neriton.
Bakke M. (2015), Bio‑transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu. Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM.
Barad K. (2007), Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning. Durham, NC, Duke University Press.
Bayne S. (2018), Posthumanism: A Navigation Aid for Educator. „Journal for Research and Debate”, 1(2).
Black S.K. (2019), Exploring Young Children’s Encounters with the More-Than-Human: A Multispecies Ethnography. Electronic Thesis and Dissertation Repository, 6198. https://ir.lib.uwo.ca/etd/6198, 10.12.2024.
Braidotti R. (2006), Transpositions: On Nomadic Ethics. Cambridge, Polity Press.
Braidotti R. (2014), Po człowieku. Przeł. J. Bednarek, A. Kowalczyk. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Chutorański M. (2019), Posthumanizm(y) i pedagogika. W: M. Chutorański, A. Makowska (red.), Rzeczy – Kultura – Edukacja. Szczecin, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Chutorański M. (2021), Nie(tylko)ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Szczecin, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Gilbert S.F., Sapp J., Tauber A.I. (2012), A Symbiotic View of Life: We Have Never Been Individuals. „The Quarterly Review of Biology”, 87(4).
Haraway D.J. (1992), The Promises of Monsters: A Regenerative Politics for Inappropriate/d Others. W: L. Grossberg, C. Nelson, P.A. Treichler (eds.), Cultural Studies. New York–London, Routledge.
Haraway D.J. (2000), How Like a Leaf. An Interview with Thyrza Nichols Goodeve. New York–London, Routledge.
Haraway D. (2003), Manifest cyborgów: nauka, technologia, feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych. Przeł. S. Królak, E. Majewska. „Przegląd Filozoficzno‑Literacki”, 1.
Haraway D.J. (2008), When Species Meet. Minneapolis–London, University of Minnesota Press.
Haraway D.J. (2012), Manifest gatunków stowarzyszonych. Przeł. J. Bednarek. W: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów. Poznań, Wydawnictwo Poznańskie.
Haraway D.J. (2016), Staying with the Trouble. Making Kin in the Chthulucene. Durham, Duke University Press.
Hart P., White P.J. (2022), Postqualitative inquiry: Theory and practice in environmental education. „Australian Journal of Environmental Education”, 38 (Special Issue).
Hill C.M. (2017), More-than-reflective practice: Becoming a diffractive practitioner. „Teacher Learning and Professional Development”, 2(1).
Hyży E. (2017), Dzielenie się światem. Nowy feministyczny realizm w ujęciu Karen Barad. W: E. Hyży (red.), Feministyczne konteksty. Multidyscyplinarnie. Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Ingold T. (2013), Prospect. W: T. Ingold, G. Palsson (eds.), Biosocial becomings: Integrating social and biological anthropology. Cambridge, Cambridge University Press.
Kopciewicz L. (2015), Jan Jakub Rousseau w naturze/ogrodzie? Dyskursy natury we współczesnych odczytaniach feministycznych i posthumanistycznych. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 29(2).
Kowalik-Olubińska M. (2023), Posthuman Pedagogy of the Common Worlds of Children and Animals – from Independence to Relationality. „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, 17(2).
Kowalik-Olubińska M. (2025), Dzieciństwo – naturokultura – edukacja. W stronę posthumanistycznej pedagogii wspólnych światów. Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Latour B. (2009), Polityka natury. Nauki wkraczają do demokracji. Przeł. A. Czarnacka. Warszawa, Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Lenz Taguchi H. (2012), A diffractive and Deleuzian approach to analyzing interview data. „Feminist Theory”, 13(3).
Locke P., Muenster U. (2015), Multispecies Ethnography. W: Oxford Bibliographies. https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199766567/obo-9780199766567-0130.xml, 12.01.2025.
Murris K. (2016), The Posthuman Child: Educational transformation through philosophy with picturebooks. London–New York, Routledge.
Nelson N., Pacini-Ketchabaw V., Nxumalo F. (2018), Rethinking Nature-Based Approaches in Early Childhood Education: Common Worlding Practices. „Journal of Childhood Studies”, 43(1).
Obrycka M. (2020), W stronę posthumanizmu. O wychowaniu do humanitaryzmu międzygatunkowego. Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Oswell D. (2013), The Agency of Children. From Family to Global Human Rights. Cambridge, Cambridge University Press.
Pacini-Ketchabaw V., Taylor A., Blaise M. (2016), Decentring the Human in Multispecies Ethnographies. W: C. Taylor, C. Hughes (eds.), Posthuman Research Practices in Education. London, Palgrave Macmillan.
Prout A. (2005), The Future of Childhood: towards the interdisciplinary study of children. London, Routledge Falmer.
Radomska M. (2010), Towards a Posthuman Collective: Ontology, Epistemology and Ethics. „Praktyka Teoretyczna”, 1.
Smith M. (2013), Ecological Community, the Sense of the World, and Senseless Extinction. „Environmental Humanities”, 2.
St. Pierre E.A. (2014), Post Qualitative Inquiry. Keynote Lecture, Australian Association of Research in Education, New Zealand Association for Research in Education. Elizabeth-Adams-St.-Pierre-ppt-presentationv1.pdf.
Środa M. (2023), Posthumanizm – w poszukiwaniu nowej etyki. „Er(r)go. Teoria – Literatura – Kultura Er(r)go. Theory – Literature – Culture”, 2.
Taylor A. (2013), Reconfiguring the Natures of Childhood. London, Routledge.
Taylor A., Pacini-Ketchabaw V. (2015), Learning with Children, Ants, and Worms in The Anthropocene: Towards A Common World Pedagogy of Multispecies Vulnerability. „Pedagogy, Culture, & Society”, 23(4).
Taylor A., Pacini-Ketchabaw V. (2019), The Common Worlds of Children and Animals. Relational Ethics for Entangled Lives. London–New York, Routledge.
Taylor A., Zakharova T., Cullen M. (2021), Common Worlding Pedagogies: Opening Up to Learning with Worlds. „Journal of Childhood Studies”, 46(4).
Zawojski P. (2017), Posthumanizm, czyli humanizm naszych czasów. „Kultura i Historia”, 32.
